پنجره مذاکره هنوز باز است

دلیل اهمیت این فاز از تلاش‌های دستگاه دیپلماسی ایران، چیزی نیست جز یکی از اصول بنیادین روابط بین‌الملل که محوریت آن «همسایگی و همسایه‌ها» هستند. واقعیت غیر قابل کتمان در علم روابط بین‌الملل این است که هیچ کشوری نمی‌تواند نسبت هب همسایگان خود بی‌تفاوت باشد یا در صدد تغییر آنها با یکدیگر باشد؛ به عبارتی گویاتر ما نمی‌توانیم پاکستان، ترکیه، جمهوری آذربایجان یا هر کشوری که در همسایگی ایران قرار دارد را با کشور دیگر تعویض کنیم.

در این خصوص خبرگان روابط بین‌الملل اصطلاحاً بر این تئوری پافشاری می‌کنند که «همسایگان امری تحمیلی بر هر کشور هستند، نه یک موضوع انتخابی». با این تفسیر اگر به مواضع ماه‌های اخیر مقامات تهران توجه کنیم، می‌بینیم که آنها این موضوع را بارها به کشورهای عربی حاشیخ خلیج فارس و حتی سایر دولت‌های منطقه گوشزد کرده‌اند و از آنها به صورت آشکار و پنهان خواسته‌اند تا خاک خود را برای حملات ایالات متحده علیه ایران در اختیار ارتش آمریکا قرار ندهند.

کنشگری در بغداد در سوی دیگر مقوله همسایگی با ایران، کشورهایی حضور دارند که حالا به هر ترتیبی به دنبال آن هستند تا بتوانند شرایط «نه جنگ، نه صلح» در منطقه را برچینند و تکلیف وضعیت کنونی را مشخص کنند؛ چراکه آنها هم از شرایط کنونی حاکم بر تنگه هرمز و خلیج فارس و حتی وضعیت کنونی باب‌المندب و کاهش صادرات نفت و گاز خود که مستقیماً به درآمدها و توسعه کلان کشورهایشان متصل می‌شود، نگران هستند. به عنوان مثال تکاپوی قطر، عمان، ترکیه و حتی پاکستان در این راستا نشان از یک نگرانی جمعی دارد و در صدد هستند تا بتوانند وضعیت کنونی را به سمت مذاکره و رسیدن به یک خروجی مشخص میان ایران و آمریکا هدایت کنند.

در این مسیر اما اظهارات سیدعباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در نشست سازمان همکاری اسلامی در بغداد نیز حائز اهمیت است. او در بخشی از اظهارات خود به این موضوع اشاره کرد که «باز نگه داشتن مسیر گفتوگو میان اعضای سازمان همکاری اسلامی نشانه ضعف نیست، بلکه یک مسئولیت است».

عراقچی همچنین با اشاره به جنایات جنگی آمریکا و اسرائیل در حمله به ایران اظهار کرد که «آمریکا و رژیم صهیونیستی نمی‌توانند با وارونه جلوه دادن حقیقت و عوض‌کردن جای قربانی و متجاوز، این جنایات را پرده‌پوشی کنند و بر همین اساس از کشورهای عضوی که در این روزهای دشوار با مردم ایران اظهار همبستگی کردند سپاسگزارم و از کل سازمان می‌خواهم که قاطعانه در برابر حملات به حاکمیت و تمامیت ارضی یکی از اعضای مؤسس خود بایستند». اما بخش مهمتر سخنان وی را باید در خصوص عدم کارایی استفاده از زور برای رسیدن به صلح دانست؛ به‌گونه‌ای که رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان به این موضوع اشاره کرده که «ایران از مردم، حاکمیت و منافع مشروع خود دفاع خواهد کرد، اما میان دفاع از حقوق‌مان و پیگیری صلح هیچ تناقضی نیست.

ما خسارت ناشی از جنگ را می‌شناسیم و دقیقاً به همین دلیل برای صلح ارزش قائلیم». او تصریح می‌کند که «ایران خواستار هیچ رفتار ویژه‌ای نیست؛ تنها اعمال برابر حقوق و مسئولیت‌ها را برای همگان می‌طلبد اما این مسئله در میدان نبرد حل نخواهد شد؛ صلح را نمی‌توان با تهدید به نابودی بنا کرد».

اشاره رئیس دستگاه دیپلماسی کشورمان بر عدم رسیدن به صلح از طریق تهدید نظامی، تاکید بر آن است که باید همچنان پنجره دیپلماسی و مذاکره باز بماند و همه در جهت به نتیجه رسیدن آن می‌بایست، تلاش کنند. او در بخشی از سخنرانی خود در نشست بغداد بر این موضوع تاکید می‌کند که «بحران‌های منطقه راه‌حل نظامی ندارند و اصرار بر رویکرد نظامی با نادیده گرفتن راه‌حل سیاسی، صرفاً اوضاع را پیچیده‌تر می‌کند».

عراقچی همچنین موضع رسمی ایران در خصوص تاکید بر دیپلماسی و لزوم بازگشت به گفت‌وگو را در دیدار خود با بدرعبدالعاطی، وزیر خارجه مصر مورد اشاره قرار داد و اعلام کرد که «جمهوری اسلامی ایران همواره با نگاهی مسئولانه به دیپلماسی برای کاهش تنش پایبند بوده اما طرف آمریکایی بارها پیمان‌شکنی کرد و در آخرین مورد نیز تنها دو هفته بعد از امضای تفاهم خاتمه جنگ، نقض عهد کرد». ادامه تبادل پیام آنچه در این میان باید مورد نظر قرار بگیرد، نه تنها بحث تاکید تهران بر مذاکره است، بلکه در این راستا بحث ادامه تبادل پیام میان تهران- واشنگتن توسط قطر است.

عراقچی در این خصوص اعلام کرد که ایران در دو سال گذشته با حسن نیت مذاکره کرده است اما هر بار با حمله نظامی مواجه شده است، نه دیپلماسی. این امر بی‌اعتمادی عمیقی نسبت به از سرگیری مذاکرات، بدون تضمین‌های معتبر برای عدم تکرار، ایجاد کرده است؛ اما با این حال، ایران همچنان در را باز نگه داشته است.

از طریق قطر، یک برنامه مشخص هفت‌روزه را منتقل کردیم و گفتیم در صورت فراهم شدن شرایط لازم، تنگه می‌تواند بازگشایی شود و تردد عادی دریایی ظرف هفت روز بازگردد. انتخاب اکنون با آمریکا است».

بر این اساس این سخنان عراقچی تایید ارسال پاسخ ایران به پاسخ‌های پیشین ایالات متحده است که به تهران ارسال شده بود و حالا باید منتظر انتشار نظرات دو طرف باشیم.