گفتوگو و کنارهم بودن جوانان، دستاورد ارزشمند جشنواره فیلم کوتاه است/یاد کودکان میناب

نکته جالب دیگر این است که در بخش مستند جشنواره، چندین فیلم درباره کودکان میناب داریم که برخی از آنها تولید خود انجمن سینمای جوانان ایران هستند.
تهران و پردیس سینمایی ملت میزبان جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران است، بهروز شعیبی، دبیر چهلوسومین جشنواره بینالمللی فیلم کوتاه تهران و مدیر انجمن سینمای جوانان ایران، در کاخ جشنواره فیلم کوتاه تهران، پردیس سینمایی ملت، با خبرنگار ایرنا گفتوگو کرد. در روزهایی که سایه جنگ وجود دارد و با توجه به اتفاقات مختلفی که پشت سر گذاشتهایم، تدارک برگزاری چهلوسومین جشنواره فیلم کوتاه تهران دیده شد، بگویید چه اتفاقاتی افتاد و چه نگاهی در این دوره وجود داشت؟
به هر حال، ما جنگی را پشت سر گذاشته بودیم. اساساً ضرورت برگزاری جشنواره در چنین شرایطی چه بود؟
واقعیت این است که این موضوع بخشی از ایدهها و بهنوعی دستورالعملهایی است که هم وزیر محترم و هم رائد فریدزاده، رئیس سازمان سینمایی بر تداوم برگزاری جشنوارههای سینمایی تأکید دارند. قاعدتاً در این چند سال، بهویژه در یک سال گذشته، التهابات زیادی را پشت سر گذاشتهایم اما قرار بر این است که انشاءالله تا زمانی که امکان برگزاری وجود دارد و خدایناکرده شرایط بهگونهای نیست که حضور مخاطبان در جشنواره خطری برای آنها ایجاد کند، این برنامهها برگزار شوند.
برای مثال، ما جشنواره منطقهای اروند را داشتیم که قرار بود در خوزستان برگزار شود، داوری و کارهای مربوط به این جشنواره از دیماه سال گذشته انجام شده بود، از آنجا که فیلمهای برگزیده جشنوارههای منطقهای وارد جشنواره فیلم کوتاه تهران میشوند، تأخیر در برگزاری جشنواره اروند هم بر برنامههای ما تأثیر گذاشت. شرایط بهگونهای بود که نتوانستیم جشنواره را بهصورت حضوری برگزار کنیم؛ بنابراین، برگزیدگان را اعلام کردیم و وارد جشنواره تهران شدیم.
اتفاقی که برای همه ما بسیار خوشایند است، استقبال و فضای حاکم بر جشنواره فیلم کوتاه تهران است. به هر حال، جوانان ما، بهویژه جامعه فیلم کوتاه، با نشاط و امید در جشنواره حاضر شدهاند، امیدوارم قدر این امید و نشاط را بدانیم و برای حفظ و تداوم آن تلاش کنیم.
آمارهایی که دوستان در دو روز گذشته و امروز، یعنی روز سوم جشنواره، به من دادهاند، نشان میدهد استقبال از جشنواره نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است. دوستان میگفتند میزان استقبال حدود ۳۰ درصد بیشتر از پارسال بوده است، دلیل این استقبال چیست؟
عجیب است که در شرایطی که سایه جنگ وجود دارد، حضور جوانان پررنگتر شده است. میخواهم درباره ترکیب استانی جشنواره و تدابیری که برای حضور و رفتوآمد آسانتر این جوانان اندیشیده شده است نیز صحبت کنیم.
نخست اینکه نزدیک به ۷۰ درصد از کل آثاری که در بخش ملی جشنواره ثبتنام کردهاند و حضور دارند، خارج از تهران تولید شدهاند. این موضوع دو دلیل دارد، نخست اینکه جامعه فیلم کوتاه، برخلاف سینمای بلند که بخش عمده تولیداتش در تهران متمرکز است، در گستره کشور عزیزمان فعالیت میکند.
نکته دوم این است که ما در طول سال مسئولیت انجمن سینمای جوانان ایران را بر عهده داریم و دفاتر متعدد انجمن در سراسر کشور، در حوزه آموزش و تولید فعالیت میکنند. امسال نیز مانند هر سال، به کیفیت آثار توجه ویژهای داشتیم؛ زیرا جشنواره فیلم کوتاه تهران رویدادی حساس با جایگاهی جهانی است و کیفیت آثار برای ما اهمیت بسیاری دارد.
واقعیت این است که کیفیت تولیدات استانها بهاندازهای افزایش یافته که حضور این آثار در میان فیلمهای پذیرفتهشده نیز متناسب با سهم آنها در تولیدات کشور است. من فکر میکنم حضور جوانان و گردهمایی آنها در جشنواره فیلم کوتاه تهران زمانی دچار خدشه میشود که خودمان بخواهیم خللی در آن ایجاد کنیم.
در غیر این صورت، این حضور در ناخودآگاه و خودآگاه جوانان ما ریشه دارد؛ جوانانی که به آینده امید و به فیلمسازی علاقه دارند. از این بابت بسیار خوشحالم که هم تعداد آثاری که دریافت کردهایم و هم رونق روزهای جشنواره، حتی از سال گذشته بیشتر شده است.
پیشبینی میشد که سینمای کوتاه پس از پشت سر گذاشتن جنگ رمضان، با افت تعداد آثار مواجه شود اما ما هم در کمیت و هم در کیفیت، رشد قابلتوجهی داشتیم. به این موضوع باور دارم و در متنی هم که برای جشنواره نوشتم، به آن اشاره کردم، گویی در یک سال گذشته، بیش از یک سال عمر کردهایم و تجربه اندوختهایم.
نکتهای که در فیلمهای جشنواره امسال دیدم، تنوع ژانرهاست. بخشی از این آثار نیز از اتفاقات جنگ رمضان و آنچه بر مردم گذشته و تجربه کردهاند، تأثیر گرفتهاند.
چقدر میتوان بازتاب تجربه مردم از این جنگ را در جشنواره امسال مشاهده کرد؟ وقتی میگوییم فیلم کوتاه، سینمایی صادق و راستگو است و چیزی را پنهان نمیکند، بنابراین، این سینما در قبال همه زمینههای اجتماعی خود احساس مسئولیت میکند و فیلمسازان هم خودشان را مسئول میدانند.
کمی دور از انصاف است که بگوییم بچههای فیلم کوتاه از برخی موضوعات غفلت میکنند. آنها کاملاً تیزبین و هوشیار هستند، موضوعات مختلف را رصد کرده و تلاش میکنند آنها را به یک اثر نمایشی تبدیل کنند.
جنگ در جشنواره بخش ویژهای دارد، ما از سال گذشته تاکنون سه پویش برگزار کردهایم که در دو مورد از آنها، پذیرش آثار مرتبط با جنگ در دستور کار بود. پویش دوم ما به این نتیجه رسید که باید در جشنواره فیلم کوتاه تهران فضایی برای فیلمهای با موضوع جنگ در نظر بگیریم و باعث شد برای این آثار جایزه اختصاص دهیم و فیلمی را برای دریافت تندیس «وطن به روایت من» معرفی کنیم، امسال نیز جایزه نگاه ملی را به این بخش اختصاص دادیم.
موضوع «وطن به روایت وطن»، دغدغه بسیاری از فیلمسازان جوان است. آنها آثار خوبی در این زمینه تولید کردهاند و با دقت فراوان به موضوع پرداختهاند، در بخش خصوصی و در تولیدات مؤسسات مختلف، آثار بسیاری با موضوع جنگ تولید شده است.
اگر میخواستیم این آثار را به بخش ویژه محدود کنیم، امکانش وجود نداشت؛ زیرا تعداد فیلمها بسیار زیاد است. در حال حاضر، پنج باکس نمایشی داریم که مجموع زمان نمایش آنها حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ دقیقه است، برخی از این فیلمها بهاندازهای خوب هستند که در بخش اصلی داستانی جشنواره نیز حضور دارند.
نکته دیگری که به چشم میآید، حضور طیفهای مختلفی از جوانان در جشنواره است. آنها با تفکرات متفاوت کنار هم مینشینند، فیلم میبینند و درباره آن گفتوگو میکنند، حتی ممکن است دو نفر دیدگاههایی داشته باشند که دیگری آن را قبول نداشته باشد، اما در کنار هم فیلم میبینند و دربارهاش صحبت میکنند.
من این موضوع را به بحث وفاق ملی مرتبط میدانم؛ موضوعی که هم از شعارهای دولت بوده و هم مورد تأکید دیدگاههای مختلف قرار گرفته است. جشنواره چقدر میتواند به این وفاق ملی کمک کند و این مسئله تا چه اندازه در آن متبلور شده است؟
اساساً ذات گردهماییها و جشنوارهها همین است؛ اینکه افراد با نظرات، نگاهها و طبقات اجتماعی مختلف و با رشتهها، دانش و پژوهشهای متفاوت در کنار هم جمع شوند. این گردهمایی از یک سو آورده اطلاعاتی دارد، افراد میتوانند اطلاعات، پژوهشها و دانش خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و از سوی دیگر، با نظرات و رویکردهای یکدیگر آشنا شوند.
صادقانه بگویم، به دلیل اینکه علم و فضای علمی و پژوهشی در دنیا اهمیت بسیاری پیدا کرده و به نظرم حرف اول را میزند، در کشور ما هم جوانان به دنبال این گفتوگوها هستند، این موضوع میتواند یکی از ویژگیهای هر جشنوارهای باشد. سیاست ما هم همین بود که جشنواره به گروه خاصی منتسب یا به گروه مشخصی محدود نشود، همه بتوانند در آن حضور پیدا کنند و با یکدیگر گفتوگو کنند.
نتیجه این گفتوگوها، از نظر من، شکلگیری سالی پرنشاط و پرامید برای جامعه فیلم کوتاه است. امیدوارم این فضا هم در جشنوارههای سینمایی و هم در جشنوارهها و به قول خودم، سمینارهای غیرسینمایی اتفاق بیفتد تا افراد بتوانند با یکدیگر گفتوگو کنند، گفتوگو تنها راهحل ماست و آینده جوانان حتماً به آن نیاز دارد.
فرهنگ گفتوگو را چطور میتوان حفظ کرد؟ معمولاً رویدادهایی مانند جشنواره فیلم کوتاه بستری برای شکلگیری چنین فضایی میشوند.
حتی در دوران جنگ یا پس از آن میبینیم فرهنگی که شاید سالها گمشده ما بوده، خودش را نشان میدهد و متبلور میشود اما گاهی پس از جنگ شرایطی ایجاد میشود که این فرهنگ از دست میرود. چطور میتوان این فرهنگ را حفظ کرد؛ فرهنگی که در آن طیفهای مختلف با هر نگاه و عقیدهای در کنار یکدیگر مینشینند؟
اجازه بدهید کمی کلیتر صحبت کنم. این اتفاق زمانی امکانپذیر است که ما بهعنوان افراد یک جامعه، عدالت را از دست ندهیم و در گفتوگو با طرف مقابل، این عدالت را رعایت کنیم.
طرف مقابل ممکن است همشهری، همکلاسی، همدورهای یا حتی همسر ما باشد. اگر در مواجهه با او عدالت را از دست ندهیم، یعنی بتوانیم درست تحلیل کنیم و برای طرف مقابل هم حق قائل شویم، فکر میکنم درهای گفتوگو همیشه باز خواهد بود.
ضمن اینکه به نظرم آدمها میتوانند در دورههای مختلف زندگی، با توجه به تجربه، دانش و اندوختهای که دارند، نظرشان را تغییر دهند و پس از آن، با رویکردی جدید به کار و امور اجتماعی خود بپردازند. من بهعنوان کسی که در تیم برگزاری جشنواره فیلم کوتاه تهران حضور دارم، فکر میکنم وظیفه ما این بوده و هست که به کنار هم بودن دوستانمان با تفکرات مختلف کمک کنیم، این کنار هم بودن یکی از ارزشمندترین دستاوردهای هر جشنوارهای است.
جشنواره امسال در شرایط خاصی برگزار شد، اما بخش بینالملل آن نیز پررنگ است. در شرایط دشوار، مدیریت بخش بینالملل بسیاری از جشنوارهها با مشکل مواجه میشود؛ با این حال، جشنواره فیلم کوتاه تهران امسال فیلمهای خوبی دارد و فیلمسازان مطرحی در آن حضور پیدا کردهاند.
درباره تدابیری که برای حفظ این بخش اندیشیدهاید، توضیح دهید. واقعیت این است که بخش بینالملل، هم برای من و هم برای عطا مجابی، مدیر بخش بینالملل، و تیم دبیرخانه بینالملل، یکی از سختترین و پرچالشترین، اما در عین حال جذابترین بخشهای جشنواره بود.
تلاش ما این بود که این فضا را حفظ کنیم. حدود یک سال است که دوستان در این زمینه فعالیت میکنند و ما ارتباطات و تعاملات مختلفی داشتهایم.
انجمن از دو منظر فعال است: یکی فعالیتهای انجمن در حوزه آموزش که تولیدات مشترک نیز به آن پیوست میشود و دیگری فعالیتهای دبیرخانه جشنواه، تلاش میکردیم از هر دو ظرفیت برای حفظ این ارتباطات استفاده کنیم. من بسیار خوشحالم که امسال فیلمسازان خوبی از مکزیک، روسیه و ترکیه در جشنواره حضور دارند و داور خوبی هم از چین داریم.
علاوه بر این، یک پیچینگ بینالمللی آنلاین با عنوان «قصههای مدرسه» و به یاد بچههای مدرسه شجره طیبه میناب برگزار کردیم، قرار شد هر فیلمی که در این فرایند تصویب میشود، این عنوان را در تیتراژ ابتدایی یا پایانی خود داشته باشد، هدف ما این بود که به بهانه این پیچینگ، درباره این موضوع صحبت کنیم و آن را در سطح بینالمللی مطرح کنیم. خوشبختانه این فرصت برای من هم فراهم شد که یکی از داوران این پیچینگ باشم، داور دیگری از هند و یک داور هم از روسیه داشتیم.
فیلمنامهها و طرحهایی دریافت کردیم که برخی از آنها مستقیماً به موضوع کودکان میناب میپرداختند، از اسپانیا، ژاپن، روسیه و هند طرحهای خوبی داشتیم، از ایران نیز فیلمنامهها و طرحهای خوبی دریافت کردیم، همچنین یک فیلمساز مستند از لیتوانی در این فرایند حضور داشت. این تنوع و رساندن پیام درباره اتفاق ناگواری که سال گذشته برای ما رخ داد، به نظرم یکی از دستاوردهای بسیار خوب این بخش بود، قالب مناسبی هم برای آن انتخاب شد؛ یعنی سینما.
فیلمنامهها و طرحهایی دریافت کردیم که برخی از آنها مستقیماً به موضوع کودکان میناب میپرداختند، از اسپانیا، ژاپن، روسیه و هند طرحهای خوبی داشتیم، از ایران نیز فیلمنامهها و طرحهای خوبی دریافت کردیم، همچنین یک فیلمساز مستند از لیتوانی در این فرایند حضور داشت. اکنون نزدیک به ۱۳۰ طرح دریافت کردهایم که ۱۱ طرح به مرحله انتخاب نهایی برای داوری رسیدند اما نکته مهم این است که ۱۳۰ فیلمساز در حوزه داستانی و مستند به این موضوع فکر کردهاند، درباره آن حرف زدهاند و تحقیق کردهاند و در نهایت، طرحهای خود را برای ما فرستادهاند.
این فیلمها و فیلمنامهها که قرار است به تولید برسند، احتمالاً میتوانند سفیران فرهنگی برای مردمی باشند که شاید از اتفاقات میناب اطلاع چندانی نداشته باشند. چرا سینما، بهویژه فیلم کوتاه، میتواند در این زمینه نقش سفیر فرهنگی را ایفا کند؟
فیلمسازان فیلم کوتاه، چه ایرانی و چه از اسپانیا یا کشورهای دیگر، چطور میتوانند چنین نقشی داشته باشند؟ سینما به این دلیل که زبان و گویش آن درام است، قدرت تأثیرگذاری بسیار زیادی دارد.
گاهی خبری را میخوانیم و از کنار آن میگذریم اما وقتی همان خبر به یک قصه تبدیل میشود، تلاش میکنیم به بخشها و جوانب مختلف آن فکر کنیم. در مواجهه با اتفاق ناگواری مانند از دست دادن کودکان میناب و لامرد، قاعدتاً باید از زبان سینما استفاده کنیم.
این اتفاق، یک ضایعه انسانی بود که تمام بشریت را در سوگ فرو برد؛ نهفقط مردم سرزمین ما، به همین دلیل، فکر میکنم حتماً باید از زبان سینما برای پرداختن به چنین موضوعی استفاده کنیم. نکته جالب دیگر این است که در بخش مستند جشنواره، چندین فیلم درباره کودکان میناب داریم که برخی از آنها تولید خود انجمن سینمای جوانان ایران هستند.
در جریان جنگ، بچههای انجمن بسیار فعال بودند، دو یا سه روز پس از نهم اسفند، گروهی از فیلمسازان انجمن سینمای جوانان ایران عازم شدند و فیلمهای مستند ساختند، حاصل همان چند روز فیلمبرداری، چندین اثر مستند بود که در پویش دوم ما نیز به نمایش درآمدند و امتیاز کسب کردند. در بخش داستانی هم یک یا دو اثر بسیار خوب با موضوع میناب داریم.
در جریان جنگ، انجمن سینمای جوانان ایران بسیار فعال بود؛ هرچند شاید کمتر درباره فعالیتهای آن صحبت شد. جزئیات بیشتری درباره حضور این گروهها دارید؟
چند گروه در این زمینه فعالیت میکردند؟ فعالیتها در سراسر کشور بود یا فقط در بخش مربوط به میناب، گروههایی اعزام شدند؟
انجمن در هر دو جنگ فعالیت داشت و وجود دفاتر مختلف در شهرهای گوناگون به ما کمک کرد که تعطیلی نداشته باشیم. در جنگ ۱۲ روزه، با توجه به اینکه تهران بیشتر درگیر بود، ستاد مرکزی و دفتر اصلی انجمن نیز شرایط خاصی داشتند، حتی سیستم اداری انجمن را میان دفاتری که امکان حضور همکاران در آنها وجود داشت، تقسیم کردیم.
در جنگ رمضان هم دفاتر ما متناسب با شرایط شهرهای مختلف فعالیت میکردند، دفتر تهران کاملاً باز بود و ما به کارمان ادامه میدادیم و بررسی میکردیم که با توجه به تخصص انجمن، چه اقداماتی میتوانیم انجام دهیم. کلاسهای آموزشی ما در بسیاری از شهرها برقرار بود، در شهرهایی هم که امکان برگزاری کلاسها وجود نداشت، تلاش میکردیم استادان جابهجا شوند تا آموزشها ادامه پیدا کند.
چند دفتر ما نیز آسیب دیدند؛ از جمله دفتر تهران و اگر اشتباه نکنم، دفاتر انزلی و ایلام، منتظر ماندیم تا جنگ به پایان برسد و پس از آن، بهسرعت بازسازی را انجام دادیم زیرا بچهها در میانه دورههای آموزشی خود بودند و باید کلاسها ادامه پیدا میکرد. از سینمای سیار انجمن نیز استفاده کردیم، هم برای نمایش آثار در فضاهای عمومی و هم در هتلهایی که خانوادههای آسیبدیده در آنها حضور داشتند.
گروههای فیلمبرداری و عکاسانی هم داشتیم که برایشان مجوز میگرفتیم تا بتوانند اتفاقات را ثبت و مستندنگاری کنند. در مجموع، در تمام مدتی که شما به آن اشاره کردید، تقریباً تعطیلی نداشتیم.
حتی فشار کاری ما با توجه به اتفاقات، بیشتر هم شد. بهعنوان آخرین سؤال، درباره فیلمهایی که تولید شدهاند و آثاری که در جشنواره جایزه میگیرند، میخواهم بدانم انجمن چه فضایی برای دیده شدن آنها فراهم کرده است.
در یک سال اخیر، فیلمسازان تجربههای مختلفی داشتهاند. شما پاتوقی برای نمایش فیلمها و فراهم کردن امکان دیده شدن بهتر آنها ایجاد کردهاید.
چه اقداماتی در این زمینه انجام دادهاید و چه برنامههای دیگری میتوان اجرا کرد؟ ما طی چندین سال، بستههایی با عنوان «پاتوق فیلم» داشتهایم که اجرای آنها در شهرهای مختلف بر عهده دفاتر انجمن است.
در این برنامهها، فیلمهای کوتاه بهصورت هفتگی نمایش داده میشوند، مورد نقد و بررسی قرار میگیرند و فیلمسازان دور هم جمع میشوند. امسال برخی استانها امکان اجرای این برنامه را داشتند، اما در برخی استانهای دیگر، شرایط اجازه برگزاری آن را نمیداد.
به همین دلیل، بسیار به این فکر میکردیم که چه جایگزینی میتوانیم برای آن در نظر بگیریم. خوشبختانه توانستیم مصوبهای از شورای صنفی نمایش و انجمن سینماداران بگیریم، آنها به ما لطف داشتند و کمک کردند تا فیلمهای کوتاه را بهصورت اکران عمومی نمایش دهیم.
یک مسیر تازه برای نمایش فیلم کوتاه ایجاد شده است، روال جدیدی در نمایش فیلم کوتاه و مختص همین گونه سینمایی است، امروز که وارد جشنواره شدیم، تقریباً یک ماه از اکران سومین بسته نمایشی ما میگذرد. این بسته بسیار مهم است؛ زیرا آثار فیلمسازان فیلم اولی و همچنین بهترین فیلم ملی سال گذشته ما در آن حضور دارند.
خوشبختانه توانستیم مصوبهای از شورای صنفی نمایش و انجمن سینماداران بگیریم، آنها به ما لطف داشتند و کمک کردند تا فیلمهای کوتاه را بهصورت اکران عمومی نمایش دهیم. این اکران بهصورت مستقل برگزار میشود و از جایی حمایت مالی دریافت نمیکند، سه روز اکران داریم و مدتزمان هر سانس معمولاً بین ۶۰ تا ۷۵ دقیقه است.
نکتهای که شاید برای بینندگان برنامه شما جالب باشد، این است که بلیتها نیمبها هستند، مخاطبان میتوانند از طریق سینماهای شهرهای مختلف و همچنین سایتهای فروش بلیت، از جزئیات این اکرانها مطلع شوند. امیدوارم این مسیر تازهای که آغاز کردهایم، ادامه پیدا کند.
بسیار دوست داشتیم امسال به افتتاح یک سامانه نمایش درخواستی یا VOD تخصصی فیلم کوتاه هم برسیم که این اتفاق نیفتاد؛ اما انشاءالله در چند ماه آینده، اگر بتوانیم، آن را راهاندازی خواهیم کرد. به هر حال، ما در انجمن فکر میکنیم باید هر کاری را که برای دیده شدن فیلم کوتاه لازم است، انجام دهیم و این را مسئولیت خودمان میدانیم.
اگر نکته یا صحبتی با کسانی دارید که دغدغه فیلم کوتاه و سینمای ایران را دارند، بفرمایید. خیلی ممنونم، نکتهای داشتم که دوست داشتم در ادامه صحبتهایمان درباره کودکان میناب مطرح کنم، امسال در جشنواره فضایی برای ادای احترام به کودکان میناب در نظر گرفتیم، این کار از صمیم قلب بود و خودمان دوست داشتیم چنین اتفاقی در جشنواره رقم بخورد.
تیزری هم برای این منظور آماده شده که اگر بینندگان برنامه شما آن را ببینند، متوجه میشوند که در ابتدای هر سانس نمایش داده میشود.