خسروپناه: استقامت، امید و تاب‌آوری از آثار سلامت معنوی است
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: استقامت، امید و تاب‌آوری از آثار سلامت معنوی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: استقامت، امید و تاب‌آوری از آثار سلامت معنوی است. به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در دهمین همایش ملی سلامت معنوی اسلامی با گرامیداشت یاد شهدای انقلاب اسلامی، امام شهیدان و به‌ویژه شهدای حوزه سلامت، از برگزارکنندگان این همایش قدردانی کرد.
وی از فرهنگستان علوم پزشکی، مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ستاد سلامت شورایعالی انقلاب فرهنگی و دانشگاه علوم پزشکی تهران به‌عنوان مجموعه‌های مؤثر در برگزاری این همایش نام برد و اظهار کرد: در یکی دو سال اخیر تلاش‌های فراوانی در حوزه سلامت انجام شده است و دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز میزبانی این برنامه را بر عهده داشته است. معنویت یکی از پایه‌های تمدن نوین اسلامی است دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به جایگاه سلامت معنوی در منظومه فکری امام شهید گفت: سلامت معنوی یکی از ساحت‌های سلامت انسان در کنار سلامت جسمی، روانی و اجتماعی است و نه‌تنها در تعالی فرد، بلکه در جامعه‌پردازی و تمدن‌سازی نیز نقش تعیین‌کننده دارد.
خسروپناه افزود: در آثار امام شهید بارها بر نقش تعیین‌کننده معنویت در تمدن اسلامی تأکید شده و معنویت یکی از پایه‌های اساسی تمدن نوین اسلامی دانسته شده است. وی ادامه داد: از منظر منظومه فکری امام شهید، بنیان سلامت معنوی در اسلام «توحید» است؛ یعنی باور به اینکه در سراسر هستی یک مرکز قدرت به نام خداوند وجود دارد و همه موجودات و پدیده‌ها، از کوچک‌ترین ذرات تا بزرگ‌ترین کهکشان‌ها، در برابر اراده الهی تسلیم هستند.
ایمان آگاهانه و متعهدانه؛ شرط شکل‌گیری سلامت معنوی توحیدی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه برای شکل‌گیری سلامت معنوی توحیدی، ایمان آگاهانه و متعهدانه به توحید ضروری است، اظهار کرد: خداوند در آیه 82 سوره انعام می فرماید: الَّذِینَ آمَنُوا وَلَمْ یَلْبِسُوا إِیمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَٰئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ بنابراین سلامت معنوی توحیدی، مومنانه و متعهدانه، دستاورد مهمی به نام «بصیرت» دارد و انسان را به مقام فرقان می‌رساند. وی با اشاره به آیه «إِن تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَل لَّکُمْ فُرْقَانًا» گفت: یکی از تفسیرهای این آیه آن است که انسان با تقوای الهی به مقام فرقان می‌رسد؛ یعنی قدرت تشخیص حق از باطل پیدا می‌کند و صاحب بصیرت می‌شود.
خسروپناه افزود: در عرفان نیز تفسیر جالبی از این موضوع مطرح شده است؛ قرآن جامع همه حقایق و خود «فرقان» است و اگر انسان مسیر تقوا را طی کند، به‌ویژه تقوای اخص، می‌تواند به مرتبه‌ای برسد که مظهر حقایق شود. وی با اشاره به مراتب سلامت معنوی بیان کرد: سلامت معنوی از ساده‌ترین مراحل، یعنی آرامش و آسایش انسان و مصون ماندن او از آسیب‌هایی مانند خودکشی و اعتیاد، آغاز می‌شود و تا عالی‌ترین مرتبه سلامت معنوی امتداد پیدا می‌کند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، دومین شرط سلامت معنوی توحیدی را «حکمت‌بنیان بودن» دانست و گفت: در قرآن کریم آمده است «یُؤْتِی الْحِکْمَةَ مَن یَشَاءُ وَمَن یُؤْتَ الْحِکْمَةَ فَقَدْ أُوتِیَ خَیْرًا کَثِیرًا». وی تصریح کرد: حکمت را می‌توان با سه مفهوم عقلانیت، فضیلت و خدمت توضیح داد؛ بنابراین اگر کسی سلامت معنوی توحیدی داشته باشد و آن را با حکمت پیوند بزند، قطعاً دارای عقلانیت، فضیلت و روحیه خدمت خواهد بود.
خسروپناه اضافه کرد: ظهور سلامت معنوی در جامعه نیز در همین عقلانیت، فضیلت و خدمت خود را نشان می‌دهد و سلامت معنوی صرفاً یک امر فردی و درونی نیست، بلکه آثار اجتماعی نیز دارد. قلب، عالی‌ترین مرتبه ساحت وجودی انسان است وی سومین شرط سلامت معنوی توحیدی را «تجلیه قلب» همراه با «تخلیه قلب» دانست و گفت: اهل عرفان درباره این موضوع مطالب فراوانی بیان کرده‌اند و این مسئله در فرمایشات امام شهید نیز مورد توجه قرار گرفته است.
توکل، امید و تاب‌آوری؛ از مهم‌ترین آثار سلامت معنوی خسروپناه «توکل به خدا» را یکی دیگر از آثار مهم سلامت معنوی دانست و با اشاره به آیه «وَعَلَىٰ رَبِّهِمْ یَتَوَکَّلُونَ» اظهار کرد: یکی از نشانه‌های سلامت معنوی در فرد و جامعه، افزایش توکل به خداوند است. وی تصریح کرد: هر زمان دیدید امید در جامعه کاهش پیدا کرده و تاب‌آوری پایین آمده است، باید بدانید که سلامت معنوی کاهش پیدا کرده است؛ چراکه هرچه سلامت معنوی افزایش پیدا کند، توکل نیز بیشتر می‌شود و در نتیجه امید و تاب‌آوری افزایش می‌یابد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ارتباط سلامت معنوی با آرامش روحی گفت: تحقق «روح‌الله» نیز با سلامت معنوی ارتباط دارد و زمانی که قلب انسان به مقام اطمینان و آرامش برسد، به مرتبه بالاتری از سلامت معنوی دست پیدا می‌کند. صبر، استقامت و تاب‌آوری از آثار سلامت معنوی است دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، صبر و استقامت را از دیگر آثار سلامت معنوی توحیدی دانست و گفت: همه اینها از لوازم و آثار سلامت معنوی توحیدی و محبت الهی است و انسان برخوردار از این سلامت معنوی در برابر سختی‌ها و مشکلات، استقامت بیشتری دارد.
وی اضافه کرد: سلامت معنوی فقط به آرامش درونی فرد محدود نمی‌شود، بلکه آثار آن در رفتار اجتماعی انسان نیز نمایان می‌شود و یکی از مهم‌ترین این آثار، محبت و توجه به خیر عمومی است. سلامت معنوی در رفتار اجتماعی انسان خود را نشان می‌دهد خسروپناه با اشاره به آموزه‌های اسلامی درباره رحمت و محبت میان مؤمنان اظهار کرد: انسانی که از سلامت معنوی برخوردار است، نسبت به دیگران توجه دارد و «رحماء بینهم» در رفتار او ظهور پیدا می‌کند.
وی با بیان اینکه رفتار اجتماعی افراد می‌تواند مانند یک شاخص برای تشخیص سلامت معنوی مورد توجه قرار گیرد، گفت: همان‌گونه که یک پزشک با مشاهده رنگ رخسار بیمار یا با استفاده از آزمایش‌ها و فناوری‌های نوین می‌تواند بیماری را تشخیص دهد، ما نیز می‌توانیم برخی رفتارهای اجتماعی را به‌عنوان نشانه‌های سلامت یا آسیب معنوی جامعه مورد توجه قرار دهیم. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: اگر ببینیم مؤمنان علیه یکدیگر حرکت می‌کنند، این وضعیت با سلامت معنوی سازگار نیست.
به تعبیر مولوی، اهل بهشت اهل انس، محبت و زیارت یکدیگرند، در حالی که اهل جهنم گرفتار ستیز و عناد هستند. وی ادامه داد: انسان برخوردار از سلامت معنوی به دنبال حل مسئله و رفع چالش است و روابط او بر اساس رحمت و محبت شکل می‌گیرد، نه ستیز و دشمنی.
امانتداری، صداقت و عدالت؛ نشانه‌های سلامت معنوی خسروپناه با اشاره به آموزه‌های مناجات و ادعیه اسلامی گفت: از دیگر نشانه‌های سلامت معنوی می‌توان به امانتداری، صداقت، وفای به عهد، حسن خلق و عدالت اشاره کرد. وی افزود: انسانی که از سلامت معنوی برخوردار است، اهل امانت، صداقت و وفای به عهد است و در رفتار اجتماعی نیز حسن خلق و عدالت را رعایت می‌کند؛ بنابراین همه این ویژگی‌ها از لوازم تجلی سلامت معنوی در قلب انسان هستند.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: این مفاهیم را می‌توان در منظومه فکری امام شهید نیز مشاهده کرد و باید افق دید خود را نسبت به سلامت معنوی گسترده کنیم و آن را به یک مفهوم محدود و صرفاً فردی تقلیل ندهیم. وی با تأکید بر ضرورت توجه به سلامت معنوی در سطح عمومی جامعه گفت: البته در حوزه سلامت معنوی، باید به سطح عمومی جامعه توجه ویژه داشته باشیم؛ چراکه سلامت معنوی یک موضوع فردی صرف نیست و آثار آن در مناسبات اجتماعی، رفتار عمومی و کیفیت زندگی جامعه نیز نمایان می‌شود.
خسروپناه ادامه داد: انسانی که به درجات بالای سلامت معنوی می‌رسد، به یک مجاهد در راه خدا تبدیل می‌شود و جهاد در راه خدا، سرعت در حرکت به سوی مغفرت و کمال را برای او به همراه دارد. ضرورت جریان‌شناسی سلامت معنوی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود، جریان‌شناسی سلامت معنوی را یکی از ضرورت‌های این حوزه دانست و گفت: در حوزه سلامت معنوی باید به‌صورت مستمر جریان‌شناسی کنیم؛ چراکه «سلامت معنوی سکولار» با «سلامت معنوی توحیدی» متفاوت است.
وی افزود: همچنین سلامت معنوی دنیویِ محض با سلامت معنوی ناظر به دنیا و آخرت تفاوت دارد و باید برای ما روشن باشد که در کدام جریان فکری از سلامت معنوی قرار گرفته‌ایم. خسروپناه تأکید کرد: پیش از هر اقدامی باید مبانی و جریان فکری سلامت معنوی مورد نظر خود را مشخص کنیم تا در ترویج سلامت معنوی، دچار التقاط مفهومی نشویم.
استفاده از هوش مصنوعی برای ترویج سلامت معنوی وی دومین نکته مهم را استفاده از فناوری‌های نوین برای ترویج سلامت معنوی عنوان کرد و گفت: امروز با انواع سکوها و فناوری‌های نوین مواجه هستیم که مهم‌ترین آنها در شرایط کنونی، هوش مصنوعی است و باید از این ظرفیت‌ها برای ترویج سلامت معنوی توحیدی استفاده کنیم. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: استفاده از فناوری‌های نوین می‌تواند به گسترش مفاهیم سلامت معنوی کمک کند و نباید از ظرفیت‌های جدید ارتباطی و فناورانه برای انتقال این مفاهیم غافل شویم.