وال‌استریت ژورنال: سلاح پنهان ایران در جنگ با آمریکا: کمک چین
از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، واشنگتن صدها مورد تحریم علیه ایران اعمال کرده است؛ از جمله مجازات‌هایی علیه شرکت‌ها و افراد مستقر در چین که به اعتقاد آمریکا به تهران کمک می‌کنند.
روزنامه «وال‌استریت ژورنال» در گزارشی مدعی شد که چین همزمان با تأکید بر نقش خود در کاهش تنش‌های خاورمیانه، از مسیر خرید گسترده نفت ایران، شبکه‌های مالی مبتنی بر یوان، ارسال قطعات و تجهیزات دو منظوره، مواد مورد نیاز برنامه‌های موشکی و پهپادی و حتی ارائه تصاویر ماهواره‌ای، به یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های اقتصادی و نظامی تهران تبدیل شده است؛ حمایتی که به نوشته این روزنامه، دولت ترامپ با وجود اعمال صدها تحریم، به دلیل نگرانی از برهم خوردن روابط با پکن تاکنون از رویارویی گسترده‌تر با آن خودداری کرده است. به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، روزنامه «وال‌استریت ژورنال» در گزارشی به بررسی نقش چین در حمایت اقتصادی و نظامی از ایران در جنگ با آمریکا پرداخت و نوشت: تابستان امسال، زمانی که ایالات متحده و ایران یک آتش‌بس موقت امضا کردند، چین نقش خود را در کاهش تنش‌ها در خاورمیانه برجسته کرد.
پکن اعلام کرد که وزارت امور خارجه این کشور ده‌ها تماس تلفنی برای پیشبرد روند صلح برقرار کرده و حتی شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، شخصاً با ارائه پیشنهادهایی برای پایان دادن به درگیری‌ها مداخله کرده است. در همان روز، یک هواپیما از چین در تهران به زمین نشست.
بر اساس داده‌های گمرکی ایران که روزنامه وال‌استریت ژورنال آن‌ها را بررسی کرده است، این هواپیما محموله‌ای برای وزارت دفاع ایران حمل می‌کرد که شامل قطعات و اجزای الکترونیکی بود؛ تجهیزاتی که می‌توان از آن‌ها برای ساخت قطعات پهپادها و سامانه‌های هدایت موشکی استفاده کرد. داده‌های گمرکی نشان می‌دهد که این محموله یکی از حدود ۱۳۰۰ محموله‌ای بود که تا پایان ماه ژوئن سال جاری، حاوی قطعات «دو منظوره» از چین برای وزارت دفاع ایران بوده‌اند.
دو روز پس از ارسال این محموله الکترونیکی، بیش از دوازده محموله دیگر نیز وارد ایران شد که قطعاتی به ارزش بیش از ۶ میلیون دلار حمل می‌کردند؛ قطعاتی که می‌توانند در ساخت پهپادها مورد استفاده قرار گیرند. شی جین‌پینگ این هفته برای شرکت در نشستی با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، به واشنگتن سفر کرده است.
در این نشست موضوعات مهمی از جمله تجارت، ایمنی هوش مصنوعی و روابط با تایوان مورد بحث قرار گرفت. با این حال، مسئله‌ای که در پس‌زمینه این مذاکرات حضور پررنگی داشت، ادامه حمایت چین از ایران است.
چین، با وجود تحریم‌های آمریکا که با هدف متوقف کردن جریان صادرات نفت ایران اعمال شده‌اند، به تنها خریدار عمده نفت ایران تبدیل شده و از این طریق در سال جاری میلیاردها دلار درآمد در اختیار تهران قرار داده است. به گفته مقام‌های آمریکایی و افرادی که از روند این مبادلات آگاهی دارند، شرکت‌های پوششی چینی به پولشویی این درآمدها کمک می‌کنند و بانک‌های چینی نیز با استفاده از زیرساخت‌های مالی داخلی کشور و بر مبنای ارز چین، این تراکنش‌ها را از مسیرهایی عبور می‌دهند که امکان دور زدن نظارت آمریکا را فراهم می‌کند.
در میدان نبرد نیز تصاویر ماهواره‌ای تهیه‌شده از سوی نهادهای چینی، بنا به گفته مقام‌های آمریکایی، با حمله‌ای از سوی ایران مرتبط بوده‌اند که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی انجامید؛ موضوعی که وال‌استریت ژورنال پیش‌تر گزارش کرده بود. همچنین، بر اساس سندی که این روزنامه مشاهده کرده و نیز به گفته افراد مطلع، شرکت‌های چینی در تأمین مواد شیمیایی پیش‌ساز [سوخت جامد] مورد استفاده برای تولید انواع موشک‌های بالستیکی که در آن حمله به کار گرفته شدند، نقش داشته‌اند.
این اقدامات نشان‌دهنده سطحی از حمایت چین از ایران است که پیش از این گزارش نشده بود و دولت ترامپ نیز به طور علنی آن را تأیید نکرده است. این حمایت به تداوم درگیری‌ای کمک کرده که موجب افزایش قیمت جهانی انرژی، کاهش ذخایر تسلیحاتی و افزایش فشار بر ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای شده است.
پکن اعلام کرده است که همواره به قوانین و مقررات بین‌المللی پایبند بوده و با «تلاش‌ها برای بدنام کردن چین از طریق مرتبط ساختن آن با این درگیری» مخالفت می‌کند. چین همچنین تأکید کرده که ضمن حفظ همکاری با ایران، از همه تلاش‌ها برای برقراری صلح در خاورمیانه حمایت می‌کند.
چین در گذشته نیز اعلام کرده بود که صادرات کالاها و قطعات دو منظوره ــ تجهیزاتی که هم کاربرد غیرنظامی و هم کاربرد نظامی دارند ــ را به‌طور سخت‌گیرانه کنترل می‌کند. پکن همچنین گفته است که با تحریم‌های یکجانبه آمریکا، از جمله تحریم‌هایی که تجارت بدون مجوز مواد دو منظوره را هدف قرار می‌دهند، مخالف است و این تحریم‌ها را مغایر با حقوق بین‌الملل می‌داند.
مقام‌های ایرانی به درخواست‌ها برای اظهارنظر در این باره پاسخی نداده‌اند. از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، واشنگتن صدها مورد تحریم علیه ایران اعمال کرده است؛ از جمله مجازات‌هایی علیه شرکت‌ها و افراد مستقر در چین که به اعتقاد آمریکا به تهران کمک می‌کنند.
این اقدامات، همراه با تحریم تجاری ایران، موجب کوچک‌تر شدن اقتصاد کشور شده است. با این حال، کاخ سفید تاکنون تمایلی به رویارویی جدی‌تر با پکن بر سر حمایت از ایران نشان نداده است؛ حمایتی که در حالی ادامه دارد که ایران همچنان به حملات خود علیه نیروهای آمریکایی و زیرساخت‌های نفتی در خاورمیانه ادامه می‌دهد.
ترامپ پس از جنگ تعرفه‌ای سال گذشته، که نشان داد چین ابزارهای متعددی برای آسیب رساندن به اقتصاد آمریکا در اختیار دارد ـــ از جمله محدود کردن دسترسی آمریکا به مواد معدنی کمیاب ـــ بهبود روابط با پکن را در اولویت قرار داده است. به گفته افرادی که از گفت‌وگوهای داخلی آگاه هستند، ترامپ پیش از نشست این هفته به مقام‌های ارشد و مشاوران خود گفته است که حفظ روابط خوب با شی جین‌پینگ یک اولویت محسوب می‌شود.
در نتیجه، مقام‌های بلندپایه دولت آمریکا بارها کمک‌های چین به ایران را کم‌اهمیت جلوه داده‌اند و از انتقاد علنی از پکن که ممکن است برگزاری این دیدار را به خطر بیندازد، پرهیز کرده‌اند. بسیاری از افراد در داخل دولت آمریکا بر این باورند که این بی‌میلی به مقابله با پکن، توانایی واشنگتن برای اعمال فشار بر تهران را تضعیف می‌کند.
قانون‌گذاران هر دو حزب سیاسی آمریکا نیز از ترامپ خواسته‌اند که با صراحت و قاطعیت بیشتری با شی جین‌پینگ در این زمینه روبه‌رو شود. کمک به هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی «اکنون مجموعه‌ای بزرگ و رو به رشد از شواهد وجود دارد که نشان می‌دهد شرکت‌های چینی به ایران کمک می‌کنند نیروهای آمریکایی را هدف قرار دهد و به قتل برساند، برنامه‌های پهپادی و موشکی ایران را زنده نگه دارد و اقتصاد ایران را سرپا نگه دارد.» الیسا اسلاتکین، سناتور دموکرات ایالت میشیگان، این مطلب را در نامه‌ای به دونالد ترامپ نوشت که روز جمعه نسخه‌ای از آن در اختیار وال‌استریت ژورنال قرار گرفت.
او از ترامپ خواست که حمایت چین از ایران را به «محور اصلی» گفت‌وگوهای خود با شی جین‌پینگ تبدیل کند. ترامپ در اوایل همین ماه، هنگامی که از او پرسیده شد آیا موضوع حمایت چین از ایران را با شی جین‌پینگ مطرح خواهد کرد یا نه، نگرانی‌ها را کم‌اهمیت جلوه داد.
او گفت: «فکر می‌کنم او رفتار نسبتاً معقولی داشته و ما هم رفتار نسبتاً معقولی داشته‌ایم.» مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، روز چهارشنبه گفت که ایالات متحده و چین در نشست سران شی و ترامپ «گفت‌وگویی بسیار صریح» خواهند داشت. او افزود: «درباره هر موضوع مرتبطی صحبت خواهیم کرد.
درباره هر موضوع مهمی گفت‌وگو خواهیم کرد.» روبیو ادامه داد: «این تصور که ما نباید در بالاترین سطوح با آن‌ها تعامل داشته باشیم، غیرمسئولانه است.» سخنگوی وزارت خزانه‌داری آمریکا نیز گفت این وزارتخانه کانالی فعال برای ارتباط با همتایان چینی خود حفظ کرده و هر زمان لازم باشد، از اقدام کردن دریغ نخواهد کرد. او گفت: «این دولت بارها فعالیت‌های مخرب مرتبط با ایران را که از حوزه قضایی چین سوءاستفاده می‌کنند یا از آن عبور می‌کنند هدف قرار داده و به این کار ادامه خواهد داد.» کاخ سفید نیز اعلام کرده است که با جدیت در حال تلاش برای مختل کردن فعالیت‌ها و مجازات هر فرد یا نهادی است که با حکومت ایران تجارت می‌کند.
به گفته تحلیلگران سیاسی، پکن با حمایت از ایران امیدوار است جایگاه دیپلماتیک واشنگتن را تضعیف کرده و ذخایر تسلیحاتی آمریکا را کاهش دهد تا از نظر نظامی ضعیف‌تر شود. با این حال، چین نیز مایل نیست در این مسیر بیش از حد پیش برود.
تحلیلگران می‌گویند پکن برای روابط اقتصادی خود با آمریکا ارزش زیادی قائل است و از آنجا که بزرگ‌ترین واردکننده انرژی در جهان به شمار می‌رود، طولانی شدن شوک نفتی ناشی از این درگیری نیز به زیان چین تمام می‌شود. پل هوایی تأمین تجهیزات محموله‌هایی که برای وزارت دفاع ایران ارسال شده و توسط وال‌استریت ژورنال بررسی شده‌اند، بخشی از موج فزاینده پروازهای باری از چین به ایران در سال جاری هستند.
کارشناسان دفاعی می‌گویند این پل هوایی به مسیر حیاتی تأمین تجهیزات برای برنامه‌های پهپادی و موشک‌های بالستیک ایران تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که نیروی دریایی آمریکا تجارت دریایی ایران را مسدود کرده است. این محموله‌ها به فرودگاه بین‌المللی امام خمینی تهران رسیده‌اند.
بر اساس اسناد گمرکی ایران که از سوی پایگاه داده تجاری ImportGenius در اختیار قرار گرفته، جعبه‌های این محموله‌ها حاوی دستگاه‌های ردیاب GPS، موتورهای الکتریکی و قطعات موتور هواپیما بوده‌اند. اسناد مربوط به دوره زمانی ژانویه ۲۰۲۵ تا پایان ژوئن سال جاری نشان می‌دهد هزاران محموله برای وزارت دفاع ایران و شرکت‌های ایرانی ارسال شده که شامل اقلامی بوده‌اند که می‌توان از آن‌ها در ساخت پهپادها و دیگر تسلیحات استفاده کرد.
بسیاری از این موارد با اشاره به «ماده ۱۱۹» ثبت شده‌اند؛ بخشی از مقررات گمرکی ایران که برای واردات تسلیحات و تجهیزات دفاعی معافیت کامل از پرداخت تعرفه در نظر می‌گیرد. چین طی دهه‌ها به ایران حمایت اقتصادی و نظامی ارائه کرده است.
اما روابط دو کشور پس از آن عمیق‌تر شد که دولت ترامپ در سال ۲۰۱۸ کارزار «فشار حداکثری» را با هدف رساندن صادرات نفت ایران به صفر و وادار کردن تهران به مذاکره درباره برنامه هسته‌ای‌اش آغاز کرد. این کارزار شامل تحریم‌هایی بود که نهادهای خارجی کمک‌کننده به ایران را هدف قرار می‌داد و آن‌ها را از دسترسی به نظام مالی جهانی تحت رهبری آمریکا محروم می‌کرد.
در واکنش به این سیاست‌ها، تهران و پکن در سال ۲۰۲۱ یک توافق راهبردی ۲۵ ساله امضا کردند. بر اساس گفته قانون‌گذاران آمریکایی، چین به بزرگ‌ترین واردکننده نفت ایران تبدیل شد و بیش از ۸۰ درصد صادرات نفت خام ایران را خریداری کرد.
همان‌گونه که وال‌استریت ژورنال پیش‌تر گزارش داده بود، شبکه‌ای پیچیده از بانک‌های چینی و شرکت‌های پوششی مستقر در هنگ‌کنگ شکل گرفت تا به ایران برای دور زدن تحریم‌ها و ادامه صادرات نفت کمک کند. دولت هنگ‌کنگ اعلام کرده است که تحریم‌های سازمان ملل متحد را اجرا می‌کند، اما تحریم‌های یکجانبه کشورها را که از نظر این دولت مغایر با حقوق بین‌الملل هستند، به رسمیت نمی‌شناسد.
بر اساس تحلیلی از پست‌های شبکه‌های اجتماعی که توسط «مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی» در واشنگتن انجام شده است، صادرکنندگان چینی کالاهای دو منظوره و تجهیزات الکترونیکی نیز حضور در نمایشگاه‌های تجاری ایران را آغاز کردند و برای تقویت ارتباطات محلی، شعارهای تبلیغاتی شرکت‌های خود را به زبان فارسی ترجمه کردند. در سال‌های بعد، شرکت‌های چینی برای ایران مواد شیمیایی‌ای مانند پرکلرات سدیم تولید کردند؛ ماده‌ای که در ساخت سوخت پیشران موشک‌های بالستیک کاربرد دارد.
اهمیت این صادرات برای ایران پس از آن افزایش یافت که اسرائیل در حملات سال ۲۰۲۴ بخش عمده‌ای از برنامه موشکی ایران را نابود کرد و حکومت ایران را ناگزیر ساخت زرادخانه خود را بازسازی کند. این معاملات زمانی به طور گسترده مورد توجه قرار گرفت که وال‌استریت ژورنال و دیگر رسانه‌ها در سال ۲۰۲۵ درباره آن‌ها گزارش منتشر کردند.
نیروهای آمریکایی نیز در اواخر همان سال یک کشتی حامل قطعات دو منظوره از چین به مقصد ایران را توقیف و بازرسی کردند؛ اقدامی که نشان می‌داد واشنگتن این فعالیت‌ها را زیر نظر دارد. یکی از شرکت‌های چینی که تلاش داشت مواد شیمیایی مورد نیاز را به فروش برساند، شرکت «هاوکون انرژی» (Haokun Energy) بود.
این شرکت در ماه دسامبر گذشته به یک واردکننده تحریم‌شده محصولات برای ایران اطلاع داد که صادرات پرکلرات سدیم نیازمند دریافت مجوزهای دولتی است. هاوکون در نامه‌ای که وال‌استریت ژورنال آن را مشاهده کرده، نوشته بود که با مقام‌های چینی «برای انجام محرمانه بخشی از فرایند صدور مجوزها» هماهنگی کرده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا پیش‌تر شرکت هاوکون و آن واردکننده را به دلیل کمک به فروش نفت ایران به چین تحریم کرده بود. در نامه دسامبر همچنین آمده بود که هاوکون برای انجام معامله مربوط به پرکلرات سدیم، یک شرکت پوششی مستقر در پکن تأسیس کرده است.
وال‌استریت ژورنال تأیید کرده که این شرکت چند هفته پیش از تاریخ نگارش آن نامه ثبت شده بود. با این حال، مشخص نشد که آیا این معامله در نهایت به مرحله اجرا رسیده است یا خیر.
شرکت هاوکون به درخواست‌ها برای اظهارنظر پاسخ نداد. مواد مورد نیاز برای پهپادهای شاهد چند روز پیش از آغاز جنگ میان آمریکا و ایران، داده‌های گمرکی ایران از تحویل ۳۰۰ تن ترکیبات شیمیایی از چین به وزارت دفاع ایران خبر می‌داد.
پس از آغاز جنگ، بر اساس داده‌های گمرکی ایران و اطلاعات شرکت پژوهشی «کپلر» (Kpler) که حمل‌ونقل نفت را رصد می‌کند، تجارت میان ایران و چین در ابتدا به شدت کاهش یافت. محاصره دریایی بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا که در ماه آوریل اعلام شد، فشارها را بیش از پیش افزایش داد.
تهران در واکنش، ارتباطات هوایی میان چین و ایران را از طریق شرکت هواپیمایی ماهان گسترش داد؛ شرکتی که از سوی آمریکا تحریم شده و وزارت خزانه‌داری ایالات متحده می‌گوید در انتقال پول نقد، تسلیحات و نیروهای انسانی برای ایران نقش داشته است. بر اساس داده‌های FlightRadar24، این شرکت تعداد پروازهای خود از پکن، شانگهای و گوانگژو به تهران را از چهار پرواز در هفته در ابتدای ماه مارس، تا پایان آوریل به حدود ۲۷ پرواز در هفته افزایش داد.
داده‌های گمرکی نشان می‌دهد که همزمان، ارسال محموله‌های هوایی به وزارت دفاع ایران نیز شتاب گرفت. شرکت ماهان به درخواست‌های وال‌استریت ژورنال برای اظهارنظر پاسخی نداد.
پژوهشگرانی که تجارت با ایران را دنبال می‌کنند می‌گویند این محموله‌ها عمدتاً از سوی تأمین‌کنندگان کمتر شناخته‌شده چینی و با همکاری واردکنندگان ایرانی انجام می‌شوند. کیت کورن، معاون برنامه اقتصاد در «مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی» (CSIS) در واشنگتن، می‌گوید برخی از قطعات عرضه‌شده از جمله اجزایی هستند که استفاده از آن‌ها در ساخت پهپادهای شاهد شناخته شده است.
این پهپادهای ارزان اما مرگبار ایرانی خسارات قابل توجهی به پایگاه‌های آمریکا وارد کرده‌اند. کورن در گزارشی که قرار است به‌زودی منتشر شود، اعلام کرده است که چندین شرکت چینی را شناسایی کرده که در سال جاری به‌طور علنی فروش تجهیزات الکترونیکی حساس ــ از جمله قطعاتی که در پهپادهای شاهد به کار می‌روند ــ را تبلیغ کرده‌اند.
در ماه مه، وزارت خزانه‌داری آمریکا شرکت‌هایی در چین و هنگ‌کنگ را تحریم کرد که به گفته واشنگتن در تلاش بودند به ایران برای دستیابی به تسلیحات، از جمله سامانه‌های موشکی دوش‌پرتاب، کمک کنند. ویدئویی که همان ماه توسط خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، منتشر شد، اعضای یک نیروی شبه‌نظامی را در حال آموزش استفاده از این سامانه‌های موشکی ــ که با عنوان «من‌پد» (MANPADS) شناخته می‌شوند ــ برای سرنگون کردن جنگنده‌های آمریکایی نشان می‌داد.
به گفته مقام‌های پیشین وزارت خزانه‌داری آمریکا، ایران در حال حاضر سامانه‌های موشکی دوش‌پرتابی را در داخل کشور تولید می‌کند که بر پایه مدل‌های قدیمی چینی ساخته شده‌اند. اما مقام‌های ایرانی خواهان دسترسی به جدیدترین مدل‌های چینی هستند که کارایی بیشتری دارند.
در هفته‌های بعد، مقام‌های آمریکایی افراد و شرکت‌های چینی بیشتری را به دلیل تأمین تسلیحات برای نیروهای مسلح ایران و سپاه پاسداران تحریم کردند. به گفته مقام‌های آمریکایی، یکی از این شبکه‌های تدارکاتی تلاش کرده بود برای «مرکز همکاری‌های تحول و پیشرفت» ایران سامانه‌های موشکی دوش‌پرتاب تهیه کند؛ مرکزی که بر بومی‌سازی و تولید داخلی تسلیحات خارجی تمرکز دارد.
به گفته مقام‌های آمریکایی، این شبکه تلاش کرده بود سامانه‌های موشکی مزبور را از طریق بلاروس به ایران منتقل کند تا هویت استفاده‌کننده نهایی ایرانی پنهان بماند، اما در این تلاش موفق نشد. «به آن‌ها اعتماد دارم» در ۱۷ ژوئن، ایالات متحده و ایران یک آتش‌بس ۶۰ روزه امضا کردند.
چند روز بعد، اسناد گمرکی ایران از ورود محموله‌های هوایی از چین خبر داد که بیش از ۶ میلیون دلار قطعات الکترونیکی را شامل می‌شد؛ قطعاتی که دولت آمریکا گفته است در طیفی از کاربردهای نظامی، از جمله واحدهای کنترل پرواز برای تسلیحات هدایت‌شونده دقیق، مورد استفاده قرار می‌گیرند. در ماه ژوئیه، آمریکا تحریم‌های جدیدی علیه افراد و شرکت‌های مرتبط با شرکت هواپیمایی ماهان وضع کرد؛ از جمله یک شرکت مستقر در چین که به گفته واشنگتن به‌عنوان نماینده فروش ماهان فعالیت می‌کرد و هماهنگی حمل تجهیزات الکترونیکی را بر عهده داشت.
آمریکا در همان ماه بیش از ۱۰۰ مورد تحریم اضافی دیگر نیز اعمال کرد. اما در همین زمان، اختلاف‌نظرها در داخل دولت آمریکا درباره میزان فشار بر چین رو به افزایش بود.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، در ماه ژوئیه به قانون‌گذاران گفت که چین، در کنار روسیه، «در سطوح مختلف» به ایران امکان ادامه فعالیت می‌دهد و از آن حمایت می‌کند. چند روز بعد، ترامپ در واکنش به این اظهارات موضع متفاوتی اتخاذ کرد.
او گفت: «نمی‌دانم که بتوان گفت آن‌ها در حال امکان‌پذیر کردن این اقدامات هستند.» وی تأکید کرد که شی جین‌پینگ شخصاً به او اطمینان داده است که چین سلاحی در اختیار ایران قرار نخواهد داد. ترامپ درباره شی جین‌پینگ و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، گفت: «من به آن‌ها اعتماد دارم.
ممکن است کارهایی انجام دهند، اما دست‌کم تا این لحظه، هیچ‌یک از آن‌ها در مقیاس عمده نبوده است.» در همان هفته، مارکو روبیو پس از دیدار با وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در مانیل به خبرنگاران گفت: «هیچ‌یک از اقداماتی که چین انجام داده، مسیر این درگیری را به هیچ وجه تغییر نداده است.» او افزود که پکن در برخی موارد «کاملاً همکاری‌کننده» بوده است. با این حال، در پشت صحنه، مقام‌های آمریکایی تلاش می‌کردند فشار بر شبکه‌های حمایتی ایران که با چین ارتباط داشتند را افزایش دهند.
در یکی از این موارد، مقام‌های آمریکایی متوجه فروش محصولات پتروشیمی ایران به مصر شدند؛ معاملاتی که با دلار آمریکا انجام می‌شد و از نظر واشنگتن ناقض تحریم‌های ایالات متحده بود. به گفته چند نفر که از جزئیات این معاملات آگاهی داشتند، این تراکنش‌ها از طریق شعبه اماراتی «بانک مصر» (Banque Misr)، بانک دولتی مصر، انجام می‌شد.
این افراد گفتند که مقام‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا به بانک هشدار دادند که این فعالیت‌ها را متوقف کند. اما بانک مصر در واکنش، پرداخت‌ها را به ارز یوان چین منتقل کرد.
به گفته منابع آگاه، قرار بود این تراکنش‌ها از طریق «سامانه پرداخت بین‌بانکی فرامرزی» (Cross-Border Interbank Payment System) چین تسویه شوند؛ شبکه مالی‌ای که ردیابی تراکنش‌ها در آن برای مقام‌های آمریکایی دشوارتر است. این طرح‌ها در نهایت ناکام ماندند، زیرا مقام‌های آمریکایی از آن‌ها آگاه شدند و مخالفت خود را به مقام‌های مصری منتقل کردند.
وزارت خزانه‌داری آمریکا بعداً بانک مصر را هدف اقدامات خود قرار داد و شعبه اماراتی آن را «یکی از گره‌های حیاتی» فعالیت‌های مالی تهران توصیف کرد و برای قطع دسترسی آن به دلار آمریکا اقدام نمود. وزارت امور خارجه مصر و بانک مصر اعلام کردند که در حال گفت‌وگو با مقام‌های آمریکایی درباره ادعاهای وزارت خزانه‌داری هستند.
بانک مصر همچنین افزود که به «چارچوب‌های قانونی و مقرراتی مرتبط» احترام می‌گذارد. به گفته افرادی که از جزئیات این ماجرا مطلع هستند، این پرونده موجب تنش میان چین و مصر شد، زیرا پکن به این موضوع مشکوک شده بود که مقام‌های مصری اطلاعات مربوط به این معاملات را در اختیار آمریکایی‌ها قرار داده‌اند.
یکی از این افراد افزود که شی جین‌پینگ شخصاً اوایل همین ماه در جریان دیدار خود با رئیس‌جمهور مصر در قاهره این موضوع را مطرح کرده است. تصاویر ماهواره‌ای با وجود این اقدامات، برخی مقام‌های دولت ترامپ و مسئولان امنیت ملی آمریکا همچنان معتقد بودند که واشنگتن به اندازه کافی عمل نمی‌کند.
این نگرانی‌ها زمانی شدت گرفت که مقام‌های آمریکایی به این نتیجه رسیدند که ایران پیش و پس از حمله ۱۷ ژوئیه [به پایگاه نیروهای آمریکایی در اردن] ــ حمله‌ای که به کشته شدن سه نظامی آمریکایی انجامید ــ از تصاویر ماهواره‌ای چینی استفاده کرده است. به گفته آنان، این موضوع پیوند مستقیمی میان این تصاویر و آن حمله برقرار می‌کرد.
دولت ترامپ پیش‌تر در ماه مه سه شرکت چینی فعال در زمینه تصاویر ماهواره‌ای را به دلیل ارائه داده‌هایی که به گفته واشنگتن می‌توانست به ایران در هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی کمک کند، تحریم کرده بود. در اواخر ماه اوت، ترامپ و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، برنامه‌ای با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» (Operation Economic Outcast) را آغاز کردند؛ برنامه‌ای که هدف آن «قطع تمامی شریان‌های اقتصادی» تأمین‌کننده منابع مالی حکومت ایران عنوان شد.
در چارچوب این برنامه، آمریکا یک نفتکش متعلق به چین را که نفت ایران را حمل می‌کرد و همچنین شبکه‌ای از شرکت‌ها و افراد چینی را که به ایران در دستیابی به قطعات و تجهیزات حیاتی کمک می‌کردند، تحریم کرد. با این حال، هیچ شرکت بزرگ چینی هدف این تحریم‌ها قرار نگرفت.
هنگامی که خبرنگاران در دو نوبت از بسنت پرسیدند آیا دولت آمریکا تحریم‌ها علیه بانک‌ها و شرکت‌های چینی را تشدید خواهد کرد یا نه، او از نام بردن مستقیم از چین خودداری کرد و گفت «همه کشورها» باید خود را برای مواجهه با تحریم‌های آمریکا آماده کنند. اگرچه محاصره اعمال‌شده از سوی آمریکا صادرات نفت ایران را بسیار دشوارتر کرده است، اما بخشی از این صادرات همچنان به چین ادامه دارد.
بر اساس محاسبات شرکت کپلر، در هفته پس از آغاز «عملیات طرد اقتصادی» حدود چهار میلیون بشکه نفت به چین تحویل داده شد. در همین حال، بر اساس داده‌های FlightRadar24، شرکت هواپیمایی ماهان در هفته نخست سپتامبر ۳۹ پرواز از چین به ایران انجام داد؛ رقمی که دو برابر سطح پیش از آغاز جنگ است.
به نظر می‌رسد بسیاری از این پروازها صرفاً برای حمل بار انجام می‌شوند و نه جابه‌جایی مسافر. برای مثال، بسیاری از پروازهایی که FlightRadar24 در اوایل سپتامبر ردیابی کرده بود، در وب‌سایت شرکت هواپیمایی برای رزرو در دسترس نبودند.
هفته گذشته، رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران گزارش دادند که ماهان پروازهای خود به عمان و ترکیه را متوقف خواهد کرد. با این حال، این شرکت همچنان به پروازهای خود به مقصد چین ادامه می‌دهد.
