وقف سبز؛ روایت احیای میراث ۴۰ میلیون ساله مازندران

در حالی که توسعه شهری و تغییرات اقلیمی، بافت اکوسیستم جنگل‌های هیرکانی را با تهدید جدی مواجه کرده است، مردی در دل طبیعت دودانگه با رویکردی متفاوت و فراتر از یک تکلیف محیط‌زیستی در حال بازسازی میراث ۴۰ میلیون ساله منطقه است. علی خضری دوستدار طبیعت با تبدیل زمین به باغ هیرکانی نه تنها گونه‌های در معرض انقراض را حفظ می‌کند بلکه گامی بلند برای آموزش نسل آینده در مسیر شناخت هویت زیستی ما برداشته است.

وی با اشاره به اهمیت حفظ تنوع زیستی، اعلام کرد: در باغ هیرکانی از گیلاس وحشی و افرا گرفته تا بارانک، آزاد، بلوط و چنار همگی در این مجموعه تحت مراقبت هستند تا اصالت جنگل‌های شمال حفظ شود. این دوستدار طبیعت افزود: همچنین در محوطه منزل خود نیز مجموعه‌ای از ۲۰۰ نوع نهال مثمر، غیرمثمر، زینتی و از همه مهم‌تر گونه‌های در معرض انقراض را پرورش می‌دهد.

خضری با اشاره به حجم فعالیت‌های خود گفت: طی سال‌های اخیر بیش از ۲ هزار اصله نهال را یا در دل طبیعت ساری کاشته‌ایم و یا به عنوان هدیه‌ای برای تداوم حیات، میان اقوام و دوستان توزیع کرده‌ایم. خضری تأکید کرد: هدف از ایجاد این مجموعه تبدیل آن به یک باغ هیرکانی برای استفاده پژوهشی است.

وی گفت: ما در حال ایجاد یک آزمایشگاه زنده هستیم تا دانشجویان، محققان و دانش‌آموزان بتوانند مستقیماً با گونه‌های بومی مانند نمدار، سرخدار، شمشاد، راش نر، بلوط و توسکا در ارتباط باشند. این دوستدار طبیعت افزود: این مجموعه در مساحتی حدود ۱۲۰۰ متر مربع به صورت طبقه‌بندی‌شده شامل جنگل‌های پایین‌دست، میان‌دست و بالادست طراحی شده تا نمونه‌ای کامل از اکوسیستم هیرکانی باشد.

خضری که نیمی از زمان و هزینه‌های خود را وقف این مسیر کرده از ارتباط خود با طبیعت گفت: درخت‌کاری برای من تنها یک کار نیست، بلکه بخشی از روح و جان من است حتی در روزهای تعطیل و در مناسبت‌های مختلف با نیت تجدید خاطرات یا تجلیل از تاریخ در طبیعت نهال می‌کارم. وی طرحی نوآورانه را برای تعامل با نسل جوان مطرح کرد و گفت: برنامه ما این است که در قالب طرح‌های آموزشی، هر درخت را به پنج دانش‌آموز بسپاریم تا درباره آن تحقیق کنند و دانش خود را در قالب کتابچه به اشتراک بگذارند؛ بدین ترتیب، هر کودک با یک درخت پیوند عاطفی و علمی برقرار خواهد کرد.

جنگل‌های هیرکانی به عنوان قدیمی‌ترین نوع جنگل‌های جهان در حالی ثبت جهانی شد که سهم مازندران نیمی از این جنگل‌ها است و ضرورت دارد در جهت حفظ این میراث جهانی در گام نخست مردم استان این میراث را بهتر بشناسند. ثبت جنگل‌های هیرکانی در فهرست میراث جهانی یونسکو که از مدت‌ها پیش مورد توجه دولتمردان بود به یکی از اولویت‌های تبدیل شد.

و ۱۴ تیرماه ۱۳۹۸ بود که جنگل‌های هیرکانی شمال کشور پس از یک دهه دوندگی به ثبت میراث جهانی یونسکو رسید. جنگل‌های هیرکانی پس از کویر لوت به عنوان دومین اثر بزرگ طبیعی کشور در چهل و سومین اجلاس کمیته میراث جهانی که در باکو مرکز کشور آذربایجان برگزار شد، با اکثریت آرا در فهرست میراث جهانی قرار گرفت.

جنگل‌های هیرکانی با ۱.۹ میلیون هکتار وسعت، از آستارا در شمال استان گیلان تا گُلی‌داغ در شرق استان گلستان، در گستره‌ای به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و عرض ۲۰ تا ۷۰ کیلومتر پراکنش دارد. البته لازم به ذکر است که بخشی کوچکی از جنگل‌های هیرکانی در کشور آذربایجان قرار دارد.

در زمان حاضر جنگل‌های هیرکانی، زیست بوم ۲۹۶ گونه پرنده و ۹۸ گونه پستاندار است. همچنین ۱۵۰ گیاه بومی درختی و بوته‌ای (مانند شمشاد و انجیلی) نیز در آن یافت می‌شود.

جالب است بدانیم استان مازندران دارای بیش از یک میلیون هکتار عرصه جنگلی است که معادل ۵۳ درصد کل جنگل‌های شمال کشور می‌باشد، در حالی که ۲ استان دیگر گلستان و گیلان فقط ۴۷ درصد از وسعت جنگلی شمال کشور را در اختیار دارند. این نسبت در ثبت جنگل‌های هیرکانی نیز حفظ شده است به طوری که از ۱۲ لکه جغرافیایی ثبت شده در میراث جهانی یونسکو ۶ لکه مربوط به مازندران است.

به عبارت دقیق‌تر در مجموع تعداد ۱۲ لکه (به عبارتی ۱۵ سایت که لکه جنگل ابر در استان سمنان یک کامپلو سایت می‌باشد و از سه سایت مجزا تشکیل شده است) در چهار استان گیلان، مازندران، گلستان و سمنان با همکاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، سازمان محیط زیست، سازمان جنگل‌ها و مراتع و دانشگاه تربیت مدرس برای ثبت در لیست میراث جهانی یونسکو پیشنهاد شده است. این بخش‌ها شامل سایت بولا یا همان جنگل بولای ساری، الیمستان شهرستان آمل، جنگل واز شهرستان نور، سایت کجور نوشهر، سایت خشکه داران تنکابن و چهار باغ مرزن آباد چالوس است.