آینده سیاسی روبیو در سایه جنگ ایران؛ دموکرات‌ها به‌دنبال بازخواست وزیر خارجه آمریکا
دموکرات‌ها که تازه پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان کنترل کنگره را به دست گرفته‌اند قصد ندارند کار نجات جمهوری‌خواهان در انتخابات ۲۰۲۸ را برای مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا آسان کنند.
دموکرات‌هایی که به‌تازگی در کنگره آمریکا قدرت و نفوذ بیشتری به دست آورده‌اند، قصد ندارند راه را برای وزیر خارجه مارکو روبیو هموار کنند تا او در انتخابات سال ۲۰۲۸ به کمک جمهوری‌خواهان بیاید و این حزب را از وضعیت دشوار کنونی نجات دهد. به گزارش پولیتیکو، محبوبیت وزیر امور خارجه آمریکا در میان لاتین‌تبارها و جایگاه نسبتاً قدرتمند او در واشنگتن ممکن است برای جمهوری‌خواهانی که در انتخابات میان‌دوره‌ای این هفته ضربه سختی خورده‌اند، این امید را ایجاد کند که بتوانند اختلافات داخلی خود را کنار بگذارند و کاخ سفید را در اختیار خود نگه دارند. نیوت گینگریچ، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا از حزب جمهوری‌خواه، روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: تعداد افرادی که خواهان مطرح شدن نام مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، به‌عنوان نامزد ریاست‌جمهوری هستند، حیرت‌آور است.
اما به گفته یک دستیار دموکرات در مجلس نمایندگان و یک دستیار دموکرات در سنا که از مذاکرات و رایزنی‌ها اطلاع دارند، قانون‌گذاران دموکرات احتمالاً روبیو را به یکی از اهداف اصلی خود برای نظارت و برگزاری جلسات استماع و تحقیق در کنگره جدید تبدیل خواهند کرد. آن‌ها قصد دارند روبیو را درباره جنگ ایران، حملات دارای مبنای حقوقی مشکوک علیه قایق‌هایی که گفته می‌شود حامل مواد مخدر بوده‌اند، توافق‌های مرتبط با نفت ونزوئلا و موضوعات دیگر به‌شدت مورد پرسش و بازخواست قرار دهند. نظارت و فشار مشابهی که قانون‌گذاران جمهوری‌خواه با شدت علیه هیلاری کلینتون، وزیر امور خارجه پیشین آمریکا، اعمال کردند، در سال‌های پیش از نامزدی او برای انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۱۶، به خدشه‌دار شدن وجهه‌اش کمک کرد.
دموکرات‌ها می‌گویند روبیو، که هم‌زمان سمت مشاور امنیت ملی آمریکا را نیز بر عهده دارد، تا حد زیادی از انتقادهایی که متوجه دونالد ترامپ به‌دلیل جنگ با ایران و دیگر بحران‌های مهم شده، در امان مانده است؛ اما این مسئله او را از مسئولیت‌پذیری در قبال ناکامی‌های دولت معاف نمی‌کند. دستیار دموکرات سنا که مانند دیگر افراد آگاه نخواست نامش فاش شود، گفت: او باید در صدر فهرست افرادی قرار بگیرد که لازم است در برابر نظارت و پرسشگری کنگره پاسخ‌گو باشند. دموکرات‌ها هنوز در حال تدوین راهبرد خود برای پاسخ‌گو کردن مقام‌های دولت هستند؛ بنابراین، در حال حاضر هیچ‌یک از برنامه‌های مطرح‌شده قطعی نیست.
آن‌ها تأکید می‌کنند که اقدامات‌شان ارتباطی با انتخابات ۲۰۲۸ ندارد، بلکه با هدف انجام وظایف نظارتی کنگره صورت می‌گیرد؛ وظایفی که به گفته آن‌ها، جمهوری‌خواهان در دوران تسلط خود بر کنگره از انجام درست آن‌ها کوتاهی کردند. دموکرات‌ها همچنین علاقه بیشتری به بررسی عملکرد دیگر چهره‌های مرتبط با دولت ترامپ دارند؛ به‌ویژه پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، که او نیز از جمله افرادی است که نامش به‌عنوان یکی از گزینه‌های احتمالی انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ مطرح شده است. هگست با احتمال برگزاری رأی‌گیری برای استیضاح در مجلس نمایندگان در همین ماه روبه‌روست.
در همین حال، روبیو صحبت‌ها درباره احتمال نامزدی‌اش برای ریاست‌جمهوری را کم‌اهمیت جلوه داده است. او روز پنج‌شنبه در گفت‌وگو با روزنامه نیویورک تایمز گفت قصد دارد تمام دوره ریاست‌جمهوری ترامپ را به‌عنوان دیپلمات ارشد دولت او خدمت کند؛ این در حالی است که برخی رسانه‌ها گزارش‌هایی منتشر کرده بودند مبنی بر اینکه او در حال بررسی کناره‌گیری از سمت خود است. بااین‌حال، ادامه حضور روبیو در دولت، فارغ از اینکه چه مدت دیگری در این سمت باقی بماند، احتمال پیگیری اقدامات نظارتی دموکرات‌ها درباره عملکرد او را افزایش می‌دهد.
این مسئله همچنین ممکن است او را در مقایسه با برخی دیگر از گزینه‌های احتمالی انتخابات ۲۰۲۸ در موقعیت نامساعدتری قرار دهد؛ افرادی که هرگز در دولت ترامپ حضور نداشته‌اند یا، مانند جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، در بخش دیگری از ساختار دولت فعالیت می‌کنند. دموکرات‌های کنگره از اختیار قانونی و روشنی برخوردارند که به آن‌ها اجازه می‌دهد روبیو را، به‌عنوان رئیس یک وزارت‌خانه که انتصابش به تأیید سنا رسیده است، برای ادای شهادت احضار کنند—صرف‌نظر از اینکه او همچنان در دولت باقی بماند یا از آن کناره‌گیری کند. اگر روبیو از حضور برای ادای شهادت خودداری کند، دموکرات‌ها ابزار و بهانه بیشتری برای انتقاد از او در اختیار خواهند داشت.
در مقابل، کارکنان کاخ سفید، از جمله معاون رئیس‌جمهور، به‌طور سنتی از احضار و کشاندن به کنگره برای پاسخ‌گویی معاف بوده‌اند. همچنین انتظار می‌رود دولت ترامپ برای محافظت از کارکنان خود در برابر جلسات استماع کنگره، به چنین رویه‌های سنتی، اصل مصونیت ارتباطات اجرایی یا تدابیر دیگری استناد کند. در پاسخ به پرسشی درباره اقدامات نظارتی برنامه‌ریزی‌شده دموکرات‌ها، یکی از مقام‌های وزارت امور خارجه آمریکا از نقش رهبری روبیو در اجرای دستورکار سیاست خارجی ترامپ تمجید کرد.
این مقام درباره توضیح نحوه واکنش وزارت‌خانه به درخواست دموکرات‌ها برای ادای شهادت، گفت: ما نه‌تنها از عملکرد خود دفاع خواهیم کرد، بلکه با افتخار دستاوردهای تاریخی دولت ترامپ در حوزه سیاست خارجی را نیز برجسته خواهیم ساخت. کاخ سفید نیز تأکید کرد که ترامپ از همکاری با همان افرادی که طی دو سال گذشته با آن‌ها درگیر و در تقابل بوده است، استقبال خواهد کرد. لورِن بیس، سخنگوی کاخ سفید، گفت ترامپ «آماده است با هر کسی همکاری کند تا به پیروزی‌ها و دستاوردهای بیشتری برای آمریکایی‌های سخت‌کوش ادامه دهد».
وی افزود: اگر دموکرات‌ها تصمیم بگیرند تحقیقات ساختگی و سیاست‌های رادیکال چپ‌گرایانه را دنبال کنند، در واقع خودشان انتخاب کرده‌اند که در برابر مردم آمریکا قرار بگیرند. پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات، دیگر نامزدهای بالقوه انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ نیز تلاش کرده‌اند خود را از اقدامات نامحبوب ترامپ فاصله دهند. ونس بیانیه‌ای منتشر کرد و در آن، جنگ با ایران را دلیل اصلی شکست جمهوری‌خواهان دانست.
ران دی‌سانتیس، فرماندار فعلی فلوریدا که دوره مسئولیتش رو به پایان است و در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۴ نیز نامزد شده بود، در مصاحبه‌ای مفصل از سیاست‌های ترامپ انتقاد کرد و گفت انتخابات میان‌دوره‌ای اخیر برای حزب جمهوری‌خواه رویدادی در حد «انقراض» بوده است. روبیو از زمان برگزاری انتخابات روز سه‌شنبه، اظهارات عمومی چندانی نداشته است؛ هرچند در گفت‌وگو با نیویورک تایمز اذعان کرد که افزایش قیمت بنزین احتمالاً بر نتیجه رأی‌گیری تأثیر گذاشته است. بااین‌حال، او اضافه کرد که ترامپ به‌دلیل اتخاذ تصمیمی نامحبوب درباره ایران، شایسته قدردانی است.
همین وفاداری روبیو به رئیس‌جمهور باعث شده است که او در داخل کاخ سفید و در میان بسیاری از سرسخت‌ترین هواداران ترامپ و جنبش «ماگا» از محبوبیت و حمایت بیشتری برخوردار شود. با وجود همسویی نزدیک روبیو با رئیس‌جمهور، او توانسته است در میان جمهوری‌خواهان سنتی‌تر نیز محبوبیت و مقبولیت قابل‌توجهی به دست آورد؛ جمهوری‌خواهانی که معتقدند او می‌تواند به تقویت جریان محافظه‌کار سنتی کمک کند. لودویک هود، دیپلمات باسابقه پیشین آمریکا که به‌تازگی وزارت خارجه را ترک کرده است، گفت: او نامزدی فوق‌العاده خواهد بود و به حزب جمهوری‌خواه کمک می‌کند تا به ارزش‌های محافظه‌کارانه سنتی و اصیل بازگردد؛ ارزش‌هایی که با دیدگاه و گرایش رأی‌دهندگان همخوانی دارند.
او سیاستمداری زیرک و سخنوری توانمند است. پیش از انتخابات، روبیو به سنت وزارت خارجه پایبند ماند و از حضور در کارزار انتخاباتی خودداری کرد؛ تا اینکه در روزهای پایانی، ترامپ برای مدت کوتاهی او را به حضور در گردهمایی‌ها و فعالیت‌های انتخاباتی ترغیب نمود. یکی از مقام‌های وزارت خارجه، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال نامزدی روبیو در انتخابات ریاست‌جمهوری، اظهارات قبلی او در تکذیب این موضوع را تکرار کرد و گفت: کسانی که این گزارش‌ها را منتشر کرده‌اند، طی هفته‌های آینده، زمانی که وزیر روبیو همچنان با افتخار در دولت رئیس‌جمهور ترامپ مشغول به خدمت باشد، مورد تمسخر قرار خواهند گرفت.
متیو بارتلت، استراتژیست حزب جمهوری‌خواه و از منصوبان پیشین ترامپ در وزارت خارجه، احتمال آغاز کارزار انتخاباتی روبیو را ناچیز دانست و گفت او با مأموریتی تقریباً غیرممکن روبه‌روست: فاصله گرفتن از شکست‌های سیاست خارجی ترامپ. وی افزود: اگر عضو این کابینه باشید، انگار کفش‌هایی از جنس سیمان به پا دارید. او تاکید کرد حتی اگر روبیو کارزار انتخاباتی خود را برای انتخابات ۲۰۲۸ آغاز کند، آمادگی لازم را برای پاسخ‌گویی به پرسش‌ها و انتقادهای رأی‌دهندگان درباره جنگ ندارد.
«شاید ادبیات دیپلماتیک مورد پسند کسانی باشد که کفش‌های سفید رسمی می‌پوشند، اما در نشست‌های عمومی با رأی‌دهندگان، صحبت صریح و بی‌پرده مناسب‌تر است و مطمئن نیستم که روبیو در حال حاضر بتواند درباره ایران پاسخی روشن و صریح ارائه دهد.» با این حال، روبیو پیش‌تر نیز درباره نامزدی در انتخابات تغییر موضع داده است. او در سال ۲۰۱۶ نظر خود را درباره شرکت در انتخابات تغییر داد و تصمیم گرفت بار دیگر برای ورود به مجلس سنا نامزد شود. باز جیکوبز، که در جریان کارزار انتخاباتی ریاست‌جمهوری روبیو در سال ۲۰۱۶ به او مشاوره می‌داد، گفت اگر روبیو تصمیم بگیرد به‌زودی دولت را ترک کند و برای ریاست‌جمهوری نامزد شود، «باید خروجی حساب‌شده و محتاطانه از دولت داشته باشد تا چنین به نظر نرسد که در میانه یک جنگ، مسئولیت‌هایش را رها کرده است».
او در عین حال باید اطمینان حاصل کند که زمان کافی برای جمع‌آوری کمک‌های مالی و تشکیل ستاد انتخاباتی خود در اختیار دارد. روبیو برخلاف آنچه معمولاً از فردی در جایگاه او انتظار می‌رود، در پرونده‌های مهم سیاست خارجی، از جمله جنگ‌های ایران، اوکراین و غزه، نقش کم‌رنگی داشته و بیشتر در حاشیه مانده است. در این بحران‌ها، ونس و فرستادگان ویژه ترامپ، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نقش‌های بسیار پررنگ‌تری ایفا کرده‌اند.
در عوض، روبیو عمدتاً بر آمریکای لاتین تمرکز کرده است. او بر تلاش‌های آمریکا برای سرنگونی حکومت کوبا، سرزمین اجدادی خانواده‌اش، نظارت می‌کند. همچنین پس از آنکه دولت ترامپ نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، را ربود، روبیو به اصلی‌ترین طرف گفت‌وگوی آمریکا با آنچه از ساختار حکومت ونزوئلا باقی مانده، تبدیل شده است.
ممکن است به نظر برسد که روبیو در مقایسه با برخی اعضای دولت، کمتر از مشکلات و ناکامی‌های دولت ترامپ در موضوعاتی مانند ایران آسیب سیاسی دیده است. با این حال، برخی منتقدان این پرسش را مطرح می‌کنند که با توجه به عناوین و مسئولیت‌های متعدد او، چرا برای اصلاح مسیر سیاست‌های دولت اقدام بیشتری انجام نداده است. به‌ویژه آنکه روبیو در مقام مشاور امنیت ملی، مسئولیت هماهنگی اقدامات مهم سیاست خارجی در سراسر ساختار دولت را بر عهده دارد.
یکی از دستیاران دموکرات مجلس نمایندگان آمریکا درباره ایران به‌طور مشخص گفت: روبیو تلاش می‌کند در این موضوع دست‌های خود را پاک نگه دارد، چون احتمالاً می‌داند که این مسئله از نظر سیاسی به ضررش تمام می‌شود. اما حتی اگر هر روز شخصاً مدیریت این پرونده را بر عهده نداشته باشد، باز هم مسئولیت آن با اوست. در ماه مارس، گرگوری میکس، نماینده دموکرات ایالت نیویورک که احتمالاً ریاست آینده کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان را بر عهده خواهد گرفت، طرحی را برای احضار اجباری روبیو به این کمیته ارائه کرد تا درباره جنگ ایران توضیح دهد، اما این طرح ناکام ماند.
در نظرسنجی پولیتیکو که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای انجام شد، نزدیک به نیمی از پاسخ‌دهندگان دموکرات گفتند خواهان آن هستند که مجلس نمایندگان روند استیضاح روبیو را آغاز کند. برخی از حامیان روبیو خاطرنشان کردند که شرایط ممکن است تغییر کند. جیکوبز گفت: اگر دولت بتواند از هم‌اکنون تا زمانی که مردم پای صندوق‌های رأی می‌روند، جنگ ایران را با نتیجه‌ای موفقیت‌آمیز به پایان برساند، آن‌وقت مارکو روبیو مانند یک نابغه تمام‌عیار به نظر خواهد رسید.
برخی از اقدامات روبیو در آمریکای لاتین را نیز می‌توان به‌عنوان موفقیت‌های احتمالی دولت مطرح کرد؛ از جمله برکناری مادورو از قدرت در کاراکاس. به‌ویژه اقدامات مربوط به آمریکای لاتین ممکن است برای بسیاری از هم‌تباران لاتین‌تبار او در فلوریدا و دیگر مناطق آمریکا خوشایند باشد. آرای لاتین‌تبارها در نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای این هفته نقشی تعیین‌کننده داشت.
با این حال، دموکرات‌ها چشم‌انداز بلندمدت روبیو برای آمریکای لاتین را نیز زیر سؤال برده‌اند. یکی از موضوعات مورد توجه ویژه، نقش روبیو در تلاش‌های ترامپ برای مقابله با کارتل‌های مواد مخدر است؛ تلاش‌هایی که حملات نظامی آمریکا به قایق‌ها را نیز شامل می‌شود. برخی کارشناسان حقوقی و دموکرات‌های ارشد می‌گویند این حملات ممکن است مصداق جنایت جنگی باشند.
همچنین درباره توافق‌های تجاری و اقتصادی‌ای که دولت ترامپ و متحدانش در ونزوئلا در حال منعقد کردن آن‌ها هستند، نگرانی‌هایی وجود دارد. کرت میلز، مدیر اجرایی نشریه محافظه‌کار آمریکایی «امریکن کانسروتیو» که مخالف مداخله‌گرایی نظامی است و از منتقدان سرسخت جنگ ایران به شمار می‌رود، از غیبت محسوس روبیو در روزهای اخیر ابراز شگفتی کرد. میلز پرسید: آیا روبیو قرار است بگوید که موضوع اصلی این انتخابات میان‌دوره‌ای، جنگ بوده است؟
آیا قرار است اصلاً چیزی بگوید؟ آیا قرار است کاری انجام دهد؟ یا اینکه فقط بر منافع و موقعیت سیاسی خودش و آمریکای لاتین متمرکز شده است؟
لورن بیس، سخنگوی کاخ سفید، در این‌باره گفت: «او مایل است با هر کسی همکاری کند تا به پیروزی برای آمریکایی‌های سخت‌کوش ادامه دهد.» او در ادامه افزود: «اگر دموکرات‌ها تصمیم بگیرند تحقیقات ساختگی و سیاست‌های چپ رادیکال را دنبال کنند، تصمیم گرفته‌اند علیه مردم آمریکا کار کنند.» فاصله گرفتن نامزدهای احتمالی ۲۰۲۸ از ترامپ پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، برخی چهره‌های مطرح این حزب تلاش کرده‌اند فاصله خود را با سیاست‌های نامحبوب ترامپ بیشتر کنند. به گفته جیکوبز، اگر روبیو تصمیم بگیرد در آینده نزدیک دولت را ترک کند تا برای انتخابات ریاست‌جمهوری آماده شود، باید «خروجی سنجیده از دولت داشته باشد تا این‌طور به نظر نرسد که در زمان جنگ، وظایف خود را رها کرده است». نیوت گینگریچ، رئیس پیشین مجلس نمایندگان از حزب جمهوری‌خواه، روز چهارشنبه در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «تعداد کسانی که می‌خواهند وزیر امور خارجه مارکو روبیو را نامزد (انتخابات ریاست‌جمهوری) کنند، حیرت‌آور است.» روبیو اخیرا در گفت‌وگویی با روزنامه نیویورک تایمز از پاسخ به سوالات درباره این که آیا قصد دارد در سال ۲۰۲۸ برای رقابت‌های انتخاباتی ریاست‌جمهوری نامزد شود، خودداری کرد و گفت: «من به معنای واقعی کلمه دیگر درباره ۲۰۲۸ صحبت نخواهم کرد».
