NGS؛ فناوری نوین برای شناسایی تغییرات ژنتیکی و هدف‌گیری تومورهای سرطانی
در این میان، فناوری‌های نوین ژنتیکی می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت سلول‌های سرطانی در اختیار پزشکان قرار دهند.
سرطان برای همه بیماران یکسان پیش نمی‌رود و حتی دو بیمار مبتلا به یک نوع سرطان ممکن است به یک درمان مشابه، پاسخ یکسانی ندهند. همین تفاوت‌ها باعث شده شناخت ویژگی‌های هر تومور و عواملی که در رشد یا مقاومت آن در برابر درمان نقش دارند، به یکی از موضوعات مهم در پزشکی تبدیل شود.
در این میان، فناوری‌های نوین ژنتیکی می‌توانند اطلاعات دقیق‌تری از وضعیت سلول‌های سرطانی در اختیار پزشکان قرار دهند. توالی‌یابی نسل جدید یا NGS یکی از این فناوری‌هاست که با بررسی اطلاعات DNA و RNA، امکان شناسایی تغییرات ژنتیکی را فراهم می‌کند و می‌تواند در مسیر تشخیص، شناخت ویژگی‌های تومور و انتخاب درمان‌های متناسب با شرایط هر بیمار مورد استفاده قرار گیرد.
شناخت ویژگی‌های ژنتیکی تومور، گامی به‌سوی درمان شخصی‌سازی‌شده سرطان است دکتر سپیده پرویزپور، متخصص ریزفناوری دارویی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا، درباره فناوری NGS اظهار کرد: NGS یا توالی‌یابی نسل جدید، روشی پیشرفته برای بررسی اطلاعات ژنتیکی است که امکان مطالعه تعداد زیادی از بخش‌های DNA و RNA را در مدت‌زمان کوتاه فراهم می‌کند. تفاوت مهم این روش با برخی روش‌های معمول، توانایی آن در بررسی حجم گسترده‌تری از اطلاعات ژنتیکی به‌صورت هم‌زمان است؛ موضوعی که می‌تواند در شناخت دقیق‌تر تغییرات ژنتیکی مرتبط با بیماری‌ها، به‌ویژه سرطان، کمک‌کننده باشد.
وی افزود: در سرطان، سلول‌های توموری می‌توانند دارای تغییرات و جهش‌های ژنتیکی متفاوتی باشند و همین تفاوت‌ها ممکن است بر رفتار تومور و نحوه پاسخ آن به درمان تأثیر بگذارد. با استفاده از NGS می‌توان این تغییرات را با جزئیات بیشتری شناسایی کرد و اطلاعات به‌دست‌آمده را برای شناخت بهتر ویژگی‌های تومور در اختیار پزشک قرار داد.
وی خاطرنشان کرد: وقتی ویژگی‌های ژنتیکی تومور مشخص شود، پزشک می‌تواند با توجه به این اطلاعات، گزینه‌های درمانی متناسب‌تری را بررسی کند. به همین دلیل، یکی از مسیرهای مهم در پزشکی امروز حرکت به سمت درمان‌های شخصی‌سازی‌شده است؛ یعنی به جای اینکه برای همه بیماران یک نسخه مشابه در نظر گرفته شود، ویژگی‌های بیماری و شرایط هر فرد نیز در تصمیم‌گیری درمانی مورد توجه قرار گیرد.
فناوری NGS امکان بررسی تغییرات ژنتیکی تومور در طول درمان را فراهم می‌کند دکتر فرهاد فرهادی، متخصص ریزفناوری دارویی دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز در گفت‌وگو با ایسنا عنوان کرد: یکی از کاربردهای مهم NGS در حوزه سرطان، شناسایی جهش‌ها و تغییرات ژنتیکی موجود در سلول‌های توموری است. برخی از این تغییرات می‌توانند در ایجاد و رشد تومور نقش داشته باشند و شناسایی آن‌ها می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره ویژگی‌های سرطان در اختیار تیم درمان قرار دهد.
وی ادامه داد: این اطلاعات می‌تواند در بررسی امکان استفاده از درمان‌های هدفمند مورد استفاده قرار گیرد؛ درمان‌هایی که یک تغییر یا ویژگی مشخص در سلول سرطانی را هدف قرار می‌دهند. همچنین بررسی پروفایل ژنتیکی تومور می‌تواند به پزشکان و پژوهشگران در شناخت بهتر احتمال پاسخ یک بیمار به برخی درمان‌ها کمک کند و زمینه را برای انتخاب آگاهانه‌تر روش درمان فراهم آورد؛ البته نتیجه آزمایش ژنتیکی به‌تنهایی تعیین‌کننده انتخاب درمان نیست و باید در کنار سایر اطلاعات بالینی بیمار تفسیر شود.
وی در ادامه گفت: از سوی دیگر، تومورها در طول بیماری و حتی در پاسخ به درمان می‌توانند دچار تغییرات ژنتیکی شوند و همین مسئله ممکن است بر روند بیماری یا پاسخ به درمان اثر بگذارد. NGS می‌تواند در صورت فراهم بودن نمونه و شرایط مناسب، برای بررسی این تغییرات مورد استفاده قرار گیرد و اطلاعات حاصل از آن به پزشک کمک کند تا در صورت نیاز، روند درمان را دوباره ارزیابی کرده و درباره ادامه یا تغییر آن تصمیم دقیق‌تری بگیرد.
یافته پژوهشگران تبریزی؛ فناوری NGS گامی به‌سوی شناخت دقیق‌تر سرطان و انتخاب درمان هدفمند در همین راستا، در یک طرح تحقیقاتی با عنوان «بررسی اثرات ضدتومور عصاره گیاه Falcaria vulgaris در مدل موشی سرطان سینه»، که توسط دکتر پرویزپور و دکتر فرهادی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام شده است، ظرفیت‌های یک ترکیب گیاهی در ارتباط با سرطان مورد بررسی قرار گرفته است. در این مطالعه، اثرات ضدتوموری عصاره گیاه Falcaria vulgaris در مدل حیوانی سرطان پستان مورد ارزیابی قرار گرفت و از موش‌های ماده BALB/c مبتلا به سرطان پستان استفاده شد که با تزریق رده سلولی 4T1 ایجاد شده بود.
در این پژوهش، اندام هوایی گیاه Falcaria vulgaris با استفاده از دستگاه سوکسله عصاره‌گیری شد و سپس اثر عصاره دی‌کلرومتانی این گیاه در مدل حیوانی سرطان پستان مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد دوز بالای عصاره دی‌کلرومتانی F.
vulgaris به‌طور معنی‌داری از رشد تومور و افزایش اندازه و حجم آن در مدل حیوانی جلوگیری کرده است. بر اساس یافته‌های این مطالعه، بخشی از اثرات مشاهده‌شده برای این عصاره به تغییر در بیان ژن‌های سرطانی، مهار تکثیر سلولی و القای مرگ سلولی نسبت داده شده است.
این تحقیق که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه https://doi.org/10.34172/bi.2023.29957 منتشر شده است که در چارچوب مدل حیوانی مورد بررسی به دست آمده و می‌تواند اهمیت ادامه تحقیقات درباره ترکیبات طبیعی و گیاهی و بررسی ظرفیت آن‌ها در مطالعات ضدسرطانی را نشان دهد؛ با این حال، برای مشخص شدن قابلیت استفاده درمانی چنین ترکیباتی در انسان، انجام مراحل بعدی تحقیقات و بررسی دقیق اثربخشی و ایمنی آن‌ها ضروری است.
