نقش هورمون‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی در تنظیم خلق‌وخو و واکنش‌های عاطفی

هورمون‌ها و انتقال‌دهنده‌های عصبی در تنظیم خلق‌وخو، انرژی، خواب، اشتها، انگیزه و واکنش‌های عاطفی نقش دارند. تغییرات هورمونی، به‌ویژه در دوره‌هایی مانند بلوغ، بارداری و یائسگی، می‌تواند بر وضعیت روحی تاثیر بگذارد.

احساسات انسان تنها به هورمون‌ها وابسته نیست و خواب، استرس، شرایط زندگی، بیماری‌های جسمی و عوامل روان‌شناختی نیز نقش مهمی دارند.

سروتونین و دوپامین هورمون نیستند، بلکه انتقال‌دهنده‌های عصبی هستند که در عملکرد مغز نقش دارند. سروتونین در تنظیم خلق‌وخو، خواب و اشتها مشارکت دارد و دوپامین در فرایندهایی مانند انگیزه، یادگیری، توجه و سیستم پاداش مغز نقش ایفا می‌کند.

نمی‌توان افسردگی را به‌سادگی ناشی از کمبود سروتونین یا دوپامین دانست. افسردگی یک اختلال پیچیده است که مجموعهه‌ای از عوامل زیستی، روانی و محیطی در ایجاد آن نقش دارند.

استروژن علاوه بر نقش مهم در دستگاه تولیدمثل، بر مغز نیز اثر می‌گذارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند استروژن با برخی از سامانه‌های انتقال‌دهنده‌های عصبی از جمله سروتونین و دوپامین ارتباط دارد و تغییرات سطح آن می‌تواند بر خلق‌وخو تاثیر بگذارد.

این موضوع به‌ویژه در دوران نزدیک به یائسگی و پس از آن اهمیت پیدا می‌کند؛ با این حال، هر تغییر خلقی در این دوره را نمی‌توان صرفا به کاهش استروژن نسبت داد.

اصطلاح غلبه استروژن نباید به‌عنوان یک تشخیص پزشکی مستقل برای توضیح مجموعهه‌ای از علائم مختلف به کار رود. علائمی مانند تغییرات خلقی، نفخ یا حساسیت پستان دلایل متعددی می‌توانند داشته باشند.

تستوسترون در زنان و مردان وجود دارد و در عملکردهای مختلف بدن، از جمله سلامت جنسی، توده عضلانی و استخوانی و برخی جنبه‌های خلق‌وخو نقش دارد.

کاهش تستوسترون در مردان می‌تواند با کاهش میل جنسی، کاهش انرژی و برخی تغییرات خلقی همراه باشد، اما افسردگی یا خستگی را نمی‌توان تنها با پایین بودن تستوسترون توضیح داد.

مطالعات درباره تاثیر درمان با تستوسترون بر خلق‌وخو نیز نتایج یکسانی نداشته‌اند. در زنان نیز تستوسترون در مقادیر کمتر وجود دارد، اما تجویز آن بدون بررسی پزشکی و تشخیص کمبود هورمونی توصیه نمی‌شود.

هورمون‌های تیروئید بر فعالیت بسیاری از سلول‌های بدن، از جمله سلول‌های مغز، تاثیر دارند. کم‌کاری تیروئید می‌تواند با خستگی، کاهش انرژی و تغییرات خلقی همراه باشد و در برخی افراد علائمی شبیه افسردگی ایجاد کند.

اختلالات تیروئید همچنین می‌توانند با تغییرات عملکرد انتقال‌دهنده‌های عصبی ارتباط داشته باشند. به‌همین دلیل، در صورت وجود خستگی مداوم، تغییرات قابل توجه خلق‌وخو یا علائم دیگری که احتمال اختلال تیروئید را مطرح می‌کنند، پزشک ممکن است آزمایش‌های مربوط به عملکرد تیروئید را درخواست کند.

تغییرات هورمونی می‌توانند بر احساسات و خلق‌وخو اثر بگذارند، اما نمی‌توان هر تغییر روحی، اضطراب یا احساس خستگی را به عدم تعادل هورمونی نسبت داد. مغز، هورمون‌ها، سیستم عصبی، خواب، تغذیه، استرس و شرایط زندگی همگی با یکدیگر در ارتباط هستند.

اگر تغییرات خلقی، اضطراب، خستگی یا علائم جسمی جدید و مداوم دارید، بهتر است برای بررسی علت با پزشک مشورت کنید و از مصرف خودسرانه داروها یا مکمل‌های هورمونی خودداری کنید.