از بازسازی تا خطر تجزیه و کودتا
تحولات سوریه پس از تغییرات سیاسی و سقوط دولت پیشین بررسی شده و چالش‌های دولت جدید، از جمله مناقشات امنیتی، وضعیت اقلیت‌ها و رویکرد این کشور در معادلات منطقه‌ای مورد بحث قرار گرفته است.
شرق: تحولات سوریه، این کشور را وارد مرحله‌ای تازه کرده است؛ مرحله‌ای که در آن معادلات داخلی سوریه، نقش بازیگران خارجی، وضعیت اقلیت‌ها، آینده کردها، روند بازسازی و همچنین توازن نفوذ میان ترکیه، کشورهای عربی و غرب، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. امروز دمشق در کشاکش بحران‌هایی همچون کمبود بودجه برای بازسازی زیرساخت‌ها، درگیری با اسرائیل بر سر حضور بی‌ضابطه و همکاری با غرب و کشورهای عربی قرار دارد.
در همین زمینه، در گفت‌وگویی با حسن هانی‌زاده، کارشناس مسائل منطقه، ابعاد مختلف تحولات سوریه، وضعیت دولت جدید این کشور، روابط دمشق با آمریکا و رژیم صهیونیستی، شرایط اقلیت‌های سوریه، مسئله کردها و چشم‌انداز اقتصادی و امنیتی این کشور را بررسی کرده‌ایم. بیش از یک سال از سقوط دولت اسد می‌گذرد و دولت فعلی در حال تثبیت قدرت و حل‌وفصل بحران‌های ماه‌های ابتدایی کار خود است.
با توجه به تحولات اخیر، به نظر می‌رسد شرایط سوریه نسبت به گذشته کاملا دگرگون شده است. ارزیابی شما از وضعیت کنونی این کشور چیست؟
همان‌طور که گفتید، شرایط در سوریه اکنون دگرگون شده است. سوریه پس از ۵۰ سال که در تقابل با سیاست‌های رژیم صهیونیستی قرار داشت، اکنون به حیاط‌خلوت آمریکا و رژیم صهیونیستی تبدیل شده است.
احمد الشرع، به‌عنوان رئیس‌جمهور خودخوانده، در رأس قدرت این کشور قرار دارد و این وضعیت نشان می‌دهد آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای عرب منطقه تلاش کردند با سرنگونی دولت بشار اسد، سوریه را از محور مقاومت جدا کنند. اکنون سوریه در تقابل با محور مقاومت و حزب‌الله لبنان قرار دارد.
به نظر می‌رسد وضعیت به‌گونه‌ای پیش رفته که رژیم صهیونیستی به‌شدت در حال تجزیه بخش‌هایی از سوریه است و در واقع تلاش می‌کند سوریه را به بخشی از حوزه حاکمیت و نفوذ خود و همچنین آمریکا تبدیل کند. سیاست‌های احمد الشرع، رئیس‌جمهور خودخوانده سوریه، در همراهی با آمریکا، اسرائیل و برخی کشورهای عرب منطقه قرار دارد.
به همین دلیل، آمریکا سوریه را از تحریم‌های اعمال‌شده خارج کرد و بخشی از کشورهای حوزه خلیج فارس هم در حال سرمایه‌گذاری کلان در سوریه هستند تا بتوانند این کشور را به‌عنوان یک بازیگر مهم منطقه‌ای و جهانی مطرح کنند. بنابراین، سیاست سوریه در همراهی با اسرائیل و آمریکا و در تقابل با ایران، محور مقاومت و حزب‌الله لبنان قرار دارد.
هفته گذشته شاهد ادغام نیروهای نیروهای دموکراتیک سوریه و شبه‌نظامیان آن در ارتش جدید سوریه بودیم. آیا این اتفاق، آن‌طور که برخی معتقدند، می‌تواند به معنای تشکیل یک دولت یکپارچه در سوریه و کاهش خطر تجزیه این کشور یا ناآرامی‌های احتمالی در آینده باشد؟
خطر جدی اکنون درگیری‌هایی است که میان دروزی‌های سویدای سوریه و دولت مرکزی وجود دارد؛ دلیل آن نیز نگاه طایفه‌ای حاکمیت سوریه نسبت به اقلیت‌های اصلی این کشور است. در نتیجه، فضای سوریه از لحاظ امنیتی پایدار نیست.
اکنون یک‌سری از نخبگان علوی سوریه در مناطق ساحلی سوریه، مانند لاذقیه، طرطوس و بانیاس، در وضعیت نامناسبی قرار دارند. تقریبا در دو سال گذشته، بیش از پنج هزار نفر از نخبگان سوریه توسط دولت احمد الشرع ترور شده‌اند.
این مسئله موجب نارضایتی و شکل‌گیری یک مجموعه نظامی برای تقابل با دولت سوریه در مناطق علوی‌نشین شده است. همچنین دروزی‌های شهر سویدا در جنوب سوریه نیز به دلیل کشتارهایی که شده، در حال مبارزه هستند.
اما کردهای قامشلی و حسکه، به دلیل اینکه یک نیروی نظامی سازمان‌یافته دارند، تحت فشار آمریکا و ترکیه در ارتش این کشور ادغام شدند و به‌عنوان بخشی از بدنه نیروهای مسلح سوریه قرار دارند. با این حال، خطر گسترش نارضایتی در مناطق جنوب سوریه و همچنین سواحل این کشور وجود دارد؛ زیرا دروزی‌ها و علوی‌ها از رفتار تهاجمی دولت احمد الشرع ناراضی هستند و در آنجا یک‌سری جنبش‌ها در حال شکل‌گیری است.
آیا مسئله کردها، با توجه به توافقی که میان دولت سوریه و کردها و حقوقی که به آنها داده شد و ظاهرا در دوره بشار اسد از آن برخوردار نبودند، حل شده است یا همچنان شاهد تداوم تنش‌ها خواهیم بود؟ مسئله کردها به شکل موقت، مقطعی و تاکتیکی اکنون حل شده است، اما دولت احمد الشرع در نهایت زیر توافق خود خواهد زد و کردها را از حقوق طبیعی خودشان در سوریه محروم خواهد کرد.
کردهای سوریه اگرچه در گذشته تحت فشار بودند، دولت سابق سوریه نیز سلسله امتیازاتی به آنها داده بود. با این حال، احمد الشرع اکنون سعی می‌کند اقلیت‌ها را آرام کند و به همین دلیل، با وساطت آمریکا و ترکیه، در واقع با کردها به سازش رسید و نیروهای مسلح کُرد سوریه را در ارتش ادغام کرد.
اما بعدها و پس از اینکه احمد الشرع بر اوضاع مسلط شود، طبیعتا سرکوب کردهای سوریه آغاز خواهد شد. در مورد پروژه بازسازی سوریه، آیا برداشته‌شدن تحریم‌ها و رویکرد مثبت کشورهای غربی نسبت به احمد الشرع می‌تواند باعث شود پروژه بازسازی این کشور سرعت پیدا کند و مسیر آن ساده‌تر شود؟
بله. در واقع هم آمریکا و هم کشورهای حوزه خلیج فارس، به‌ویژه عربستان و امارات، اکنون در سوریه حضور دارند و سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در این کشور انجام می‌دهند.
عربستان قرار است حدود ۱۵ میلیارد دلار در سوریه سرمایه‌گذاری کند و امارات نیز در همین حدود سرمایه‌گذاری خواهد کرد. این سرمایه‌گذاری‌ها می‌تواند به اقتصاد سوریه کمک کند و اقتصاد این کشور را به یک نقطه قابل اتکا برساند؛ مشروط بر اینکه گروه‌ها و طوایف مختلف سوریه از امنیت و حقوق خود برخوردار باشند و امنیت پایدار در سوریه برقرار شود.
با توجه به اینکه زیرساخت‌های سوریه تقریبا به‌طور کامل از بین رفته است، آیا دولت سوریه با توجه به شرایط سیاسی موجود می‌تواند وضعیت اقتصادی مردم این کشور را بهبود ببخشد؟ اکنون وضعیت سوریه ناپایدار است؛ دلیل آن نیز طایفه‌ای‌بودن حاکمیت سوریه و برخورد با علوی‌ها، دروزی‌ها و اسماعیلی‌ها و سرکوب اقلیت‌هاست.
انتقام‌گیری‌های گسترده‌ای که انجام شده و همچنین اعدام ده‌ها نفر از عوامل نظام سابق سوریه، نارضایتی‌هایی را در داخل این کشور به وجود آورده است. این مسئله می‌تواند جرقه‌ای برای یک انفجار اجتماعی، سیاسی و امنیتی در داخل سوریه تلقی شود.
با توجه به مجموعه این تحولات، می‌توان گفت سوریه وارد یک وضعیت جدید شده است؟ این وضعیت جدید با توجه به موازنه نفوذ میان ترکیه، کشورهای عربی و کشورهای غربی به کدام سمت خواهد رفت؟
آیا دولت سوریه با کمک آمریکا و غرب می‌تواند ثبات خود را حفظ کند؟ در حال حاضر، با کمک‌های آمریکا و غرب، وضعیت سوریه نسبتا پایدار است.
اما اگر نگاه طایفه‌ای در حاکمیت سوریه برداشته نشود و سرکوب اقلیت‌های مذهبی به بهانه همکاری با رژیم گذشته ادامه پیدا کند، طبیعتا سوریه ممکن است با یک کودتای نظامی در درون حاکمیت مواجه شود؛ زیرا ارتش سوریه با اینکه متلاشی شده، به هر حال ژنرال‌های آن ممکن است در آینده دست به عملیات گسترده‌ای برای سرنگونی دولت احمد الشرع بزنند.