جنگ، خاطره و عشق؛ خوانشی از «نیان» در جشنواره چهل‌وسوم

حسین جمشیدی کارگردان فیلم کوتاه «نیان»اظهار داشته که فعالیت هنری‌اش را با تئاتر آغاز کرده و فیلم کوتاه را فرصتی برای خلق جهان‌هایی می‌داند که در سینمای حرفه‌ای کمتر مجال بروز می‌یابند. این جمله، کلید ورود به جهان «نیان» است، فیلمی که می‌خواهد جهانی شخصی و مستقل بسازد، اما در این مسیر، میان قدرت ایده و محدودیت‌های اجرا گرفتار می‌شود.

«نیان» به نویسندگی محمدجواد خواجه‌حسینی و حسین جمشیدی، تهیه‌کنندگی رضا خامه‌یار و بازی ونوس کانلی، روزبه رئوفی، آتنا بهاری و علی پورستوده تولید شده است. داستان فیلم روایتی عاشقانه است که از «جنگ تحمیلی سوم» برگرفته شده و درباره «دختری نگران» است که در مواجهه با جنگ، درگیر گذشته می‌شود.

همین خلاصه کوتاه نشان می‌دهد که «نیان» قصد ندارد تصویری مستقیم از جبهه و نبرد ارائه دهد؛ بلکه می‌خواهد پیامد‌های جنگ را در زندگی فردی و عاطفی شخصیت‌ها جست‌و‌جو کند. جمشیدی خود تأکید کرده که «جنگ تنها به از دست رفتن جان انسان‌ها محدود نمی‌شود، بلکه خانواده‌ها، دوستان و اطرافیان قربانیان نیز با رنج فقدان و پیامد‌های آن روبه‌رو می‌شوند».

این رویکرد، به خودی خود، قابل تقدیر است؛ زیرا از کلیشه‌های رایج فیلم‌های جنگی فاصله می‌گیرد و به سراغ لایه‌های انسانی و روانی می‌رود. پوستر فیلم نیز، که طراحی آن را مهرداد مقرب بر عهده داشته، همین رویکرد را بازتاب می‌دهد.

تصویری سیاه‌وسفید از زنی که دراز کشیده و مردی که بالای سر او خم شده است؛ ترکیبی که هم می‌تواند نشانه‌ای از عشق باشد و هم از سوگ. عنوان «نیان» در مرکز قاب، با خطی نستعلیق‌گونه، به تصویر عمقی فرهنگی می‌بخشد.

این پوستر، برخلاف بسیاری از پوستر‌های فیلم‌های کوتاه که به کلیشه‌های بصری متوسل می‌شوند، هویتی مستقل و تأمل‌برانگیز دارد و وعده فیلمی شخصی و فرم‌گرا را می‌دهد. از منظر فنی، «نیان» با تیمی حرفه‌ای ساخته شده است.

مدیر فیلمبرداری مهدی محسنی، تدوینگر سیاوش کردجان، آهنگساز مسعود سخاوت دوست و طراح صدا مجید آقایی از جمله عوامل فنی فیلم هستند. ترکیب این تیم، انتظار یک اثر منسجم بصری و صوتی را ایجاد می‌کند.

انتخاب بازیگرانی، چون ونوس کانلی و روزبه رئوفی نیز نشان می‌دهد که فیلم قصد دارد از بازیگران حرفه‌ای برای باورپذیری شخصیت‌ها بهره ببرد. اما پرسش اصلی این است که آیا این امکانات، در خدمت مضمون قرار گرفته‌اند یا صرفاً به عنوان عناصری تزئینی حضور دارند؟

باید گفت «نیان» بیش از آنکه بر پیچیدگی روایی تکیه کند، بر حس و حال عاطفی و فضای روانی شخصیت اصلی متمرکز است. «نیان» در بخش «وطن به روایت من» حضور دارد؛ بخشی که به گفته جمشیدی، «خوشحالم که جشنواره بخشی اختصاصی برای آن در نظر گرفته است».

این بخش، فرصتی برای فیلم‌هایی است که به جنگ و پیامد‌های آن می‌پردازند، اما بدون افتادن در دام شعارزدگی. «نیان» با انتخاب رویکردی عاشقانه و روان‌شناختی، در مسیر درستی گام برداشته است.

اما آنچه سرنوشت فیلم را تعیین می‌کند، نه ایده اولیه، بلکه اجرای آن است. حسین جمشیدی در مصاحبه خود تأکید کرده که فیلم کوتاه به او اجازه می‌دهد «ریسک کند و به سراغ موضوعاتی برود که در سینمای حرفه‌ای امکان پرداختن به آنها فراهم نیست».

«نیان» نشان می‌دهد که او این ریسک را پذیرفته است. «نیان» فیلمی است که پتانسیل یک اثر تأثیرگذار را دارد که با پرداختن به عمق عاطفی و نهایی جنگ سخنی جدید برای گفتن از خانواده‌های دارد که عزیزی را از دست دادند.