جلال ساداتیان: مواضع انگلیس در قبال اسرائیل نمادین و مقطعی است
دولت انگلیس در ادامه افزایش فشار بر رژیم صهیونیستی بر سر توسعه شهرک‌های غیرقانونی و خشونت‌افروزی شهرک‌نشینان در کرانه باختری، طی ماه‌های اخیر اقداماتی علیه افراد و شبکه‌های مرتبط با شهرک‌نشینان اتخاذ کرده و اکنون نیز همراه با فرانسه و کانادا از تصمیم برای ممنوعیت تجارت کالاهای تولیدشده در شهرک‌های اسرائیلی در اراضی اشغالی خبر داده است. لندن همچنین همراه با شماری دیگر از کشورهای اروپایی اعلام کرده است که گسترش شهرک‌ها و افزایش خشونت شهرک‌نشینان، چشم‌انداز تشکیل کشور مستقل فلسطینی و تحقق راه‌حل دو دولتی را با تهدید جدی مواجه کرده است.
این اقدامات در شرایطی صورت گرفته که «اد میلیبند»، وزیر امور خارجه انگلیس، طی هفته‌های اخیر مواضع انتقادی کم‌سابقه‌ای درباره سیاست‌های رژیم صهیونیستی در کرانه باختری اتخاذ کرده و پروژه شهرک‌سازی E1 را اقدامی «غیرقابل قبول و مخرب» دانسته است. او حتی در اظهاراتی گفت که رژیم صهیونیستی چشمان خود بر روی نسل‌کشی را بسته است.
تشدید مواضع لندن واکنش تند تل‌آویو را نیز در پی داشته و رژیم صهیونیستی در واکنش به اقدامات انگلیس، از جمله تصمیم به ممنوعیت تجارت با شهرک‌ها، اقداماتی علیه حضور دیپلماتیک انگلیس در اراضی اشغالی اعلام و کنسولگری لندن در قدس را تعطیل کرده است. در کنار این تحولات، ادامه جنگ و بحران انسانی در غزه و افزایش اعتراض‌های عمومی در کشورهای غربی، فشار بر دولت‌های اروپایی برای اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه‌تر در قبال رژیم صهیونیستی را افزایش داده و همین مسئله به حمایت بیش از 12 کشور از طرح انگلیس، فرانسه و کانادا انجامیده است؛ اما این در حالی است که آمریکا تحت ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ همچنان رویکرد حمایتی در قبال تل‌آویو دنبال می‌کند.
مجموعه این تحولات این پرسش را مطرح کرده است که آیا اقدامات اخیر انگلیس و برخی کشورهای اروپایی نشانه آغاز یک تغییر پایدار در سیاست غرب در قبال رژیم صهیونیستی است یا باید آن را واکنشی مقطعی و نمادین به فشار افکار عمومی و شرایط سیاسی موجود دانست. «جلال ساداتیان»، کاردار پیشین ایران در انگلیس و کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با ایسنا به بررسی ریشه‌های تاریخی روابط انگلیس و رژیم صهیونیستی، میزان اهمیت اقدامات اخیر لندن علیه شهرک‌های اسرائیلی در اراضی اشغالی، تأثیر فشار افکار عمومی بر سیاست دولت‌های اروپایی، رویکرد دولت دونالد ترامپ و چشم‌انداز روابط آمریکا و اروپا در قبال تحولات منطقه پرداخت.
ساداتیان در پاسخ به این پرسش که آیا اقدامات و رویکردهای اخیر دولت انگلیس نشان‌دهنده یک تغییر موضع پایدار در سیاست خارجی این کشور است یا سیاستی مقطعی و تاکتیکی محسوب می‌شود، اظهار کرد: انگلیسی‌ها آشکارا روابط بسیار قوی و قدیمی با اسرائیل دارند. آنها بنیان‌گذار و به‌نوعی بانی تشکیل رژیم اسرائیل بعد از جنگ دوم جهانی بودند؛ ولو اینکه خیلی چهره مستقیمی نشان ندادند، اما همه پخت‌وپزها با آنها بود و در نهایت اعلامیه بالفور باعث به وجود آمدن این عنصر در منطقه شد.
این دیپلمات پیشین ایران در انگلیس افزود: اما در دوران معاصر، نوع بی‌پروایی که نتانیاهو انجام داده و کشتاری که علیه غزه انجام داده است، به همراه بی‌توجهی‌هایی که نسبت به خواسته‌های همه دنیا از جمله انگلیس برای شهرک‌سازی و افزایش تنش‌ها داشته، باعث شده است که آنها برای رسیدن به راه‌حل‌هایی بیایند و مثلاً دو دولت را به رسمیت بشناسند. اما مسئله این است که نتانیاهو و کابینه‌اش به همه بی‌اعتنایی می‌کنند و مشکلات ایجادشده باعث شده است همه دولت‌ها و به‌خصوص دولت‌های غربی در مقابل اذهان عمومی خود دچار چالش شوند.
ساداتیان با اشاره به مواضع اخیر کشورهای اروپایی ادامه داد: البته اسپانیا مدتی قبل موضع جدی‌تری گرفت، ایتالیا تا حدودی موضع گرفت و حالا می‌بینیم که انگلیس این موضع را اتخاذ کرده است. به نظر نمی‌رسد موضعی که اروپایی‌ها و دیگر کشورهای حامی طرح انگلیس انتخاب کرده‌اند ادامه یابد؛ مگر اینکه رژیم صهیونیستی از قوانین بین‌المللی تمکین کند و بخواهد آن سیاست‌ها را اجرا کند که بعید می‌دانم تا مادامی که نتانیاهو و این رژیم سر کار هست، چنین انعطاف‌پذیری رخ دهد.
وی افزود: باید ببینیم در تحولات آتی آیا موضع نتانیاهو با بحران‌آفرینی می‌تواند وضعیت خود را حفظ کند یا خیر؛ و حتی اگر او برود، مواضع بعدی تغییر خواهد کرد یا خیر. بنابراین ادامه یافتن رویکرد اروپایی‌ها را باید یک امر نسبتاً متغیر دانست که تابع شرایط منطقه است.
ساداتیان در پاسخ به پرسشی درباره ارزیابی خود از مواضع اخیر اد میلیبند در انتقاد بی‌سابقه خود در قامت وزیر امور خارجه انگلیس از رفتار رژیم صهیونیستی و شهرک‌نشینان و اینکه آیا این تغییر لحن می‌تواند نشانه‌ای از تغییر سیاست رفتاری اروپا باشد یا خیر تصریح کرد: من این‌قدر امیدوار نیستم. این عبارات و خطاب قرار دادن شهرک‌نشینان و تلاش برای جدا کردن آنها از رژیم صهیونیستی دورویی و ریاکاری موجود در سیستم را نشان می‌دهد.
چه کسی غیر از ساختار حاکم و این رژیم دارد این کشتار وحشیانه غزه را انجام می‌دهد؟ چگونگی طرح این مسائل به این معناست که می‌خواهند همه داستان‌ها را به شهرک‌نشین‌ها منتسب کنند و حاکمان رژیم را کنار بکشند، در حالی که همه این مجموعه شریک و دست‌اندرکارند.
از جهت دیگر، آنها تابع فضای افکار عمومی جامعه هستند و اجباراً این مواضع را می‌گیرند؛ یعنی در ذات و بدنه دولت‌های غربی خیلی نمی‌شود امیدوار بود که تغییر سیاست بنیادی برای مبارزه واقعی با جنایات رژیم صهیونیستی داشته باشند. ترامپ همچون یک تاجر با جهان برخورد می‌کند کاردار پیشین ایران در انگلیس در ارزیابی خود موضع ایالات متحده و عملکرد دونالد ترامپ دربرابر طرح انگلیس علیه «شهرک‌نشینان» گفت: ترامپ به نظر می‌رسد اصلاً این فهم را که در کجا قرار گرفته و از چه چارچوبی برخوردار است، ندارد و هنوز فکر می‌کند یک تاجر، خریدار و فروشنده املاک است که با دنیا می‌خواهد همین برخورد را بکند.
می‌بینیم چقدر با مخالف‌خوانی‌ها و مقاومت‌ها روبه‌رو شده است. وی افزود: بی‌توجهی واقعی به معیارهای اخلاقی و حتی بی‌توجهی به ایده چندجانبه‌گرایی که خود آمریکا پایه‌گذاری کرده بود در رفتار ترامپ مشهود است.
او با شعار "اول آمریکا" طرح مشخصی ندارد؛ هم خود را درگیر چالش با ایران می‌کند و هم نسبت به اسرائیل مواضع دفاعی دارد. اگرچه به‌خاطر جنگ ایران اختلاف‌نظرهایی هم با نتانیاهو پیدا کرده و به او گفته است که به ایران کاری نداشته باشد، اما هیچ بعید نیست در ادامه، اسرائیل را باز ترغیب به تشدید تنش کند.
این کارشناس مسائل بین‌الملل خاطرنشان کرد: آمریکا هنوز خود را متعهد به حفظ اسرائیل می‌داند، خصوصاً در ارتباط با جنگ و تنش‌های خاورمیانه و در مقابل ایران؛ و به این مقدار هم بسنده نمی‌کند که مثل اروپایی‌ها یک انتقاد جدی نسبت به نسل‌کشی در غزه داشته باشد. از طرفی اروپایی‌ها در ماجرای ایران با ترامپ همراهی نکردند؛ نه ناتو، نه اتحادیه اروپا و نه انگلیس، هیچ یک او را همراهی نکرد.
نخست‌وزیر پیشین انگلیس (کر استارمر) صراحتاً مخالفت خود با جنگ و وضعیت تنگه هرمز را اعلام کرد. البته آنها سعی می‌کنند بگویند که مستقل هستند، اما فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران را لحاظ می‌کنند و طوری رفتار می‌کنند که هم ترامپ را خیلی دلخور نکنند و هم استقلال عمل داشته باشند.
«انگلیس جوری رفتار می‌کند که هم شریک دزد باشد و هم رفیق قافله» وی افزود: موضع‌گیری اخیر انگلیس را باید از این منظر دید. در عین حال، در اقداماتی نظیر در اختیار قرار دادن پایگاه دیگو گارسیا به آمریکا در طول جنگ ایران رفتاری دوگانه نشان می‌دهند که هم شریک دزد باشند و هم رفیق قافله.
ساداتیان در پاسخ به این سوال که آیا می‌تواند یکی از دلایل عدم برخورد ترامپ با طرح انگلیس را «عدم تغییر سیاست‌های اجرایی لندن دربرابر رژیم صهیونیستی» دانست گفت: بله، ترامپ احساس نیاز برای برخورد با انگلیس نمی‌کند. این دیپلمات پیشین ایران در جمع‌بندی ارزیابی خود، در پاسخ به این سوال که اقدامات انگلیس و دیگر کشورهای اروپایی را می‌توان صرفا یک اقدام «نمادین» دانست، تصریح کرد: در مقطع کنونی، موضع‌گیری‌های دیپلماتیک لندن و حامیان غربی را باید رفتاری مقطعی، نمادین و متأثر از شرایط دانست.
