نخبگان چرا می‌مانند؟ پاسخ معاون رئیس‌جمهور درباره آینده شهرها
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور ادامه داد: افزایش تعداد خدمات آنلاین، اپلیکیشن‌ها و حسگرها به‌تنهایی نمی‌تواند معیار هوشمندی شهر باشد.
حسین افشین صبح امروز در کارگاه آموزشی تحول مفاهیم شهری و مسیر حرکت به سوی شهرهای دانش‌بنیان که با حضور شهرداران شهرهای استان اصفهان برگزار شد، گفت: تحول شهری به معنای تغییر نام شهرها یا استفاده از فناوری‌های جدید نیست، بلکه باید به ارتقای توانمندی‌های شهر و بهبود زندگی مردم منجر شود. شهری را می‌توان پیشرفته دانست که بتواند از داده‌ها و تجربه‌های خود برای شناخت مسائل، پیش‌بینی تحولات و اتخاذ تصمیم‌های مؤثرتر استفاده کند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه برخورداری از زیرساخت‌های دیجیتال و ابزارهای هوش مصنوعی به‌تنهایی نشانه توسعه‌یافتگی شهر نیست، اظهار کرد: اگر فناوری نتواند کیفیت خدمات را ارتقا دهد و مشکلات شهروندان را کاهش دهد، نمی‌توان آن را نشانه تحقق شهر هوشمند دانست. هدف از تحول شهری باید ایجاد تغییرات ملموس در عملکرد مدیریت شهری و تسهیل زندگی روزمره مردم باشد.
افشین با اشاره به تفاوت شهرهای سنتی، دیجیتال، هوشمند، دانشی و شناختی افزود: هرکدام از این الگوها ویژگی‌های متفاوتی دارند و مسیر تحول شهرها نیز الزاماً یکسان و خطی نیست. ممکن است یک شهر متناسب با ظرفیت‌ها و شرایط خود، هم‌زمان از ویژگی‌های چند الگو برخوردار باشد؛ بنابراین، ابتدا باید وضعیت موجود و توانمندی‌های شهر را شناخت و سپس برای ارتقای عملکرد آن برنامه‌ریزی کرد.
دیجیتالی‌سازی بدون اصلاح فرایندها کافی نیست وی با انتقاد از یکسان دانستن دیجیتالی‌سازی و هوشمندسازی تصریح کرد: در شهر دیجیتال، خدمات و اطلاعات به بسترهای الکترونیکی منتقل می‌شوند، اما در شهر هوشمند، علاوه بر استفاده از فناوری، فرایندهای اجرایی و شیوه‌های حکمرانی نیز اصلاح و کارآمدتر می‌شوند. اگر فرایندهای پیچیده و ناکارآمد اداری بدون بازنگری به سامانه‌های الکترونیکی منتقل شوند، تنها شکل ارائه خدمات تغییر می‌کند و مردم همچنان با مشکلات قبلی مواجه خواهند بود.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور ادامه داد: افزایش تعداد خدمات آنلاین، اپلیکیشن‌ها و حسگرها به‌تنهایی نمی‌تواند معیار هوشمندی شهر باشد. باید بررسی کرد که این ابزارها تا چه اندازه در حل مسائل شهری، کاهش موانع اداری و بهبود تجربه شهروندان مؤثر بوده‌اند.
فناوری زمانی ارزشمند است که نتیجه استفاده از آن در زندگی مردم دیده شود. افشین با تأکید بر ضرورت حرکت از مدیریت واکنشی به مدیریت پیش‌بینانه گفت: در الگوهای سنتی، معمولاً پس از وقوع مشکل برای رفع آن اقدام می‌شود، اما شهر هوشمند باید با تحلیل داده‌ها و شناسایی الگوها، امکان پیش‌بینی مسائل و آمادگی پیش از وقوع آن‌ها را فراهم کند.
این رویکرد می‌تواند در مدیریت ترافیک، بارندگی، برف و حوادث شهری نقش مؤثری داشته باشد. وی افزود: در مدیریت هوشمند ترافیک، داده‌های مربوط به جریان عبورومرور باید برای پیش‌بینی ازدحام و هدایت مناسب خودروها به کار گرفته شوند، نه اینکه مدیریت شهری تنها پس از شکل‌گیری گره‌های ترافیکی وارد عمل شود.
استفاده از ظرفیت داده‌ها می‌تواند به تصمیم‌گیری به‌موقع و افزایش کارآمدی خدمات شهری کمک کند. پایداری و عدالت باید در کنار هوشمندسازی قرار گیرند معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با بیان اینکه هوشمندی به‌تنهایی تضمین‌کننده توسعه پایدار نیست، خاطرنشان کرد: ممکن است شهری از فناوری‌های پیشرفته برخوردار باشد، اما همچنان در زمینه محیط‌زیست، سلامت، تاب‌آوری، عدالت در دسترسی به خدمات و کیفیت زندگی با مشکلات جدی روبه‌رو باشد.
بنابراین، توسعه شهری باید به‌گونه‌ای پیش برود که فناوری در خدمت رفع این مسائل قرار گیرد. افشین گفت: شهر آینده باید بتواند منابع خود را به شکل بهینه‌تری مدیریت کند، برای مقابله با بحران‌ها آمادگی داشته باشد و شرایطی فراهم کند که همه شهروندان به امکانات و خدمات مورد نیاز دسترسی داشته باشند.
توجه به سلامت و ایمنی مردم، مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیری‌ها و فراهم‌کردن فرصت‌های برابر نیز باید بخشی از برنامه تحول شهری باشد. وی با اشاره به ضرورت استفاده از شاخص‌های ارزیابی برای سنجش عملکرد شهرها اظهار کرد: ارزیابی میزان پیشرفت شهری نباید تنها بر تعداد سامانه‌ها و امکانات فناورانه متمرکز باشد، بلکه کیفیت خدمات، رضایت و تجربه شهروندان، پایداری، تاب‌آوری، حکمرانی داده‌محور و عدالت در دسترسی به امکانات و فرصت‌های رشد نیز باید در این ارزیابی مورد توجه قرار گیرد.
شهر دانش‌بنیان به ارتباط دانشگاه، صنعت و مدیریت شهری نیاز دارد افشین با اشاره به ظرفیت‌های ایجادشده در زیست‌بوم نوآوری کشور گفت: توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان، مراکز نوآوری، شتاب‌دهنده‌ها و پارک‌های فناوری در سال‌های گذشته دستاوردهای ارزشمندی داشته است، اما وجود این مجموعه‌ها در کنار یکدیگر لزوماً به شکل‌گیری قدرت اقتصادی و فناورانه منسجم منجر نمی‌شود. برای تحقق این هدف، باید ارتباط میان دانشگاه، نیروی انسانی متخصص، شرکت‌های دانش‌بنیان و صنعت تقویت شود.
وی افزود: زمانی می‌توان از یک زیست‌بوم نوآوری مؤثر سخن گفت که میان شکل‌گیری ایده، تولید محصول، ایجاد ارزش اقتصادی و دستیابی به نتایج اجتماعی و فرهنگی ارتباطی پیوسته وجود داشته باشد. ظرفیت‌های علمی و فناورانه هنگامی به مزیت پایدار تبدیل می‌شوند که امکان استفاده از آن‌ها در بخش‌های مختلف اقتصاد و جامعه فراهم شود.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور با تأکید بر اینکه تولید یک محصول نوآورانه به‌تنهایی کافی نیست، اظهار کرد: مجموعه‌های دانش‌بنیان باید بتوانند توانایی‌های خود را حفظ و تکرار کنند، محصولات جدید توسعه دهند و به‌طور مستمر ظرفیت‌هایشان را ارتقا دهند. استمرار نوآوری و تبدیل دانش به قابلیت‌های پایدار، از الزامات توسعه اقتصاد دانش‌بنیان است.
افشین نقش شهرداری‌ها را در تقویت این فرایند مهم دانست و تصریح کرد: مدیریت شهری نباید تنها به حضور دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در محدوده شهر اکتفا کند، بلکه باید زمینه ارتباط مؤثر این مجموعه‌ها با مسائل شهری، توسعه زیرساخت‌های نوآوری و استفاده از دانش در زندگی روزمره مردم را فراهم کند. اثرگذاری دانش در زندگی مردم، معیار شهر دانشی است وی با اشاره به اهمیت توسعه نواحی نوآوری در بطن شهرها گفت: نوآوری نباید به محیط‌های تخصصی و محدود منحصر بماند، بلکه باید در فعالیت‌های اقتصادی، تعاملات اجتماعی و فضاهای عمومی نیز جریان پیدا کند.
هرچه ارتباط میان ظرفیت‌های علمی و نیازهای واقعی جامعه بیشتر شود، امکان بهره‌گیری از دستاوردهای نوآورانه در زندگی شهروندان افزایش می‌یابد. افشین تأکید کرد: شهر دانشی را نمی‌توان صرفاً بر اساس تعداد دانشگاه‌ها، شرکت‌های دانش‌بنیان یا نیروهای متخصص تعریف کرد.
دانش زمانی به مزیت شهری تبدیل می‌شود که بتواند ارزش اقتصادی ایجاد کند، آثار اجتماعی و فرهنگی داشته باشد و نتایج آن در زندگی مردم قابل مشاهده باشد. معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور یکی از عوامل مهم ماندگاری نخبگان را مشاهده نتیجه فعالیت‌های تخصصی آنان دانست و افزود: نیروهای متخصص زمانی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند که احساس کنند دانش و توانایی‌هایشان در حل مسائل واقعی به کار گرفته می‌شود.
ازاین‌رو، شهرها باید محیطی فراهم کنند که دانشگاه‌ها، شرکت‌های نوآور و متخصصان بتوانند ظرفیت‌های خود را به دستاوردهای عملی تبدیل کنند. وی در پایان با تأکید بر ضرورت انتخاب مسیر متناسب با شرایط هر شهر گفت: فناوری زمانی به ابزاری برای پیشرفت شهری تبدیل می‌شود که از سطح زیرساخت‌ها و سامانه‌ها فراتر برود، به اصلاح فرایندها و بهبود تصمیم‌گیری کمک کند و نتایج آن در رفاه، سلامت، امنیت، عدالت در دسترسی به امکانات و کیفیت زندگی شهروندان قابل اندازه‌گیری باشد.