افشین: تهران ظرفیت تبدیل‌شدن به شهر شناختی را دارد
از شهرهای سنتی تا شهرهای شناختی معاون علمی رئیس‌جمهور با تشریح انواع شهرها گفت: شهر سنتی، شهری است که بخش عمده مراودات آن از طریق کاغذ انجام می‌شود و معمولاً رویکردی پسینی دارد؛
حسین افشین در مراسم امضای تفاهم‌نامه شهرداری تهران و معاونت علمی رئیس‌جمهور که صبح امروز با حضور شهردار تهران برگزار شد، اظهار کرد: اگر قرار باشد کشور در مسیر دانش‌بنیان شدن پیشرفت و رشد کند، شهر یکی از مؤلفه‌های مهم این تحول است. در دنیا، بر اساس استانداردهای مختلف، تقسیم‌بندی‌های متفاوتی برای شهرها وجود دارد که هرکدام ویژگی‌های خاص خود را دارند.
از شهرهای سنتی تا شهرهای شناختی معاون علمی رئیس‌جمهور با تشریح انواع شهرها گفت: شهر سنتی، شهری است که بخش عمده مراودات آن از طریق کاغذ انجام می‌شود و معمولاً رویکردی پسینی دارد؛ یعنی ابتدا اتفاقی رخ می‌دهد و سپس برای رفع مشکل اقدام می‌شود. برای مثال، وقتی بارندگی باعث آب‌گرفتگی معابر می‌شود، پس از وقوع مشکل برای رفع آن اقدام می‌کنیم یا زمانی که ترافیک ایجاد می‌شود، تازه به دنبال راهکاری برای عبور از ترافیک هستیم.
افشین ادامه داد: در تقسیم‌بندی‌های بین‌المللی، از جمله استانداردهای سازمان بین‌المللی استانداردسازی (ISO) و دسته‌بندی‌های مرتبط با سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD)، انواع شهرها بر اساس ویژگی‌های مختلف تعریف شده‌اند. وی با اشاره به شهرهای دیجیتال تصریح کرد: شهرهای دیجیتال که شکل‌گیری آن‌ها به حدود 10 سال گذشته بازمی‌گردد، شهرهایی هستند که فرایندهای خود را دیجیتالی می‌کنند؛ اما در این مسیر، مشکلی در بسیاری از کشورهای جهان و به‌ویژه ایران به وجود آمد.
ما فرایندها را دیجیتالی کردیم، اما فراموش کردیم که آن‌ها را اصلاح کنیم. در نتیجه، همان فرایندی که پیش‌تر برای انتقال یک پرونده از یک میز به میز دیگر به کار می‌رفت، اکنون از طریق مراجعه از یک سامانه به سامانه دیگر انجام می‌شود؛ درحالی‌که این به‌معنای تحقق کامل شهر دیجیتال نیست.
معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: به همین دلیل، مفهوم شهر هوشمند مطرح شد. در شهر هوشمند، فرایندها اصلاح و بهینه می‌شوند و یک گام فراتر از دیجیتالی‌کردن صرف برداشته می‌شود.
افشین با اشاره به مفهوم شهرهای دانش‌محور و دانش‌بنیان گفت: در این شهرها، دانش باید از مرحله ایده به محصول و سپس به اثری تأثیرگذار تبدیل شود. شهروندان، شهرداری‌ها و مدیران شهری باید همان‌قدر که به دانشگاه‌ها اهمیت می‌دهند، به شرکت‌های دانش‌بنیان و مراکز نوآوری نیز توجه کنند.
وی تأکید کرد: البته شهر دانش‌محور الزاماً شهری نیست که بیشترین تعداد دانشگاه یا مراکز نوآوری را داشته باشد؛ بلکه شهری است که بتواند بیشترین میزان دانش را به اثرگذاری تبدیل کند. این اثرگذاری می‌تواند اقتصادی، اجتماعی یا سیاسی باشد.
افشین با اشاره به ظهور شهرهای مبتنی بر هوش مصنوعی اظهار کرد: در این شهرها، داده‌ها جمع‌آوری می‌شوند و برای ساده‌سازی فرایندها مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ اما جدیدترین الگوی مطرح‌شده در این حوزه، شهرهای شناختی است که سنگاپور را می‌توان به‌عنوان نمونه‌ای از آن معرفی کرد. وی توضیح داد: شهرهای شناختی علاوه بر استفاده از هوش مصنوعی، توانایی یادگیری دارند؛ یعنی بازخورد دریافت می‌کنند، مشکلات را شناسایی و برطرف می‌کنند و از تجربه‌های گذشته برای اصلاح خود بهره می‌برند.
به این ترتیب، اگر امروز اتفاقی در شهر رخ دهد و یک ماه بعد همان اتفاق تکرار شود، شهر می‌تواند از تجربه قبلی استفاده کند و فرایندهای خود را به‌صورت خودکار اصلاح کند. معاون علمی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: البته این تقسیم‌بندی‌ها خطی نیستند و شهرها می‌توانند هم‌زمان ویژگی‌های مختلفی از شهرهای سنتی، دیجیتال، هوشمند، دانش‌محور و شناختی را داشته باشند.
تهران ظرفیت حرکت به سمت شهرهای شناختی را دارد وی با بیان اینکه تهران ظرفیت حرکت به سمت شهرهای شناختی را دارد، گفت: به نظر من، تهران یکی از شهرهایی است که می‌تواند در شاخص‌های مختلف این حوزه عملکرد مناسبی داشته باشد و به سمت شهرهای شناختی حرکت کند. اگر تهران در این مسیر پیش برود، می‌تواند زمینه حرکت سایر شهرهای کشور را نیز فراهم کند.
افشین ادامه داد: تجربه نشان داده است که بسیاری از الگوهایی که ابتدا در تهران اجرا شده‌اند، بعدها در شهرهای دیگر نیز مورد استفاده قرار گرفته‌اند. حتی اگر یک قطعه یا فناوری در تهران بومی‌سازی شود، سایر شهرها نیز با توجه به تجربه تهران به سمت استفاده از آن حرکت می‌کنند.
وی با اشاره به ایجاد پارک علم و فناوری شهری در تهران تصریح کرد: پارک علم و فناوری شهری در تهران، می‌تواند الگویی برای سایر شهرها باشد. مطمئن هستم که در سه تا چهار سال آینده، در شهرهای مختلف کشور نیز پارک‌های علم و فناوری شهری وابسته به شهرداری‌ها ایجاد خواهند شد.
معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: اهمیت این موضوع در آن است که شهرداری‌ها مصرف‌کننده دانش هستند. به‌جای اینکه دانش در نقطه‌ای دیگر تولید شود و سپس برای استفاده به شهر منتقل شود، می‌توان زمینه تولید دانش را در بطن شهر فراهم کرد.
افشین با اشاره به مسائل مهم شهری از جمله انرژی، آلودگی هوا و ترافیک گفت: وقتی شرکت‌های فناور و مراکز نوآوری در دل شهر شکل بگیرند و فعالیت کنند، ارتباط آن‌ها با مسائل واقعی شهری بیشتر می‌شود و استفاده از دستاوردهایشان نیز آسان‌تر خواهد بود. وی تفاهم‌نامه شهرداری تهران و معاونت علمی ریاست‌جمهوری را گامی مهم در این مسیر دانست و اظهار کرد: این تفاهم‌نامه می‌تواند به نزدیک‌تر شدن ارتباط میان دانش و شهر کمک کند و زمینه حرکت تهران را از الگوهای سنتی به سمت شهرهای دانش‌محور، شهرهای مبتنی بر هوش مصنوعی و در نهایت شهرهای شناختی فراهم کند.
معیار موفقیت فناوری، احساس رفاه شهروندان است معاون علمی رئیس‌جمهور با تأکید بر پیچیدگی مسائل کلان‌شهر تهران گفت: تهران به‌عنوان یک کلان‌شهر، مسائل و پیچیدگی‌های فراوانی دارد و باید بتواند خود را با سرعت بیشتری به‌روز کند. با توجه به امکانات امروز، به‌ویژه هوش مصنوعی، می‌توان زمینه‌ای فراهم کرد تا مردم تأثیر فناوری را در زندگی روزمره خود احساس کنند.
وی افزود: هنگام مطالعه استانداردهای مرتبط با شهرهای هوشمند، به نکته مهمی برخوردم؛ اینکه صرفاً نام‌گذاری یک شهر یا تعریف شاخص‌های متعدد اهمیت ندارد، بلکه باید بررسی کرد شهروندان تا چه اندازه احساس رفاه می‌کنند و تا چه حد معتقدند فناوری توانسته است انجام کارهایشان را آسان‌تر کند. افشین تأکید کرد: اگر شهروندان بتوانند تأثیر فناوری را در زندگی خود احساس کنند، می‌توان گفت شهر در مسیر هوشمندشدن حرکت کرده است.
بنابراین، نباید صرفاً به اعلام اقدامات و شاخص‌های اجرایی اکتفا کنیم؛ بلکه مهم این است که مردم واقعاً این تغییرات را احساس کنند. آمادگی معاونت علمی برای همکاری پژوهشی با شهرداری تهران وی با اعلام آمادگی معاونت علمی ریاست‌جمهوری برای همکاری با شهرداری تهران گفت: ما آمادگی داریم رویداد سیتکس را به‌صورت مشترک برگزار کنیم و در این زمینه همکاری داشته باشیم.
همچنین در معاونت علمی، بخشی با عنوان بنیاد نخبگان وجود دارد که یکی از موضوعات مورد تأکید رهبر معظم انقلاب نیز استفاده از ظرفیت نخبگان است. افشین ادامه داد: ممکن است نخبگان و نوآوران ایده‌هایی داشته باشند که بتواند به حل مسائل شهری کمک کند.
باید بررسی کنیم که چگونه می‌توان میان این افراد و مسائل شهر ارتباط برقرار کرد و از ظرفیت مراکز مختلف برای این منظور بهره برد. وی تصریح کرد: این ارتباط به نفع هر دو طرف است؛ از یک سو، نخبگان احساس می‌کنند که در جامعه اثرگذار هستند و از سوی دیگر، چه محیطی بهتر از شهر می‌تواند زمینه مشاهده و سنجش تأثیر ایده‌های آن‌ها را فراهم کند؟
معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به حضور مسئولان بنیاد علم ایران در این جلسه گفت: در حوزه پژوهش نیز ظرفیت مناسبی برای همکاری وجود دارد. پژوهشگران و استادان دانشگاه می‌توانند روی مسائل مختلف شهری کار کنند و ما نیز آمادگی داریم از بودجه پژوهشی بنیاد علم ایران برای حل این مسائل استفاده کنیم.
وی افزود: برای تحقق این هدف، لازم است عناوین و مسائل پژوهشی شهری به ما ارائه شود تا بتوانیم با تعریف فراخوان‌های مشخص، از ظرفیت استادان و پژوهشگران استفاده کنیم. می‌توان این فرایند را سالی یک یا دو بار تکرار کرد و از این طریق، تحولی در حوزه علم و پژوهش مرتبط با مسائل شهری ایجاد کرد.
توسعه مراکز نوآوری شهری و اجتماعی افشین با اشاره به تجربه همکاری شهرداری تهران و معاونت علمی در حوزه نوآوری اجتماعی اظهار کرد: یکی از نمونه‌های این همکاری، مرکز نوآوری اجتماعی هرندی است که به نظر من می‌تواند الگوی مناسبی برای گسترش مراکز مشابه باشد. وی افزود: آقای به‌عنوان معاون بنده در این بخش حضور دارند و امیدواریم بتوانیم با همکاری یکدیگر، مراکز نوآوری شهری را توسعه دهیم.
این مراکز ظرفیت‌های متنوعی دارند و شهرداری تهران نیز امکانات گسترده‌ای در اختیار دارد که می‌تواند به توسعه آن‌ها کمک کند. معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به ظرفیت مالی و اجرایی شهرداری تهران گفت: امکانات شهرداری در این حوزه بسیار قابل توجه است.
شاید مجموعه‌ای از اقداماتی که برای انجام آن‌ها در بخش‌های دیگر به 10 سال زمان نیاز باشد، با استفاده از امکانات و ظرفیت‌های شهرداری در مدت کوتاه‌تری امکان‌پذیر شود. این موضوع می‌تواند جهشی بزرگ در توسعه مراکز نوآوری و زیرساخت‌های فناوری ایجاد کند.
وی با اشاره به پارک علم و فناوری واقع در پارک ولایت تصریح کرد: موضوع فقط ایجاد یک پارک نیست، بلکه ایجاد یک سرزمین نوآوری اهمیت دارد؛ فضایی که از همه مهم‌تر، به زندگی مردم متصل باشد. در گذشته، پارک‌های علم و فناوری معمولاً در کنار دانشگاه‌ها و دور از فضای شهری شکل می‌گرفتند و به همین دلیل، تأثیر مستقیم آن‌ها در زندگی روزمره شهروندان کمتر احساس می‌شد.
افشین ادامه داد: امروزه مفهوم نواحی نوآوری مطرح است؛ نواحی‌ای که نوآوری و فناوری را وارد زندگی مردم می‌کنند. هدف این است که شهروندان در جریان زندگی روزمره خود با فعالیت‌های نوآورانه و فناورانه مواجه شوند و این فضاها به بخشی از محیط زندگی آن‌ها تبدیل شوند.
وی خاطرنشان کرد: معاونت علمی آمادگی دارد در این زمینه نیز همکاری‌های مشترکی با شهرداری تهران انجام دهد تا بتوانیم در آینده نزدیک، استفاده از فناوری‌های نوین در تهران را گسترش دهیم، الگوهای مناسبی ایجاد کنیم و از تجربه کشورهای پیشرو در این زمینه بهره ببریم. معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: باید از تجربه‌های موفق دیگر کشورها بیاموزیم، آن‌ها را متناسب با شرایط خود به کار بگیریم و سپس زمینه گسترش این الگوها را در سراسر کشور فراهم کنیم.
مهم‌ترین معیار موفقیت نیز این است که مردم تا چه اندازه تأثیر فناوری را احساس کنند و از رفاه و آسایش بیشتری برخوردار شوند. ظرفیت صنایع خلاق برای توسعه اقتصاد شهری افشین با اشاره به همکاری‌های پیشین شهرداری تهران و معاونت علمی گفت: در ابتدای دولت، به دلیل نزدیکی و ارتباط کاری مجموعه‌ها، تعاملات زیادی با شهرداری تهران داشتیم.
بخشی از مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان، از جمله موضوعات مرتبط با صادرات که شهردار تهران به آن اشاره کردند، با این همکاری‌ها برطرف شده و توانسته‌ایم اقدامات خوبی را در تهران پیش ببریم. وی با تأکید بر اهمیت صنایع خلاق در توسعه شهری اظهار کرد: یکی دیگر از حوزه‌های مهم، صنایع خلاق است.
ما هفته گذشته رویدادی برگزار کردیم که نخستین رویداد ملی نوین بود و به نظر می‌رسد صنایع خلاق می‌توانند نقش مهمی در توسعه شهرهای خلاق و نوآور ایفا کنند. معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: یکی از حوزه‌هایی که ایرانیان می‌توانند در آن ظرفیت بالایی داشته باشند، خلاقیت و نوآوری مرتبط با انسان است.
این ظرفیت می‌تواند در محیط‌های شهری شکوفا شود و امکانات شهرداری نیز در این زمینه بسیار گسترده است. وی ادامه داد: شهرداری می‌تواند کمک کند تا دستاوردهای خلاقانه و محصولات صنایع خلاق به ثروت تبدیل شوند و امکان عرضه و معرفی آن‌ها از طریق نمایشگاه‌ها، فضاهای عمومی و مراکز نوآوری فراهم شود.
افشین با اشاره به برنامه ایجاد مرکز نوآوری خلاق در مجموعه‌ای که در این بخش مطرح شده است، گفت: شکل‌گیری این مرکز نیز می‌تواند اتفاق بسیار مثبتی در زیست‌بوم شهری باشد. وی در پایان از شهرداری تهران برای برگزاری این نشست و فراهم‌کردن زمینه همکاری مشترک تشکر کرد و ابراز امیدواری کرد که این تفاهم‌نامه سرآغاز اتفاقات مثبت و مؤثر برای ایران و کشور باشد.