ساختمان سبز؛ مسیر تازه هرمزگان برای مهار مصرف انرژی
اجرای الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان، با هدف کاهش مصرف انرژی و توسعه ساختمان‌های سبز، از اول آبان ماه امسال در دستور کار قرار می‌گیرد.
ساختمان‌ها در مراحل احداث، بهره‌برداری، نگهداری و تخریب، منابع طبیعی را مصرف می‌کنند و بر محیط زیست اثر می‌گذارند، به‌گونه‌ای که مصرف برق و گاز برای تامین سرمایش و روشنایی، استفاده از مصالح ساختمانی و تولید پسماندهای ناشی از ساخت‌وساز و نوسازی، از مهم‌ترین پیامدهای زیست‌محیطی این بخش به شمار می‌روند. «ساختمان سبز» در چنین شرایطی به‌عنوان یکی از رویکردهای نوین صنعت ساختمان، با هدف کاهش فشار بر منابع طبیعی، مدیریت مصرف انرژی و آب و فراهم کردن محیطی سالم‌تر برای زندگی و فعالیت، مورد توجه قرار گرفته است؛ رویکردی که در کنار فناوری‌های جدید، بر هماهنگی طراحی ساختمان با شرایط اقلیمی، استفاده بهینه از نور و تهویه طبیعی و بهره‌گیری از انرژی‌های تجدیدپذیر تاکید دارد.
هرمزگان نیز با توجه به شرایط اقلیمی گرم و نیاز گسترده ساختمان‌ها به سرمایش، از جمله استان‌هایی است که بهینه‌سازی مصرف انرژی در بخش ساختمان می‌تواند در مدیریت بار برق و کاهش هزینه‌های خانوار و واحدهای اقتصادی آن نقش داشته باشد. گام بلند هرمزگان برای کاهش مصرف انرژی ساختمان‌ها معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری هرمزگان گفت: اجرای الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان، با هدف کاهش مصرف انرژی و توسعه ساختمان‌های سبز، از اول آبان ماه امسال در دستور کار قرار می‌گیرد.
صفر صادقی‌پور در دومین نشست کارگروه ساختمان سبز هرمزگان با اشاره به سهم بالای بخش خانگی از مصرف انرژی کشور، افزود: به همین منظور رعایت الزامات بهینه‌سازی مصرف انرژی در طراحی و ساخت ساختمان‌ها ضرورت دارد. وی اظهار کرد: بیش از ۴۸ درصد گاز تولیدی و حدود ۴۰ درصد برق مصرفی کشور در بخش خانگی مصرف می‌شود که این موضوع، ضرورت حرکت به سمت ساختمان‌های کم‌مصرف و اجرای الزامات ساختمان سبز را افزایش می‌دهد.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری هرمزگان با بیان اینکه صرفه‌جویی ۱۰ درصدی در مصرف انرژی می‌تواند منافع اقتصادی قابل‌توجهی به همراه داشته باشد، خاطرنشان کرد: ارزش مالی این میزان صرفه‌جویی معادل ۲ برابر بودجه عمرانی کشور برآورد شده است. صادقی‌پور تصریح کرد: بهینه‌سازی مصرف انرژی در ساختمان‌ها علاوه بر صیانت از منابع ملی، به کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری کمک می‌کند.
وی با تاکید بر تدوین بسته‌های تشویقی برای تسهیل اجرای الزامات ساختمان سبز، ادامه داد: پیش‌بینی مشوق‌های مناسب می‌تواند زمینه مشارکت بیشتر سازندگان و فعالان صنعت ساختمان را در رعایت استانداردهای بهینه‌سازی مصرف انرژی فراهم کند. معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری هرمزگان بیان کرد: شناسایی و معرفی پیمانکاران شاخص حوزه ساختمان‌سازی در شهرهای بندرعباس، بستک، بندرلنگه و میناب برای استفاده از ظرفیت‌های تخصصی آنان در اجرای برنامه‌های ساختمان سبز به تصویب رسید.
ساختمان سبز؛ پیوند ساخت‌وساز با حفاظت از محیط زیست ساختمان سبز (Green Building) به سازه‌ای گفته می‌شود که در مراحل مختلف طراحی، احداث، بهره‌برداری و نگهداری، ملاحظات زیست‌محیطی و مدیریت منابع را در اولویت قرار می‌دهد و در این الگو، هدف فقط کاهش مصرف برق و گاز نیست، بلکه استفاده کارآمد از آب، انتخاب مصالح مناسب، کاهش تولید پسماند و ارتقای کیفیت محیط داخلی نیز اهمیت دارد. در ساختمان‌های سبز، طراحی متناسب با اقلیم منطقه، بهره‌گیری از نور طبیعی، بهبود عایق‌کاری حرارتی، استفاده از تجهیزات کم‌مصرف و کاهش اتلاف انرژی از جمله راهکارهایی است که می‌تواند هزینه‌های بهره‌برداری را کاهش دهد.
همچنین استفاده از سامانه‌های خورشیدی برای تولید برق یا تامین بخشی از انرژی مورد نیاز ساختمان، به‌کارگیری تجهیزات مدیریت مصرف آب و استفاده از مصالح بادوام و قابل بازیافت، از دیگر ظرفیت‌هایی است که در صورت تناسب با شرایط فنی و اقتصادی پروژه، می‌تواند در توسعه این نوع ساختمان‌ها موثر باشد. تفاوت اصلی ساختمان سبز با ساخت‌وساز متداول در آن است که عملکرد ساختمان تنها بر اساس هزینه اولیه ساخت و ظاهر بنا سنجیده نمی‌شود، بلکه میزان مصرف منابع، هزینه‌های دوره بهره‌برداری، تاثیر بر محیط زیست و کیفیت فضای زندگی نیز در تصمیم‌گیری‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.
گرمای هرمزگان و ضرورت ساخت ساختمان‌های کم‌مصرف انرژی شرایط اقلیمی هرمزگان و گرمای هوا در بخش قابل‌توجهی از سال، نیاز به استفاده از سامانه‌های سرمایشی را افزایش می‌دهد؛ موضوعی که مدیریت مصرف برق را به یکی از ضرورت‌های بخش ساختمان در این استان تبدیل کرده است. در چنین شرایطی، بهبود عایق‌کاری دیوارها و سقف، استفاده از پنجره‌های مناسب، جلوگیری از ورود گرمای ناخواسته، طراحی سایه‌بان‌ها و بهره‌گیری اصولی از تهویه طبیعی می‌تواند در کاهش بار سرمایشی ساختمان‌ها موثر باشد.
توجه به معماری بومی و استفاده از راهکارهای سازگار با اقلیم نیز از ظرفیت‌های مهم این حوزه به شمار می‌رود؛ طراحی متناسب با جهت تابش خورشید، ایجاد سایه در فضاهای باز و انتخاب مصالح متناسب با شرایط آب‌وهوایی می‌تواند به کاهش نیاز ساختمان به انرژی کمک کند. از سوی دیگر، استفاده از انرژی خورشیدی در استانی با ظرفیت مناسب تابش آفتاب، در صورت امکان‌سنجی فنی و اقتصادی، می‌تواند بخشی از نیاز انرژی ساختمان‌ها را تامین کند؛ هرچند توسعه این ظرفیت به طراحی صحیح، تجهیزات استاندارد و نگهداری مناسب نیاز دارد.
بنابراین، اجرای الزامات بهینه‌سازی مصرف انرژی در هرمزگان می‌تواند علاوه بر کاهش هزینه‌های بهره‌برداری، در مدیریت تقاضای برق و کاهش فشار بر شبکه انرژی این استان نقش داشته باشد. از طراحی تا تخریب؛ چرخه عمر ساختمان زیر ذره‌بین محیط زیست یکی از اصول ساختمان سبز، توجه به آثار زیست‌محیطی بنا در مدت زمان چرخه عمر آن است؛ به این معنا که ملاحظات مربوط به مصرف منابع و کاهش آلودگی نباید تنها به مرحله بهره‌برداری محدود شود.
در مرحله طراحی، انتخاب مصالح مناسب، پیش‌بینی عایق‌کاری موثر، جانمایی اصولی پنجره‌ها و استفاده از نور طبیعی می‌تواند بر میزان مصرف انرژی در سال‌های آینده تاثیر بگذارد و در مرحله ساخت نیز مدیریت پسماند، جلوگیری از هدررفت مصالح و رعایت ضوابط فنی، از جمله اقداماتی است که به کاهش آثار زیست‌محیطی پروژه کمک می‌کند. استفاده از تجهیزات کم‌مصرف در دوره بهره‌برداری، نگهداری صحیح سامانه‌های سرمایشی و گرمایشی و کنترل مستمر مصرف آب و برق اهمیت دارد و همچنین در زمان بازسازی یا تخریب، تفکیک پسماندها و بازیافت مصالح قابل استفاده می‌تواند از حجم ضایعات ساختمانی بکاهد.
این رویکرد زمانی اثربخش خواهد بود که میان طراحان، مهندسان سازه، متخصصان تاسیسات مکانیکی و الکتریکی، سازندگان و بهره‌برداران هماهنگی وجود داشته باشد و الزامات فنی و زیست‌محیطی از ابتدای پروژه مورد توجه قرار گیرد. ساختمان سبز؛ فرصتی برای توسعه فناوری و معماری بومی توسعه ساختمان‌های سبز می‌تواند زمینه استفاده گسترده‌تر از فناوری‌های نوین در صنعت ساختمان را فراهم کند و نیز اجرای این الگو به معنای استفاده یکسان از تجهیزات در همه مناطق نیست، بلکه انتخاب راهکارها باید بر اساس اقلیم، نوع کاربری ساختمان، هزینه اجرا و میزان صرفه‌جویی مورد انتظار انجام شود.
برای نمونه، استفاده از فضای سبز در بالکن‌ها و پشت‌بام‌ها، در صورت رعایت الزامات سازه‌ای، عایق‌کاری و مدیریت مصرف آب، می‌تواند به بهبود کیفیت محیط کمک کند و در مناطق گرم، انتخاب پوشش مناسب بام، کاهش جذب گرمای خورشید و ایجاد سایه در پیرامون ساختمان نیز از راهکارهای قابل بررسی است. همچنین استفاده از مصالح بادوام و قابل بازیافت، در کنار فناوری‌های مدیریت هوشمند مصرف انرژی، می‌تواند هزینه‌های نگهداری را کاهش دهد و عمر مفید ساختمان را افزایش دهد.
در مناطق روستایی نیز انتخاب الگوهای ساخت متناسب با شرایط بومی و رعایت ضوابط ایمنی سازه‌ای اهمیت دارد؛ استفاده از سامانه‌های ساختمانی نوین، از جمله سازه‌های سبک، تنها در صورت طراحی مهندسی، اجرای استاندارد و رعایت الزامات لرزه‌ای می‌تواند به ارتقای ایمنی ساختمان کمک کند و جایگزین رعایت ضوابط فنی و مقررات مقاوم‌سازی نیست. مشوق‌ها؛ ابزار ترغیب سازندگان به ساخت‌وساز کم‌مصرف هزینه اولیه اجرای برخی فناوری‌های کم‌مصرف ممکن است برای سازندگان یا مالکان یک مانع باشد؛ در حالی که بخشی از منافع این سرمایه‌گذاری در طول دوره بهره‌برداری و از طریق کاهش هزینه‌های انرژی نمایان می‌شود.
در چنین شرایطی، طراحی مشوق‌های هدفمند و شفاف، اطلاع‌رسانی درباره مزایای اقتصادی ساختمان‌های کم‌مصرف و معرفی پیمانکاران و مجریان توانمند می‌تواند به افزایش استقبال از این شیوه ساخت‌وساز کمک کند. ساختمان‌هایی که بر اساس استانداردهای مربوط احداث می‌شوند، در صورت برخورداری از شرایط و ضوابط لازم، می‌توانند برای دریافت نشان یا گواهی مرتبط اقدام کنند و از مشوق‌هایی که برای آن‌ها پیش‌بینی شده است، بهره‌مند شوند؛ میزان و نوع این حمایت‌ها به ضوابط اجرایی و مقررات مصوب بستگی دارد.
در همین راستا، شناسایی پیمانکاران شاخص در بندرعباس، بستک، بندرلنگه و میناب نیز با هدف استفاده از ظرفیت‌های تخصصی فعالان این شهرها برای اجرای برنامه‌های ساختمان سبز در دستور کار کارگروه قرار گرفته است. آغاز مسیر تازه برای بهینه‌سازی مصرف انرژی قرار گرفتن اجرای الزامات مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان در دستور کار هرمزگان از اول آبان‌ماه ۱۴۰۵، گامی در مسیر توجه بیشتر به بهره‌وری انرژی در ساخت‌وساز استان است؛ مسیری که تحقق اهداف آن به هماهنگی دستگاه‌های اجرایی، مهندسان، سازندگان و سایر فعالان این حوزه نیاز دارد.
تدوین سازوکارهای اجرایی روشن، اطلاع‌رسانی درباره الزامات فنی، فراهم کردن زمینه استفاده از فناوری‌های مناسب و پیش‌بینی مشوق‌های موثر می‌تواند اجرای این برنامه را تسهیل کند. ساختمان سبز در نهایت تنها یک شیوه جدید معماری نیست، بلکه رویکردی برای کاهش هزینه‌های بلندمدت، استفاده مسوولانه از منابع طبیعی و ارتقای کیفیت زندگی است؛ رویکردی که در هرمزگان، با توجه به شرایط اقلیمی و اهمیت مدیریت مصرف برق، می‌تواند جایگاه ویژه‌ای در آینده صنعت ساختمان داشته باشد.
