سود حاصل از جایگزینی هر مترمکعب سی‌ان‌جی با بنزین چقدر است؟

‌کارشناسان حوزه انرژی معتقدند هر مترمکعب گاز طبیعی (سی ان جی) می‌تواند جایگزین یک لیتر بنزین در خودرو باشد اما این بار با آلودگی کمتر، بهره وری برابر و هزینه به صرفه تر که در بلندمدت سلامت اقتصاد انرژی را نیز تضمین می کند. از این رو، در کمتر از یکسالی که دولت چهاردهم چراغ اصلاح نرخ بنزین را روشن و نخستین مرحله را در دی سال ۱۴۰۴ و دومین مرحله را در شهریور ۱۴۰۵، اجرا و اقدام به تعیین نرخ سوم و افزایش همین رقم کرده، موضوع دوگانه سوز کردن خودروها و استفاده از سی ان جی هم گرم‌تر شده است.

طرح دوگانه سوز کردن خودروها طی ۲۵ سال گذشته سه میلیارد دلار برای دولت هزینه در بر داشته اما بی‌توجهی به این سوخت پاک و به تدریج کم رنگ شدن آن در سبد سوخت خانواده به برکت قیمت یارانه ای بنزین، این هزینه را در عمل بی تاثیر کرده است. همین بی توجهی به این سوخت، فاصله نرخ واقعی بنزین با بهای یارانه ای و عقب ماندن روند افزایش نرخ سوخت نسبت به تورم، مطالبات صنعت سی ان جی کشور را تا ۴۴ میلیون دلار رسانده و دولت چهاردهم را به تکاپوی تسویه این بدهی انداخته است.

این ارقام در حالی است که آمارهای منتشر شده از شرکت پالایش و پخش فرآورده های نفتی ایران، ۲ عدد قابل توجه را نشان می دهد، یکی سهم ۱۱ درصد سوخت سی ان جی در سبد سوخت مردم و دیگری ظرفیت ۳۵ میلیون مترمکعبی این سوخت در کشور که هر دو قابل تامل است. کارشناسان معتقدند که هر مکعتب گاز سی ان جی می تواند جایگزین یک لیتر بنزین شود، یعنی در شرایطی که کشور با ناترازی بنزین دست و پنجه نرم می کند، آمار شرکت ملی پالایش و پخش می گوید از ۳۵ میلیون مترمکعب سی ان جی، بیش از نیمی از این ظرفیت در گوشه ای از توان تامین سوخت کشور بلا استفاده مانده است.

یک محاسبه ساده نشان می دهد که اگر هر خودرو روزانه فقط ۱۰ لیتر صرفه جویی بنزین داشته باشد و سوخت گاز را جایگزین آن کند، دولت می تواند سه دلار به ازای هر خودرو با همین میزان مصرف بنزین سود کند رقمی که در یک سال می تواند تا نزدیک هزار و ۹۵ دلار برسد. نباید تجربه سال‌های گذشته را نیز از خاطر برد؛ وقتی هر لیتر بنزین بین هزار و ۵۰۰ تا سه هزار تومان عرضه می شود و در مقابل مردم برای استفاده از سوخت سی‌ان‌جی باید صف طولانی بایستند و هزینه تعمیر موتور بالایی بپردازند، نباید انتظار استقبال از این سوخت را داشت.

اکنون طرح جدید ساماندهی نرخ سوخت دولت، بهانه‌ای برای بازنگری در سبد سوخت خانواده هاست، در وضعیت کنونی به نظر از سویی طرح‌های تشویقی دولت و از سوی دیگر تفاوت در رویکرد رانندگان به استفاده از سوخت می‌تواند در اقبال مجدد به سی ان جی موثر باشد و رونق را به جایگاه های سوخت گاز کشور بازگرداند. رشد ۲۰ درصدی مصرف سی‌ان‌جی و توقف رشد مصرف بنزین عماد رفیعی مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی با اشاره به تحولات رخ داده در رفتار مصرف کنندگان پس از اجرای مرحله دوم اصلاح نرخ سوخت، از افزایش ۲۰ درصدی مصرف سوخت پاک سی‌ان‌جی (CNG) و توقف رشد مصرف بنزین قیمت‌ها خبر داد.

وی با اشاره به استقبال شهروندان از سوخت جایگزین سی‌ان‌جی، پس از اعمال تغییرات نرخ سوم بنزین، اعلام کرد: مصرف سی‌ان‌جی در مهرماه امسال نسبت به مردادماه رشد نقطه‌به‌نقطه حدود ۲۰ درصدی را به ثبت رسانده است. رفیعی توضیح داد: میزان مصرف سی‌ان‌جی کشور که در مردادماه امسال به حدود ۱۴.۷ میلیون متر مکعب در روز رسیده بود، در مهرماه با افزایشی معادل ۲ میلیون متر مکعب در روز، به رقم ۱۶.۷ میلیون متر مکعب در روز افزایش یافت.

این میزان رشد، به معنای جایگزینی روزانه ۲ میلیون لیتر سوخت پاک به جای همین میزان بنزین است. وی درباره وضعیت مصرف بنزین پس از تغییرات قیمتی اخیر یادآورشد: میانگین مصرف بنزین کشور از ۱۴۴ میلیون لیتر در روز، با کاهشی در حدود ۱۰ میلیون لیتر، به ۱۳۴ میلیون لیتر در روز رسیده است.

مدیر امور مصرف شرکت ملی پالایش و پخش با تاکید بر اینکه رشد مصرف بنزین در مهرماه جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل به صفر درصد رسیده و هیچ‌گونه تغییری نداشته است، گفت: در ماه‌های گذشته، کشور همواره شاهد رشد میانگین پنج تا ۶ درصدی مصرف بنزین نسبت به سال قبل از آن بود؛ اما اکنون این روند افزایشی متوقف شده و در مقابل، مصرف سی‌ان‌جی حدود ۲۰ درصد رشد را تجربه کرده است. ۳۰ سِنت عایدی دولت به ازای کاهش مصرف هر لیتر بنزین احسان جان‌محمدی رئیس انجمن صنفی سی‌ان‌جی کشور در گفت و گو با ایرنا با اشاره به افزایش ۱۵ درصدی مصرف گاز طبیعی فشرده در برخی استان‌های درگیر با محدودیت کارت سوخت بنزین، سه راهکار حیاتی برای پایداری این سوخت در سبد خانوار و خروج صنعت از رکود را تشریح کرد.

وی با یادآوری چالش‌های صنعت سی‌ان‌جی کشور اظهار داشت: طی یک ماه گذشته در برخی استان‌ها که با محدودیت‌های استفاده از کارت سوخت بنزین مواجه بوده‌ایم، میزان استقبال از سی‌ان‌جی افزایش یافته؛ با این حال، این روند در سایر استان‌ها صعودی نبوده و در مجموع، خودروهای دوگانه‌سوز موجود حدود ۱۵ درصد بیشتر از گذشته از این سوخت استفاده کرده‌اند. جان‌محمدی با انتقاد از ترک فعل‌های صورت‌گرفته در اجرای تکالیف قانونی توسعه خودروهای دوگانه‌سوز تاکید کرد: بر اساس مصوبه هیات وزیران در برنامه جامع تحویل و تخصیص سوخت، خودروسازان مکلف شده‌اند حداقل ۱۵ درصد از محصولات تولیدی خود را به‌صورت دوگانه‌سوز عرضه کنند و این رقم تا پایان برنامه به ۳۰ درصد برسد اما امروز که در سال سوم اجرای این برنامه قرار داریم، باید گفت که کمتر از چهار درصد خودروهای تولیدی کشور دوگانه‌سوز هستند.

وی معتقد است که اگر وزارتخانه‌های صمت، نفت و مجلس شورای اسلامی با نظارت جدی پیگیر چرایی عدم اجرای این تکلیف باشند، بدون شک استقبال مردمی از خودروهای دوگانه‌سوز افزایش خواهد یافت، به‌شرط آنکه این خودروها با قیمت منطقی به دست مصرف‌کنندگان برسد. رئیس انجمن سی‌ان‌جی در خصوص طرح‌های حمایتی دولت برای دوگانه سوز کردن خودروها گفت: سال گذشته دولت طرحی را برای دوگانه‌سوز کردن رایگان خودروها اجرا کرد اما امسال این طرح فقط مختص ناوگان حمل‌ونقل عمومی و سکوهای اینترنتی بوده و بودجه‌ای برای عموم شهروندان اختصاص نیافته است.

وی ادامه داد: طرح شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی برای دوگانه سوز کردن رایگان تاکسی‌های اینترنتی، اقدامی مثبت و موثر است، اما اگر دولت بتواند ردیف بودجه‌ای ملی برای دوگانه‌سوز کردن رایگان تمامی خودروهای متقاضی در نظر بگیرد، بدون شک علاوه بر مهار ناترازی بنزین، عایدات کلانی نیز به دست خواهد آورد. جان‌محمدی توضیح داد: به ازای دوگانه‌سوز کردن هر خودرو، دولت باید حدود ۵۰۰ دلار هزینه کند، اما از محل صرفه‌جویی به ازای هر لیتر مصرف بنزین، ۳۰ سِنت عاید دولت می‌شود؛ ضمن آنکه در بخش هزینه‌کرد مردمی نیز، مصرف کنندگان برای هر مترمکعب گاز سی‌ان‌جی تنها ۴۵۰ تومان پرداخت می‌کنند و هر خودرو با ۵ تا ۸ هزار تومان سوخت‌گیری می‌تواند مسافتی بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ کیلومتر را بپیماید.

به گفته وی در کمتر از یک سال دولت می تواند علاوه بر بازگشت سرمایه برای دوگانه سوز کردن رایگان خودروها، از محل صرفه جویی در استفاده از بنزین و کاهش آلودگی نیز، منتفع شود. سه راهکار کلیدی برای پایدارسازی گاز در سبد سوخت خانوارها رئیس انجمن سی‌ان‌جی در تبیین سه راهکار بنیادین برای پایدارسازی سی‌ان‌جی در سبد سوخت خانوارها تاکید کرد: در گام نخست باید خودروسازان را ملزم به محقق کردن سهمیه تولید خودروهای دوگانه سوز کرد و نباید به سادگی از کنار پیگیری جدی و اجرای دقیق تکلیف قانونی تولید خودروهای جدید دوگانه‌سوز در بازه ۱۵ تا ۳۰ درصدی توسط خودروسازان گذشت.

وی افزود: از سوی دیگر باید زمینه دوگانه سوز کردن رایگان خودروهای عموم متقاضیان با تخصیص بودجه ملی فراهم شود تا مردم انگیزه استفاده از سوخت سی ان جی را داشته باشند و به تبع آن بنزین کمتری بسوزانند. جان‌محمدی راهکار سوم را نوسازی و بهسازی جایگاه‌های سوخت‌گیری اعلام کرد و یادآورشد: اورهال، تجهیز و توسعه جایگاه‌های عرضه سی‌ان‌جی به‌گونه‌ای باید انجام گیرد که تعداد نازل‌ها متناسب با تقاضا افزایش، زمان انتظار در صف کاهش یابد و رضایت و ترغیب کامل شهروندان برای بهره‌گیری از این سوخت پاک فراهم شود.

رئیس انجمن صنفی سی‌ان‌جی کشور با اشاره به ظرفیت‌های بدون استفاده این صنعت در مدیریت بحران و رفع ناترازی بنزین گفت: در حال حاضر ۲ هزار و ۲۵۶ جایگاه سی‌ان‌جی فعال با ظرفیت اسمی روزانه ۳۵ تا ۴۰ میلیون مترمکعب در کشور وجود دارد که معادل همین میزان بنزین است، اما اکنون حدود ۴۰ درصد ظرفیت آنها استفاده می شود؛ در حالی که حوادث و چالش‌های اخیر بار دیگر ثابت کرد این سوخت ملی بهترین پدافند غیرعامل برای عبور از ناترازی و بحران‌های سوختی به شمار می‌رود. امکان جهش فوری توان توزیع گاز طبیعی تا ۳۰ میلیون مترمکعب در روز وجود دارد وی در تشریح وضعیت جایگاه‌های عرضه گاز طبیعی فشرده (CNG) در کشور و نقش آن در سبد سوخت اظهار داشت: اقتصاد نامناسب جایگاه‌ها در یک دهه گذشته سبب شده است تا مالکان جایگاه‌ها نتوانند به نحو شایسته نسبت به بهسازی، نوسازی و انجام منظم تعمیرات دوره‌ای اقدام کنند؛ با این وجود، به لحاظ ضوابط ایمنی، ۱۰۰ درصد جایگاه‌های کشور سالانه موفق به اخذ گواهی‌های لازم از سازمان ملی استاندارد می‌شوند و از نظر ایمنی هیچ‌گونه نگرانی در این بخش وجود ندارد.

جان‌محمدی خاطرنشان کرد: با همین شرایط موجود و اقتصاد فعلی جایگاه‌ها، امکان جهش فوری توان توزیع به ۲۵ تا ۳۰ میلیون مترمکعب در روز وجود دارد و در صورت اصلاح ساختار اقتصادی و رفع موانع، دستیابی به سقف اسمی و صرفه‌جویی روزانه ۴۰ میلیون لیتر بنزین به‌راحتی در دسترس خواهد بود که این امر گامی راهبردی در کاهش بار مالی واردات بنزین و تقویت امنیت انرژی کشور محسوب می‌شود. یک محاسبه ساده و سرانگشتی می تواند نشان دهد که اصلاح سبد سوخت و افزایش سهم سی ان جی برای خودروها، تا چه میزان می تواند برای خانواده ها، به صرفه باشد و در مقابل برای دولت نیز که با موضوع ناترازی بنزین دست و پنجه نرم می کند، فرصتی برای ترمیم خسارات وارد شده در جنگ و تغییر ذائقه شهروندان مصرف کننده به شمار رود.