۴ خبر علمی که لبخند به لبتان می‌آورد
در میان جنگ‌ها، نگرانی‌ها درباره خطرات هوش مصنوعی و پدیده اَبَر ال‌نینو، گاهی به نظر می‌رسد خبرهای خوب کمیاب شده‌اند؛ اما اگر به دنبال آن‌ها بگردیم، می‌توانیم پیدایشان کنیم.
در میان جنگ‌ها، نگرانی‌ها درباره خطرات هوش مصنوعی و پدیده اَبَر ال‌نینو، گاهی به نظر می‌رسد خبرهای خوب کمیاب شده‌اند؛ اما اگر به دنبال آن‌ها بگردیم، می‌توانیم پیدایشان کنیم. در تازه‌ترین مجموعه خبری نشریه «نیچر» که با هدف ایجاد حس شادی و امید در مخاطبان انتخاب شده است، با کشوری آشنا می‌شویم که توانسته شیوع دیابت را کاهش دهد و همچنین با سایه‌بان‌هایی که به خنک نگه داشتن مرجان‌ها کمک می‌کنند.
به نقل از نیچر، شاید خبر کشف نخستین گونه جدید گربه‌سانان وحشی در یک قرن گذشته را شنیده باشید. این گربه‌سان خال‌دار با نام علمی Leopardus tilcayo در منطقه جنگلی یونگاس در بولیوی کشف شده است، اما آیا می‌دانستید امسال عضو جدیدی نیز به خانواده پنگوئن‌ها اضافه شده است؟
جمعیتی از پنگوئن‌ها در جزایر دورافتاده کرگلن، واقع در اقیانوس هند و حدود دو هزار کیلومتری شمال قطب جنوب، به عنوان گونه‌ای جدید معرفی شده‌اند. این گونه با نام «پنگوئن جنتوی جنوب شرقی» (Pygoscelis kerguelensis) شناخته می‌شود.
این کشف به بحثی دیرینه درباره این پرسش پایان می‌دهد که آیا پنگوئن جنتو (Pygoscelis papua) یک گونه واحد است یا چند گونه مختلف را شامل می‌شود. دانشمندان با استفاده از تجزیه و تحلیل ژنتیکی می‌گویند پنگوئن جنتوی جنوب شرقی گونه‌ای مستقل است.
آن‌ها همچنین معتقدند سه جمعیت دیگر که پیش‌تر زیرگونه‌هایی از پنگوئن جنتو در نظر گرفته می‌شدند، باید به‌عنوان گونه‌های مستقل طبقه‌بندی شوند. در همین حال، دو گونه جدید از عنکبوت‌های دریایی نیز در دریای سالیش، در نزدیکی سواحل غربی آمریکا و کانادا کشف شده‌اند.
عنکبوت‌های دریایی گروهی از بندپایان دریایی هستند که با خرچنگ‌های نعل‌اسبی و عنکبوتیان خویشاوندی دارند. یکی از این گونه‌های جدید با نام علمی Callipallene pilosuspedes چهار چشم قرمز روشن، پاهایی سه برابر طول بدن، دهانی مثلثی‌شکل و خرطومی کوتاه دارد که در انتهای آن چنگال‌هایی برای گرفتن غذا دیده می‌شود.
این جانور همچنین از زائده‌های خارداری در بخش پایینی سر خود برای تمیز کردن بدنش استفاده می‌کند. گونه دیگر با نام Tanystylum kiixin پاهای کوتاه و کلفت، بدنی شبیه ساعت شنی و چشم‌های سیاه دارد.
موریس به نخستین کشور جهان تبدیل شده است که توانسته شمار مبتلایان به دیابت نوع ۲ را کاهش دهد. این دستاورد از آن جهت قابل‌توجه است که نرخ ابتلا به این بیماری در سراسر جهان همچنان رو به افزایش است.
این کشور جزیره‌ای در شرق آفریقا از سال ۱۹۸۷ تاکنون، شمار افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و همچنین افرادی را که قند خون بالایی دارند، بررسی کرده است. بالا بودن قند خون می‌تواند نشانه افزایش خطر ابتلا به دیابت باشد.
شمار مبتلایان به این بیماری در موریس بین سال‌های ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۹ افزایش یافت؛ اما تا سال ۲۰۲۱، این رقم در میان مردان ۱۱ درصد و در میان زنان ۱۶ درصد کاهش پیدا کرد. همچنین، میزان شیوع قند خون بالا بین سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۲۱ تقریبا یک سوم کاهش یافت.
شکری محمد و آندره پاسکال از مرکز تحقیقات جمعیت و سلامت آفریقا در نایروبی، در یادداشتی تفسیری این روند را چشمگیر توصیف می‌کنند. به گفته آن‌ها، این موفقیت احتمالا نتیجه افزایش آگاهی عمومی درباره دیابت، بهبود برنامه‌های غربالگری و دسترسی بهتر به خدمات مراقبت‌های بهداشتی است.
سایه‌بان‌های ابتکاری ساخته شده از پارچه مقاوم در برابر پرتو فرابنفش، در سال ۲۰۲۴ توانستند بخش کوچکی از یک صخره مرجانی در منطقه فلوریدا کیز را در برابر تنش گرمایی ناشی از دمای بسیار بالا محافظت کنند. دانشمندان برای ساخت این سایه‌بان‌ها از لوله‌های پی‌وی‌سی پرشده با فوم اسپری و پارچه‌های سایه‌انداز استفاده کردند.
این سازه‌ها حدود ۳۰ سانتی‌متر بالاتر از سطح مرجان‌ها شناور بودند. ایجاد سایه باعث شد میزان تابش خورشیدی که به مرجان‌ها می‌رسید، کاهش یابد و در نتیجه، فشار گرمایی وارد شده به آن‌ها کمتر شود.
تنش گرمایی یکی از عوامل اصلی سفیدشدگی مرجان‌ها است؛ پدیده‌ای که در آن مرجان‌ها موجودات میکروسکوپی رنگدانه‌داری را که درون بافت خود زندگی می‌کنند، از دست می‌دهند. این موجودات نقش مهمی در تامین انرژی و حفظ سلامت مرجان‌ها دارند.
در مقابل، مرجان‌های نزدیک که از سایه برخوردار نبودند، به‌تدریج رنگ پریده‌تر شدند. گروه پژوهشی می‌گوید سایه‌بان‌های مشابه می‌توانند روشی کم‌هزینه و موثر برای محافظت از مرجان‌ها در برابر تنش گرمایی باشند.
دارویی که از درمان‌های موجود برای HIV مشتق شده است، توانست از بروز علائم بیماری ام‌اس در موش‌ها جلوگیری کند. این دارو با نام «کامووودین-۹» (Kamuvudine-9 یا K-9) شناخته می‌شود.
پژوهشگران همچنین دریافتند که این دارو پس از دو هفته درمان، فلج را در جوندگان معکوس کرده و عملکرد عصبی آن‌ها را بهبود بخشیده است. موش‌هایی که K-9 دریافت کردند، در مقایسه با موش‌هایی که محلول نمکی یا فینگولیمود، یکی از داروهای موجود برای درمان ام‌اس، دریافت کرده بودند، علائم خفیف‌تری نشان دادند.
از آنجا که K-9 با تغییر نوعی داروی ضد HIV موسوم به «مهارکننده رونوشت‌بردار معکوس نوکلئوزیدی» (NRTI) ساخته می‌شود، پژوهشگران بررسی کردند که آیا مصرف این دسته از داروها می‌تواند از ابتلا به ام‌اس در انسان نیز جلوگیری کند یا خیر. نتایج نشان داد افرادی که داروهای NRTI دریافت کرده بودند، در مقایسه با افرادی که هیچ درمانی دریافت نکرده بودند یا از سایر درمان‌های HIV استفاده می‌کردند، با احتمال کمتری به ام‌اس مبتلا شده بودند.
البته این یافته‌ها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که این داروها از ابتلا به ام‌اس جلوگیری می‌کنند و برای تایید اثر آن‌ها به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. در مطالعه‌ای دیگر روی حیوانات، پژوهشگران سلول‌های بنیادی را به اندام‌واره‌هایی تبدیل کردند که شباهت زیادی به غده هیپوفیز انسان داشتند و برای نخستین بار موفق شدند آن‌ها را به یک نخستی‌سان پیوند بزنند.
این سلول‌ها توانستند هورمونی تولید کنند که آزادسازی هورمون استروئیدی کورتیزول را تحریک می‌کند. کورتیزول برای تنظیم فشار خون و واکنش بدن به استرس ضروری است.
جیاو جیاو لی، مهندس زیست‌پزشکی در دانشگاه فناوری سیدنی استرالیا، می‌گوید این پیوند موفق شواهد ارزشمندی در مسیر آزمایش این روش روی انسان‌ها فراهم کرده است. هدف نهایی، بررسی امکان استفاده از این رویکرد برای درمان افرادی است که به بیماری کم‌کاری هیپوفیز مبتلا هستند که در آن غده هیپوفیز عملکرد طبیعی خود را ندارد.
