علی‌اکبر صالحی: «همکاری با همه، وابستگی به هیچ‌کس» راهبرد ایران در نظم جدید جهانی باشد

علی‌اکبر صالحی، در اجلاس مشترک معاونان و مدیران فرهنگی و دانشجویی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور که به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید در دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، با تشریح مؤلفه‌های قدرت کشورها، ظرفیت‌های ایران و تحولات نظام بین‌الملل، بر ضرورت تقویت استقلال راهبردی کشور تأکید کرد. رئیس بنیاد ایران‌شناسی با تشریح مؤلفه‌های قدرت در جهان امروز، ظرفیت‌های راهبردی ایران و ضرورت حفظ استقلال راهبردی کشور تأکید کرد: ایران نباید از وابستگی به یک شبکه به وابستگی به شبکه‌ای دیگر منتقل شود؛ راهبرد ما باید «همکاری با همه، اما وابستگی به هیچ‌کس» باشد.

علی اکبر صالحی طی سخنانی در اجلاس مشترک معاونان و مدیران فرهنگی و دانشجویی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور، با اشاره به موضوع هسته‌ای و اختلافات ایران و غرب گفت: اساس درگیری آنها با ما موضوع هسته‌ای نیست؛ هسته‌ای بهانه شده است و اگر این موضوع نیز وجود نداشت، بهانه‌های دیگری مانند مسائل سیاسی و حقوق بشری مطرح می‌شد. وی افزود: موضوع هسته‌ای به دلیل ماهیت علمی و قابل اندازه‌گیری، امکان بررسی دقیق‌تری دارد.

در سال‌های ابتدایی دهه ۸۰ نیز درباره وجود آلودگی اورانیومی در ایران ادعاهایی مطرح شد و ایران اعلام کرد این آلودگی‌ها منشأ داخلی ندارد؛ پس از بررسی‌ها مشخص شد آثار اورانیومی مورد اشاره منشأ خارجی داشته و از خارج وارد شده بود. رئیس بنیاد ایران‌شناسی تصریح کرد: اگر مسئله هسته‌ای وجود نداشت، این‌گونه نیست که اختلافات ایران و غرب شکل نمی‌گرفت؛ زیرا موضوعات دیگری برای اختلاف مطرح می‌شد.

علت قرار گرفتن ایران در شرایط کنونی وقوع انقلاب اسلامی و ناشناخته بودن ماهیت آن برای قدرت‌های بزرگ است. وی در ادامه با تشریح مفهوم استقلال اظهار داشت: برای استقلال، مفهومی به نام «پلیتیکال آتانومی» یا استقلال راهبردی وجود دارد.

کشوری دارای استقلال راهبردی است که در شرایط خطر و سخت بتواند روی پای خود بایستد و تصمیم‌های خود را اتخاذ کند. باید میان حاکمیت ملی و استقلال راهبردی تفاوت قائل شد.

بسیاری از کشورها حاکمیت ملی دارند، اما این به معنای داشتن استقلال راهبردی نیست. باید در شرایط بحرانی دید آیا کشورها می‌توانند تصمیم‌های مستقل و قاطع اتخاذ کنند یا خیر.

صالحی با اشاره به برخی کشورهای منطقه گفت: کشورهای اطراف ایران، از حوزه خلیج فارس تا دیگر مناطق، دارای حاکمیت ملی هستند، اما در شرایط بحرانی باید دید تا چه اندازه قادر به اتخاذ تصمیم‌های مستقل هستند. استقلال راهبردی یعنی یک کشور بتواند مسیر و تصمیم‌های خود را بر اساس منافع و اراده خود تعیین کند.

ایران نباید از وابستگی به یک شبکه غربی به وابستگی به شبکه دیگری منتقل شود؛ همان‌طور که در شعار «نه شرقی، نه غربی» مطرح شد، هدف، حفظ استقلال راهبردی است. وی با اشاره به شرایط نظام بین‌الملل، گفت: اگر جهان را به صورت مثلثی متشکل از غرب و هم‌پیمانانش، چین و هم‌پیمانانش و روسیه و هم‌پیمانانش در نظر بگیریم، ایران برای حفظ استقلال راهبردی باید جایگاه خود را به صورت مستقل و متوازن تعریف کند و در مرکز این مثلث قرار گیرد.

این کار نیازمند هوشمندی است. وزیر پیشین امور خارجه ایران با اشاره به تأکید بر سه اصل عزت، حکمت و مصلحت افزود: عزت به معنای حفظ استقلال راهبردی، حکمت به معنای تصمیم‌گیری آگاهانه و مبتنی بر عقل و مصلحت به معنای توجه به منافع کشور است.

اگر بخواهیم شعاری برای این رویکرد داشته باشیم، می‌توان گفت «همکاری با همه، اما وابستگی به هیچ‌کس.» منظور از «همه»، کشورهایی است که جمهوری اسلامی ایران آنها را به رسمیت می‌شناسد و می‌تواند با آنها همکاری و تعامل داشته باشد. وی با بیان اینکه قدرت در جهان امروز صرفاً به قدرت نظامی محدود نمی‌شود، اظهار داشت: قدرت ترکیبی از عوامل مختلف است و در شرایط کنونی، اقتصاد، فناوری، پول و نظام مالی، صنعت، دانش، بازار، شبکه‌های ارتباطی، توان نظامی و منابع انسانی از جمله مؤلفه‌های قدرت کشورها محسوب می‌شوند.

در نهایت، توانایی یک کشور برای انتخاب مستقل سیاست‌های خود، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های قدرت آن کشور است. رئیس سابق سازمان انرژی اتمی با اشاره به وضعیت برخی قدرت‌های جهانی گفت: چین تلاش می‌کند نقاط ضعفی را که دارد جبران کند؛ این کشور نظام مالی خود را توسعه می‌دهد، در حوزه فناوری ظرفیت‌های قابل توجهی دارد و توان نظامی خود را نیز پیش می‌برد، اما در زمینه نظام مالی بین‌المللی همچنان فاصله دارد و برای تقویت این بخش تلاش می‌کند روسیه یک قدرت نظامی و ژئوپولیتیک است و از استقلال راهبردی برخوردار است، اما از نظر اقتصادی و نظام مالی شرایط متفاوتی دارد.

وی در بخش دیگری از سخنان خود با برشمردن ظرفیت‌های ایران گفت: کشور ما مجموعه‌ای از ظرفیت‌های مهم را به صورت همزمان در اختیار دارد؛ منابع عظیم انرژی، ذخایر قابل توجه معدنی، بازار داخلی بزرگ، نیروی انسانی تحصیل‌کرده، توان علمی و صنعتی و موقعیت ژئوپولیتیک ممتاز از جمله این ظرفیت‌هاست. دسترسی ایران به خلیج فارس، ارتباط با قفقاز و آسیای مرکزی و همسایگی با کشورهای مختلف از جمله ترکیه، پاکستان، افغانستان، عراق، ارمنستان، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان از دیگر ظرفیت‌های مهم کشور است.

ایران همچنین امکان برخورداری از مسیرهای ترانزیتی شمال ـ جنوب و شرق ـ غرب را دارد. رئیس بنیاد ایران‌شناسی تأکید کرد: کمتر کشوری را می‌توان یافت که همه این ظرفیت‌ها را به صورت همزمان در اختیار داشته باشد؛ مسئله اصلی این است که چگونه این ظرفیت‌های بالقوه را به ظرفیت‌های بالفعل تبدیل کنیم.

برای فعال کردن این ظرفیت‌های عظیم که به صورت همزمان در کمتر کشوری وجود دارد، باید زیرساخت‌های مناسب ایجاد شود. امنیت سرمایه‌گذاری یکی از الزامات تبدیل ظرفیت‌های بالقوه به بالفعل است.

سرمایه‌گذار باید بداند سرمایه‌اش مصون است. همچنین باید ثبات مقررات وجود داشته باشد و مقررات مرتب تغییر نکند.

وی با تأکید بر ضرورت ایجاد بستر مناسب برای اقتصاد رقابتی، به تغییرات مقررات در حوزه صادرات اشاره کرد و گفت: ممکن است یک روز اعلام کنیم که گوجه صادر می‌کنیم و ناگهان بگوییم از فردا صادرات آن ممنوع است؛ چنین شرایطی به اقتصاد رقابتی آسیب می‌زند. ترکیه زمانی که مسیر توسعه خود را آغاز کرد، یکی از نخستین اقداماتی که انجام داد، ایجاد ثبات در مقررات بود.

صالحی در ادامه به دلایل اهمیت ایران برای قدرت‌های جهانی اشاره کرد و گفت: موقعیت جغرافیایی ایران، منابع عظیم انرژی، بازار مصرف و ظرفیت اقتصادی، موقعیت ترانزیتی و نقش‌آفرینی ایران در برقراری و تأمین امنیت در خلیج فارس و غرب آسیا از جمله عواملی است که اهمیت ایران را برای قدرت‌های بزرگ افزایش می‌دهد. روابط ایران با چین و روسیه نیز از دیگر مؤلفه‌های مهم جایگاه ایران در نظام بین‌الملل است.

ایران کشوری است که می‌تواند در شکل‌گیری توازن میان قدرت‌های بزرگ اثرگذار باشد؛ یعنی قدرت‌های بزرگ به سمت ایران بیایند و احساس نیاز کنند. وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مسئله هسته‌ای و شرایط کنونی کشور گفت: درباره مسئله هسته‌ای عبور می‌کنم.

امیدواریم بتوانیم از این بحران مصنوعی و ساختگی، ان‌شاءالله سربلند بیرون بیاییم. آنچه می‌گویم فقط آرزومندانه نیست، بلکه برآمده از بخشی از اطلاعات ماست.

به لطف خدا از این بحران سربلند بیرون خواهیم آمد. وزیر پیشین امور خارجه ایران با اشاره به برخی اظهارات درباره آینده جمهوری اسلامی ایران گفت: گفته می‌شود ایران چندپاره می‌شود یا نظام ایران فرو می‌ریزد؛ اینها سخنانی است که گفته می‌شود.

شما ببینید ما در جنگ تحمیلی هشت‌ساله، جنگ را آغاز نکردیم، اما توانستیم روی پای خودمان در مقابل قدرت‌های بزرگ بایستیم. تجربه جنگ تحمیلی برای ایران دستاوردهایی در زمینه استقامت، یکپارچگی، انسجام ملی، وحدت، همدلی و همزبانی داشته است و این تجربه و شرایطی که امروز نیز با آن مواجه هستیم، می‌تواند این مفاهیم را برای قرن‌ها به ما بیاموزد.

وی در ادامه با تأکید بر ضرورت کاهش هزینه‌های کشور در عبور از بحران اظهار داشت: وقتی قلدرها آمدند و رفتند و به اهدافشان رسیدند، باید حساب کار خودشان را بکنند. ما باید از این وضعیت با حداقل هزینه خارج شویم.

وقتی از میدان و سیاست صحبت می‌کنیم، یعنی اینکه چگونه عمل کنیم که هزینه‌ها را به حداقل برسانیم. امیدوارم کشور با سربلندی از شرایط کنونی عبور کند و در عین حال هزینه‌های تحمیل‌شده به جامعه و کشور به حداقل برسد.

صالحی در پایان با اشاره به مسئولیت‌های سنگین مسئولان کشور، برای رهبر معظم انقلاب در انجام این مسئولیت‌ها آرزوی توفیق کرد و از رئیس‌جمهور، وزیر امور خارجه و نیروهای مسلح قدردانی کرد و گفت: اگر امروز سربلند هستیم و می‌توانیم سرمان را در مقابل دیگران بالا بگیریم، به دلیل جانفشانی بزرگوارانی است که در میدان‌ها و در بسیاری موارد به صورت گمنام جانفشانی می‌کنند تا ما صاحب این عزت و سربلندی باشیم.