خطر «پزشک نماها» را چگونه خنثی کنیم
پیش از دریافت خدمات پزشکی، هویت و صلاحیت حرفه‌ای ارائه‌دهنده خدمت را از طریق مراجع رسمی بررسی کنید.
یداله سهرابی، گفت: سلامت مردم یکی از اساسی‌ترین حقوق شهروندی و از مهم‌ترین مسئولیت‌های حاکمیت است. دخالت افراد فاقد صلاحیت حرفه‌ای در امور پزشکی، تجویز و تجاری‌سازی غیرمجاز داروها، انجام اقدامات درمانی بدون مجوز و ارائه خدمات سلامت توسط افراد فاقد صلاحیت، می‌تواند عوارض جبران‌ناپذیری برای بیماران به همراه داشته باشد.
سوءاستفاده از اعتماد مردم وی افزود: پزشک‌نماها و افرادی که بدون داشتن صلاحیت قانونی و حرفه‌ای در امور پزشکی مداخله می‌کنند، با سوءاستفاده از اعتماد مردم، تبلیغات فریبنده و گاهی ادعاهای غیرعلمی، سلامت جسمی و روانی افراد را به خطر می‌اندازند. تأخیر در تشخیص بیماری، از دست رفتن فرصت درمان مؤثر، بروز عوارض جدی، تحمیل هزینه‌های مالی و حتی مرگ بیماران، از پیامدهای احتمالی این مداخلات است.
رئیس نظام پزشکی نوشهر گفت: نکته مهم این است که هرگونه فعالیت درمانی باید در چارچوب قوانین، ضوابط حرفه‌ای و صلاحیت‌های مورد تأیید مراجع قانونی انجام شود و هیچ‌کس نباید سلامت مردم را وسیله‌ای برای کسب درآمد نامشروع قرار دهد. چه دستگاه های باید وارد مقابله با پزشک نماها شوند سهرابی در پاسخ به این پرسش که برای مقابله با پزشک نماها چه نهادهایی باید وارد عمل شوند، اظهار داشت: مقابله با مداخله‌گران غیرمجاز در حوزه سلامت، مسئولیتی فراگیر است و نمی‌توان آن را صرفاً بر عهده یک دستگاه یا سازمان گذاشت.
برای کنترل مؤثر این پدیده، هماهنگی و مشارکت جدی همه صاحبان فرایند ضروری است. وی افزود: در این مسیر، پلیس و ضابطان قضایی باید در شناسایی و پیگیری فعالیت‌های غیرمجاز، به ویژه در موارد تهدیدکننده سلامت عمومی، نقش مؤثری ایفا کنند.
دادستانی و دستگاه قضایی نیز باید با بررسی گزارش‌ها، رسیدگی قانونی به تخلفات و جرائم و برخورد بازدارنده در چارچوب قانون، از تداوم این فعالیت‌ها جلوگیری کنند. عضو شورای عالی نظام پزشکی ادامه داد: از سوی دیگر، وزارت بهداشت، دانشگاه‌های علوم پزشکی و شبکه‌های بهداشت و درمان وظیفه دارند بر ارائه خدمات سلامت نظارت کنند، موارد مشکوک را شناسایی و گزارش دهند، درباره صلاحیت حرفه‌ای افراد و مجوز مراکز اطلاع‌رسانی کنند و با همکاری سایر دستگاه‌ها، زمینه فعالیت افراد فاقد صلاحیت را محدود سازند.
وی افزود: همچنین، همکاری سازمان نظام پزشکی، انجمن‌های علمی و حرفه‌ای، رسانه‌ها، شهرداری‌ها و سایر نهادهای مرتبط، به ویژه در زمینه شناسایی تبلیغات گمراه‌کننده و پیشگیری از فریب مردم، اهمیت فراوانی دارد. سهرابی گفت: البته باید تأکید کنم که این همکاری زمانی اثربخش خواهد بود که تقسیم وظایف مشخص، مسیر گزارش‌دهی روشن، تبادل اطلاعات قانونی و پیگیری مستمر پرونده‌ها وجود داشته باشد؛ زیرا برخوردهای مقطعی و جزیره‌ای نمی‌تواند پاسخگوی ابعاد این تهدید باشد.
وظیفه سازمان نظام پزشکی وی در خصوص وظیفه سازمان نظام پزشکی در مقابله با پزشک‌نماها و مداخلات غیرمجاز، افزود: سازمان نظام پزشکی به عنوان یکی از نهادهای قانونی مرتبط با حرفه پزشکی، در حدود اختیارات و وظایف قانونی خود، مسئولیت مهمی در صیانت از شأن جامعه پزشکی، حمایت از حقوق بیماران و کمک به حفظ سلامت عمومی دارد. سهرابی گفت: از جمله اقدامات و وظایف مهم سازمان نظام پزشکی در مقابله با پزشک‌نماها، می‌توان به همکاری در شناسایی افراد فاقد صلاحیت و دریافت گزارش‌های مردمی و حرفه‌ای درباره فعالیت‌های مشکوک و ارجاع موارد مرتبط به مراجع قانونی ذی‌صلاح، اشاره کرد.
ضرورت راهنمایی مردم وی در همین راستا افزود: راهنمایی مردم برای اطمینان از هویت، شماره نظام پزشکی، مجوزها و صلاحیت حرفه‌ای ارائه دهندگان خدمات پزشکی از مسیرهای رسمی و قابل اعتماد؛ آگاه‌سازی مردم درباره خطرات مراجعه به افراد فاقد صلاحیت، تبلیغات درمانی فریبنده، تجویزهای غیرعلمی و مداخلات پزشکی خارج از حدود قانونی؛ رسیدگی به تخلفات انتظامی اعضای مشمول مقررات سازمان در چارچوب صلاحیت‌های قانونی و پیگیری مواردی که با اصول اخلاق پزشکی، مقررات حرفه‌ای و حقوق بیماران مغایرت دارند؛ تعامل با وزارت بهداشت، دانشگاه‌های علوم پزشکی، شبکه‌های بهداشت و درمان، پلیس و دستگاه قضایی برای پیشگیری از فعالیت‌های غیرمجاز و پیگیری موارد گزارش شده و در نهایت، حمایت از حق مردم برای دریافت خدمات ایمن و استاندارد و جلوگیری از آنکه رفتار افراد فاقد صلاحیت به اعتماد عمومی نسبت به پزشکان و کادر درمان خدشه وارد کند، اشاره کرد. سهرابی گفت: باید توجه داشت که سازمان نظام پزشکی جایگزین دستگاه قضایی یا مراجع صدور مجوز و نظارت بر همه مراکز درمانی نیست.
برخورد قضایی با جرم، تعطیلی فعالیت غیرمجاز و اعمال ضمانت‌های اجرایی باید توسط مراجع قانونی دارای صلاحیت انجام شود. نقش سازمان، در کنار انجام وظایف مستقیم خود، همکاری مؤثر و مسئولانه با این مراجع است.
برخورد جامعه پزشکی با پزشک نماها عضو شورای عالی نظام پزشکی، در خصوص مسئولیت جامعه پزشکی در برخورد با پزشک‌نماها، اظهار داشت: جامعه پزشکی علاوه بر مسئولیت حرفه‌ای در قبال بیماران، در برابر سلامت عمومی نیز مسئول است. پزشکان، داروسازان، دندان‌پزشکان، اعضای گروه پرستاری و سایر اعضای حرفه‌های سلامت باید در محدوده صلاحیت قانونی خود فعالیت کنند و در برابر مشاهده مداخلات خطرناک و غیرمجاز، بی‌تفاوت نباشند.
وی افزود: انتظار می‌رود اعضای جامعه پزشکی در صورت مواجهه با موارد مشکوک، اطلاعات مستند را از مسیرهای رسمی گزارش دهند، از تأیید ادعاهای درمانی فاقد پشتوانه علمی خودداری کنند و در فضای مجازی نیز با تبلیغات گمراه‌کننده، وعده‌های غیرواقعی درمان و معرفی افراد فاقد صلاحیت همراهی نکنند. سهرابی گفت: همچنین، پزشکان و سایر اعضای کادر درمان باید با رعایت اصول اخلاق حرفه‌ای، توضیح شفاف درباره روش‌های درمانی، بیان خطرات و عوارض احتمالی و احترام به حقوق بیماران، زمینه اعتماد آگاهانه مردم به نظام سلامت را تقویت کنند.
وی افزود: صیانت از اعتبار جامعه پزشکی صرفاً با برخورد با افراد متخلف محقق نمی‌شود؛ بلکه ارتقای کیفیت خدمات، رعایت اخلاق حرفه‌ای، پاسخگویی و تقویت ارتباط صادقانه با مردم نیز از ارکان اساسی این مسیر است. مردم چگونه باید برخورد کنند سهرابی در پاسخ به این پرسش که مردم چگونه می‌توانند از خود در برابر پزشک‌نماها و درمان‌های غیرمجاز محافظت کنند، گفت: در کنار اقدامات قانونی و نظارتی، خودمراقبتی و افزایش آگاهی مردم یکی از مهم‌ترین حلقه‌های پیشگیری از آسیب‌های ناشی از مداخلات غیرمجاز است.
مردم عزیز باید بدانند که هر تبلیغ پرزرق‌وبرق یا هر ادعای درمان قطعی، لزوماً علمی و قابل اعتماد نیست. وی با عنوان این مطلب که برای حفاظت از سلامت خود و خانواده، رعایت چند نکته ضروری است، اظهار داشت: پیش از دریافت خدمات پزشکی، هویت و صلاحیت حرفه‌ای ارائه‌دهنده خدمت را از طریق مراجع رسمی بررسی کنید.
سهرابی با عنوان این مطلب که مردم برای انجام اقدامات درمانی و زیبایی باید به مراکز دارای مجوز و افراد واجد صلاحیت مراجعه کنند، گفت: به تبلیغات اغراق‌آمیز، وعده درمان تضمینی، ادعای درمان همه بیماری‌ها و توصیه‌های غیرعلمی در شبکه‌های اجتماعی اعتماد نکنید. وی افزود: داروهای نسخه‌ای، تزریقی و درمان‌های تخصصی را بدون ارزیابی و تجویز فرد واجد صلاحیت مصرف نکنید.
همچنین، درمان بیماری‌های جدی را به امید روش‌های غیرعلمی به تأخیر نیندازید و داروهای تجویزشده را بدون مشورت با پزشک تغییر ندهید. سهرابی گفت: در صورت مشاهده فعالیت مشکوک یا احتمال مداخله غیرمجاز، موضوع را از طریق مراجع رسمی و ذی‌صلاح گزارش کنید و از انتشار اتهامات تأییدنشده درباره افراد خودداری کنید.
وی افزود: خودمراقبتی به معنای آن نیست که مسئولیت مقابله با تخلفات بر دوش مردم گذاشته شود؛ بلکه یعنی مردم با افزایش آگاهی و انتخاب آگاهانه، احتمال گرفتار شدن در دام افراد سودجو را کاهش دهند و در کنار نهادهای مسئول، به پیشگیری از آسیب‌های قابل اجتناب کمک کنند. راهکارهای پیشنهادی برای برخورد با پزشک نماها عضو شورای عالی نظام پزشکی در خصوص راهکار پیشنهادی برای ایجاد یک برنامه هماهنگ و مؤثر، گفت: به نظر می رسد تشکیل یا تقویت سازوکار هماهنگی بین دستگاه‌های مسئول در سطح شهرستان و استان است؛ سازوکاری که در آن وظایف هر نهاد مشخص باشد و گزارش‌های مردمی و تخصصی تا رسیدن به نتیجه قانونی، قابل پیگیری باشند.
وی افزود: ایجاد مسیر مشخص برای دریافت گزارش‌ها، تسریع در بررسی موارد پرخطر، اطلاع‌رسانی درباره مراکز و افراد دارای مجوز از طریق مراجع رسمی، رصد تبلیغات غیرمجاز در فضای مجازی با رعایت قوانین و افزایش آموزش عمومی می‌تواند اثربخشی اقدامات را افزایش دهد. همچنین، ضروری است که اقدامات پیشگیرانه و برخوردهای قانونی به‌صورت مستمر ارزیابی شوند تا مشخص شود کدام روش‌ها بیشترین تأثیر را در کاهش مداخلات غیرمجاز و حفاظت از سلامت مردم دارند.
سهرابی ادامه داد: در این مسیر، همکاری دستگاه قضایی، پلیس، وزارت بهداشت، دانشگاه‌های علوم پزشکی، شبکه‌های بهداشت و درمان، سازمان نظام پزشکی و جامعه پزشکی باید مکمل یکدیگر باشد؛ نه اینکه هر دستگاه به‌صورت جداگانه و بدون ارتباط مؤثر با سایر نهادها اقدام کند. وی با درخواست از مسئولان برای برخورد با پزشک نماها، تاکید کرد: سلامت مردم نباید قربانی خلأهای نظارتی، موازی‌کاری اداری یا تأخیر در رسیدگی شود.
انتظار می‌رود هر دستگاه در چارچوب مسئولیت قانونی خود، با حساسیت و جدیت وارد عمل شود و در موارد تهدیدکننده سلامت عمومی، هماهنگی لازم را با سایر نهادها برقرار کند. سهرابی گفت: درخواست بنده از جامعه پزشکی این است که با رعایت اخلاق حرفه‌ای، پایبندی به علم روز، گزارش مسئولانه موارد مشکوک و مشارکت در آموزش عمومی، در صیانت از سلامت مردم نقش‌آفرین باشند.
وی خطاب به مردم نیز اظهار داشت: مهم‌ترین سرمایه ما سلامت است و مهم‌ترین ابزار حفاظت از آن، آگاهی و انتخاب درست است. پیش از اعتماد به هر فرد یا مرکز ارائه دهنده خدمات پزشکی، از صلاحیت و مجوزهای لازم اطمینان حاصل کنید.
سلامت خود و خانواده‌تان را به وعده‌های غیرعلمی و افراد فاقد صلاحیت نسپارید. عضو شورای عالی نظام پزشکی در پایان تاکید کرد: مقابله با پزشک‌نماها و مداخلات غیرمجاز، تنها با اقدام یک سازمان محقق نمی‌شود؛ بلکه به عزم جدی دستگاه قضایی، همکاری پلیس و نهادهای نظارتی، مسئولیت‌پذیری وزارت بهداشت و دانشگاه‌های علوم پزشکی، مشارکت جامعه پزشکی و از همه مهم‌تر، خودمراقبتی و هوشیاری مردم نیاز دارد.