معاون وزیر صمت: پدافند غیرعامل به یکی از ارکان تصمیم‌گیری راهبردی در معادن تبدیل شود

محمدمسعود سمیعی‌نژاد روز چهارشنبه در گردهمایی پدافند غیرعامل در ایمیدرو که با حضور سردار جلالی دستیار ویژه رئیس‌جمهور و رئیس سازمان پدافند غیرعامل کشور، با اشاره به جایگاه راهبردی بخش معدن و صنایع معدنی در اقتصاد کشور، اظهار کرد: حفاظت از زیرساخت‌ها، تجهیزات، نیروی انسانی، اطلاعات و زنجیره‌های تامین این بخش، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، آمادگی مستمر و مشارکت همه بخش‌های مسئول است. وی افزود: این حوزه بخشی از مسئولیت راهبردی مدیران در قبال امنیت اقتصادی، استمرار تولید، صیانت از سرمایه‌های ملی و حفاظت از زیرساخت‌های کشور است و باید در متن تصمیم‌گیری‌های مدیریتی، برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای، تخصیص منابع و نظارت بر عملکرد مجموعه‌ها قرار گیرد.

رئیس هیات عامل ایمیدرو با اشاره به گستردگی زنجیره فعالیت‌های معدنی و صنایع معدنی، از اکتشاف و استخراج تا فرآوری، تولید محصولات فلزی و غیرفلزی، حمل‌ونقل و تامین مواد اولیه صنایع پایین‌دستی، تصریح کرد: هرگونه اختلال جدی در یکی از حلقه‌های مهم این زنجیره می‌تواند بر تأمین مواد اولیه، تعهدات تولیدی، اشتغال، بازار و عملکرد سایر صنایع اثرگذار باشد. سمیعی‌نژاد، سه مفهوم پیشگیری، تاب‌آوری و تداوم فعالیت را از محورهای اصلی پدافند غیرعامل برشمرد و گفت: شناسایی تهدیدات و کاهش آسیب‌پذیری‌ها پیش از وقوع حادثه، افزایش توان مجموعه‌ها برای تحمل اختلال و محدود کردن پیامدهای آن و همچنین حفظ فرآیندهای حیاتی و بازگشت سریع به شرایط پایدار، باید در برنامه‌های عملیاتی شرکت‌های تابعه و وابسته ایمیدرو مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: ملاحظات پدافند غیرعامل باید از مراحل اولیه طراحی و مطالعات پروژه‌ها تا انتخاب فناوری، خرید تجهیزات، اجرا، بهره‌برداری و توسعه لحاظ شود؛ چراکه توجه زودهنگام به این ملاحظات می‌تواند از بروز بسیاری از آسیب‌پذیری‌ها جلوگیری کند و هزینه‌های اصلاحی را کاهش دهد. ضرورت شناسایی تهدیدات و آمادگی در شرایط بحرانی معاون وزیر صمت با اشاره به تغییر ماهیت تهدیدات و مخاطرات زیرساخت‌های صنعتی، اظهار کرد: اختلال در تامین برق، آب، سوخت و مواد مصرفی، آسیب به تجهیزات کلیدی، حوادث صنعتی، قطع ارتباطات، اختلال در سامانه‌های فناوری اطلاعات و کنترل صنعتی، مشکلات حمل‌ونقل و مخاطرات طبیعی، از جمله مواردی هستند که باید در ارزیابی ریسک مجموعه‌های معدنی و صنعتی مورد توجه قرار گیرند.

وی خاطرنشان کرد: هر مجتمع باید متناسب با شرایط جغرافیایی، نوع فعالیت، فناوری مورد استفاده و وابستگی‌های زیرساختی خود، ارزیابی اختصاصی ریسک انجام دهد و دارایی‌ها و فرآیندهای حیاتی، پیامدهای احتمالی اختلال و راهکارهای جایگزین را به‌صورت دقیق شناسایی کند. سمیعی‌نژاد با تاکید بر ضرورت تدوین و آزمون برنامه‌های مدیریت بحران و تداوم فعالیت، گفت: برنامه‌های آمادگی زمانی اثربخش هستند که در شرایط واقعی قابلیت اجرا داشته باشند.

از این رو، تعیین مسئولیت‌ها، پیش‌بینی مسیرهای ارتباطی جایگزین، آماده‌به‌کاری تجهیزات ضروری و برگزاری مانورهای هدفمند برای سنجش سرعت تصمیم‌گیری، هماهنگی بین‌بخشی و توان بازگشت به فعالیت پایدار اهمیت ویژه‌ای دارد. امنیت سایبری و تامین تجهیزات راهبردی در کانون توجه رئیس هیأت عامل ایمیدرو، امنیت سایبری در محیط‌های صنعتی را از موضوعات مهم پدافند غیرعامل دانست و اظهار کرد: با افزایش استفاده از سامانه‌های هوشمند، تجهیزات کنترل خودکار و ارتباطات دیجیتال، حفاظت از شبکه‌های صنعتی، مدیریت آسیب‌پذیری‌ها، کنترل دسترسی، پشتیبان‌گیری امن از داده‌های حیاتی و آزمون دوره‌ای فرآیند بازیابی اطلاعات باید در برنامه‌های جامع پدافند غیرعامل لحاظ شود.

وی افزود: هماهنگی میان مسئولان پدافند غیرعامل، فناوری اطلاعات، بهره‌برداری و ایمنی ضروری است تا مدیریت مخاطرات سایبری با الزامات ایمنی تجهیزات و استمرار فرآیندهای تولیدی همسو باشد. سمیعی‌نژاد بر لزوم شناسایی وابستگی شرکت‌ها به تامین‌کنندگان خاص و تجهیزات و قطعات راهبردی تاکید کرد و گفت: بررسی امکان تامین از منابع جایگزین، پیش‌بینی ذخایر احتیاطی متناسب با اهمیت اقلام حیاتی و اجرای برنامه‌های تعمیر و نگهداری پیشگیرانه، می‌تواند آمادگی مجموعه‌ها را در شرایط محدودیت دسترسی به منابع و امکانات معمول افزایش دهد.

رئیس هیات عامل ایمیدرو با تاکید بر ضرورت پاسخ‌گویی مدیران در حوزه پدافند غیرعامل، ۶ اولویت اجرایی را برای پیگیری در مجموعه‌های مرتبط برشمرد و گفت: تکمیل ارزیابی ریسک و تعیین اولویت‌ها، تدوین و آزمون برنامه تداوم فعالیت، تقویت آموزش و آمادگی نیروی انسانی، ارتقای هماهنگی بین‌بخشی و مدیریت اطلاعات، ارزیابی مستمر عملکرد و پیوند دادن الزامات پدافند غیرعامل با نظام بودجه‌ریزی و تصمیم‌گیری، باید در دستور کار قرار گیرد. وی افزود: ارزیابی ریسک باید به برنامه عملیاتی مشخصی منتهی شود که در آن اقدامات اصلاحی، مسئول اجرا، زمان‌بندی، منابع مورد نیاز و شاخص‌های سنجش پیشرفت تعیین شده باشد.

سمیعی‌نژاد با اشاره به اهمیت آموزش و تمرین‌های مستمر تصریح کرد: نتایج مانورها باید ثبت و تحلیل شوند و برای رفع نقاط ضعف شناسایی‌شده، برنامه اصلاحی مشخصی تدوین شود گزارش‌های عملکرد باید بر شاخص‌های قابل سنجش، از جمله میزان پوشش ارزیابی ریسک، پیشرفت اقدامات اصلاحی، آمادگی برنامه‌های تداوم فعالیت، زمان بازیابی خدمات ضروری و تعداد نواقص پرریسک رفع‌شده، متمرکز باشند. وی خاطرنشان کرد: اقدامات اصلاحی باید متناسب با میزان ریسک اولویت‌بندی و نیازهای ضروری آن‌ها در فرآیندهای برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی لحاظ شود تا آسیب‌پذیری‌های شناسایی‌شده برای مدت طولانی بدون اقدام اصلاحی باقی نمانند.

وی افزود: خروجی جلسات پدافند غیرعامل باید در قالب برنامه اجرایی مشخص تنظیم شود و در گام نخست، تکمیل ارزیابی ریسک، شناسایی نواقص پرخطر و تعیین اقدامات فوری در اولویت قرار گیرد. در ادامه نیز نتایج آزمون برنامه‌های تداوم فعالیت و پاسخ به بحران باید مبنای اصلاح برنامه‌ها و تخصیص منابع قرار گیرد.

سمیعی‌نژاد تاکید کرد: معیار موفقیت در پدافند غیرعامل، تعداد جلسات و گزارش‌ها نیست؛ بلکه میزان کاهش آسیب‌پذیری، افزایش آمادگی و توان استمرار فعالیت‌های حیاتی است. با تقویت مسئولیت‌پذیری مدیران، هماهنگی بین‌بخشی و پیگیری مستمر می‌توان سطح تاب‌آوری مجموعه‌های مرتبط با ایمیدرو را ارتقا داد و گام‌های موثری در مسیر حفاظت از سرمایه‌های ملی و استمرار تولید در بخش معدن و صنایع معدنی برداشت.