معزی: رسانه‌ها از زیرساخت‌های امنیت ملی به شمار می‌آیند

علیرضا معزی امروز دوشنبه در نشست تخصصی خط قرمز در مطبوعات و رسانه‌ها اظهار کرد: همه ما به «قانون مطبوعات» آشنا هستیم. قانون مطبوعات خطوط قرمز مشخص، معین و تعریف‌شده‌ای دارد و ما ملزم به رعایت آن هستیم. وی افزود: همه ما می‌دانیم که در کنار این چارچوب‌های روشن، نوعی خطوط قرمز هم وجود دارد که اصطلاحا به آن «خطوط قرمز شناور» گفته می‌شود؛ خطوطی که در شرایط خاص، به‌ویژه در وضعیت‌های بحرانی، شکل می‌گیرد.

این فعال رسانه‌ای با بیان اینکه در چنین مواقعی، عنوان کلی‌تر «امنیت ملی» برجسته می‌شود، اظهار کرد: یعنی هر آنچه به نوعی با امنیت ملی در تعارض تلقی شود، در شمار خطوط قرمز قرار می‌گیرد، اینجاست که رسانه وارد چالش می‌شود. این پرسش مطرح است که چه کسی، چه مرجعی، تا چه زمانی، با چه استدلالی و با پذیرش چه ریسکی، موضوعی را در چارچوب امنیت ملی به رسانه ابلاغ می‌کند و از او می‌خواهد آن را رعایت کند. معزی افزود: اگر این چارچوب قابل پیش‌بینی و مدون نباشد، اگر دلیل آن روشن نباشد و حتی زمان آن هم مشخص نباشد که تا چه مقطعی این خط قرمز برقرار است، رسانه دچار اختلال در امنیت کاری خود می‌شود.

مگر همه بحران‌ها و همه مسائل، ماهیتی دائمی دارند که محدودیت‌های ناشی از آنها هم دائمی باشد؟ این فعال رسانه ای ادامه داد: اگر این موارد روشن نباشد، امنیت حرفه‌ای رسانه‌ مختل می‌شود. وقتی امنیت رسانه آسیب ببیند، ترس ایجاد می‌شود و در میان رسانه‌ها و خبرنگاران نوعی فضای رعب شکل می‌گیرد.

نتیجه، رسانه‌ای مرعوب است. از اینجا به بعد، با پدیده‌ای مواجه می‌شویم به نام خودسانسوری، بی‌منطق برآمده از ترس. وی تاکید کرد؛ نخستین آسیب این وضعیت، از دست رفتن سرمایه اصلی هر رسانه است.

سرمایه اصلی رسانه نه لجستیک آن است، نه تحریریه‌اش؛ بلکه مخاطب و اعتماد مردم است وقتی رسانه این سرمایه اصلی، یعنی اعتماد، را از دست بدهد، باید گفت که ضربه فقط متوجه خود رسانه نیست؛ بلکه ضربه به امنیت ملی کشور وارد می‌شود. رسانه از زیرساخت‌های اصلی امنیت ملی است معزی گفت: رسانه‌ها صرفا مصرف‌کننده یا موضوع امنیت نیستند، بلکه خود از زیرساخت‌های امنیت ملی به شمار می‌آیند؛ زیرا قرار است در مدیریت تاب‌آوری اجتماعی نقش ایفا کنند، وقتی رسانه‌ای دچار خلاء اطلاعاتی و خلاء اعتماد شود، در شرایط بحران نمی‌تواند در چارچوب تاب‌آوری ملی عمل کند؛ چون نه اعتمادی وجود دارد و نه مرجعیتی. و این وضعیت از آنجا ناشی می‌شود که روزنامه‌نگار در فضایی آکنده از ترس و رعب فعالیت کرده است.

این فعال رسانه ای افزود: من یک رسانه مسئولم تا یک رسانه مرعوب و در قبال تمامی اطلاعات و امنیت ملی توجیه شدم و وقتی توجیه نشوم، کاری را انجام خواهم داد که دلیل آن را نمی‌دانم، یک خطوط قرمزی در مطبوعات بوده که به‌صورت سنتی آن را رعایت می‌کردیم و اکنون هم رعایت می‌کنیم ولی دلیل آن را نمی‌دانیم چون ترسیدیم. معزی خاطرنشان کرد:‌روزنامه نگار ترسیده، روزنامه نگار مسئول نیست بلکه در حقیقت روزنامه نگاری است که دچار خودسانسوری شده است. وی گفت: رسانه‌ها و روزنامه‌ها موضوع امنیت این کشور نیستند بلکه جزو زیرساخت امنیت و تأمین کننده امنیت هستند نه مصرف کننده امنیت و باید رسانه را در ساخت امنیت دخیل بدانیم.

معزی ادامه داد: همه ما ضامن امنیت ملی هستیم نه مسئولین امنیت ملی یا کسانی که امنیتی تعریف می‌شوند بلکه همه با هم امنیت را می‌سازیم. رسانه بدون مشارکت در تدوین چارچوب‌ها، قادر به ایفای نقش مسئولانه نیست معزی ادامه داد: رسانه‌ای که دچار خودسانسوری شود، با دو پیامد ویرانگر روبرو می‌شود؛ نخست، دچار خلأ اطلاعاتی می‌گردد و دوم، مرجعیت خود را از دست می‌دهد. از دست رفتن مرجعیت، به معنای از دست رفتن اعتماد است؛ و زمانی که اعتماد فرو می‌ریزد، مرجعیت رسانه به خارج از مرزها منتقل می‌شود.

وی تاکید کرد: در این خلاء، شایعات قوت می‌گیرد و عملیات روانی دشمن آغاز می‌شود. در چنین شرایطی، رسانه‌ای که اعتماد عمومی را از دست داده، برای مقابله با عملیات روانی دشمن و مدیریت تاب‌آوری اجتماعی، عملاً «خلع سلاح» شده است و این بزرگ‌ترین آسیبی است که خودسانسوری یا وجود خطوط قرمز نامشخص و غیرمدون به امنیت و تاب‌آوری اجتماعی وارد می‌کند. این فعال رسانه ای خاطرنشان کرد: واقعیت این است که اگر رسانه‌ها در تعریف خطوط قرمز مشارکت داده نشوند و چارچوب‌ها برایشان مشخص نباشد، نمی‌توانند با مسئولیت‌پذیری کامل عمل کنند.

معزی افزود: اگر سیستم‌های قضایی و امنیتی را هم کنار بگذاریم، یک رسانه صرفاً به‌عنوان یک نهاد متعهد به اعتماد مردم، اگر بداند مرزهای فعالیتش روشن است، از نشر اکاذیب و ایجاد تشویش در اذهان عمومی پرهیز خواهد کرد، بسیاری از ما با عناوین حقوقی نظیر «نشر اکاذیب» یا «تشویش اذهان» مواجه شده‌ایم و بارها به دادگاه رفته‌ایم. وی تصریح کرد: وقتی با عناوین مبهمی مانند «اقدام علیه امنیت ملی» به‌طور مداوم به دادگاه احضار شوید، این بلاتکلیفی عملا امنیت ذهنی و حرفه‌ای شما را از بین می‌برد در دوره دولت آقای احمدی‌نژاد، گزارشی فنی درباره میزان بنزن و اکتان بنزین پتروشیمی منتشر کردیم که متعاقب آن به «اقدام علیه امنیت ملی» متهم شدم. این فعال فرهنگی گفت: ادعای شاکی این بود که چرا موضوعی را افشا کرده‌ام که نباید گفته می‌شد؛ در حالی که آن موضوع صرفا یک بحث فنیِ علمی بود.

این دست برخوردهای مبهم، دقیقاً همان چیزی است که رسانه را به انفعال می‌کشاند. معزی افزود: وقتی تعریف دقیق و مشخصی از «امنیت ملی» وجود نداشته باشد، ناخودآگاه در تحریریه به همکارانم می‌گویم هر مطلبی را که ممکن است به جایی بربخورد، خودتان مدیریت (سانسور) کنید. این دستور، نه از سر بی‌تعهدی، بلکه راهکاری ناچارانه برای محافظت از همکاران در برابر تبعات قضایی است.

وی با بیان اینکه حفظ امنیت خبرنگار و رسانه، تنها یک بحث حقوق‌بشری یا حقوق شهروندی نیست؛ بلکه مستقیما با «امنیت کشور» و «ظرفیت اطلاعاتی و تاب‌آوری کشور» گره خورده است، تصریح کرد:‌ رسانه‌ای که از امنیت حرفه‌ای برخوردار باشد، می‌تواند ظرفیت اطلاعاتی کشور را ارتقا دهد و به وظایف خود عمل کند فعال رسانه ای تاکید کرد: وقتی جامعه رسانه‌ای دچار ترس شود و نتواند با سرعت و دقت عمل کند، طبیعی است که شایعه جای رسانه را بگیرد. شایعه هم یکی از بزرگ‌ترین دستاوردها برای دشمن است؛ چون می‌تواند از طریق آن، عملیات روانی را در جامعه پیش ببرد. معزی گفت: در فاجعه هواپیمای اوکراینی هم جامعه رسانه‌ای ما با همین مسئله مواجه شد.

بعد از آن، بسیاری رسانه‌ها را متهم کردند که حقیقت را کتمان کرده‌اند، اما کمتر کسی پرسید چرا رسانه‌ها چنین کردند. واقعیت این است که بخش قابل‌توجهی از رسانه‌ها تحت تأثیر ترس و خودسانسوری قرار گرفته بودند و از طرف دیگر، اطلاعات دقیق و قابل اتکایی هم در اختیارشان قرار نمی‌گرفت. وی گفت: امروز در شرایطی قرار داریم که نه می‌توان به‌سادگی اسمش را جنگ گذاشت و نه صلح؛ وضعیتی پیچیده و نزدیک به بحران.

در چنین شرایطی، رسانه‌ها باید یک‌بار جایگاه و توانایی خودشان را بازتعریف کنند و ببینند چقدر امکان دسترسی به اطلاعات درست و قابل اتکا دارند و چقدر می‌توانند بر اساس مسئولیت اجتماعی خود، اطلاعات دقیق در اختیار جامعه قرار دهند. معزی ادامه داد: مسئله اصلی این است که رسانه تا چه اندازه می‌تواند در تاب‌آوری جامعه نقش فعال داشته باشد. من معتقدم اگر رسانه «مسئول» باشد، نه «مرعوب»، می‌تواند خطوط قرمز را هم مدیریت کند.

رسانه فقط وظیفه انتشار خبر ندارد؛ رسانه باید اعتماد عمومی را مدیریت کند و در افزایش تاب‌آوری اجتماعی نقش داشته باشد. وی افزود: رسانه یک مسئولیت ملی دارد. من رسانه ای نباید فقط پاسخگوی نهاد امنیتی یا نهاد قضایی باشم.

قبل از هر چیز باید پاسخگوی وجدان خودم و وظیفه‌ای باشم که بر عهده گرفته‌ام؛ بعد در برابر مردم مسئولم و پس از آن در برابر سرمایه‌ای که رسانه در طول سال‌ها به دست آورده است، اعتماد مردم. معزی تاکید کرد: بنابراین مسئله امروز رسانه فقط این نیست که «چه چیزی را منتشر کنیم و چه چیزی را منتشر نکنیم»؛ مسئله این است که چگونه در شرایط بحرانی، هم مسئولانه عمل کنیم، هم حقیقت را قربانی ترس نکنیم و هم اجازه ندهیم خلأ اطلاعاتی به میدان جولان شایعه و عملیات روانی تبدیل شود. وی تاکید کرد: رسانه‌ای می‌تواند اعتماد مردم را جلب کند که مستقل باشد و مردم بدانند این رسانه وابسته به حاکمیت و دولتی نیست و استقلال دارد، اعتماد مردم به رسانه نه در زمان بحران بلکه پیش از بحران جلب می‌شود و اعتماد به رسانه را همه باید به وجود بیاورند چرا که رسانه جزء زیرساخت امنیت ملی کشور است.

این فعال رسانه ای در پایان گفت: رسانه قرار است تاب آوری ملی را مدیریت کند ولی اگر اجازه دهیم خطوط قرمز شناور تعریف نشده‌ای که دلایل ریسک و حتی قابل پیش بینی بودن آن مشخص نشده را بسط دهیم، بزرگترین آسیب آن به رسانه، امنیت ملی و تاب آوری کشور است. تصویر بردار: مسعود خلیل آبادی تدوین: مرتضی قاسمی تهران- ایرنا- مدیر رسانه و روزنامه نگار امروز دوشنبه در نشست تخصصی خط قرمز در مطبوعات و رسانه‌ها با بیان اینکه رسانه‌ها زیرساخت‌های امنیت ملی به شمار می‌آیند، گفت: حفظ امنیت خبرنگار و رسانه مستقیما با «امنیت کشور» و «ظرفیت اطلاعاتی و تاب‌آوری کشور» گره خورده است و سانه‌ای که از امنیت حرفه‌ای برخوردار باشد، می‌تواند ظرفیت اطلاعاتی کشور را ارتقا دهد و به وظایف خود عمل کند.