وزیر ارشاد: حافظ رکن اصلی هویت ایرانی است

سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی شامگاه دوشنبه در سی‌امین یادروز حافظ، با اشاره به جایگاه این شاعر در هویت زبانی و فرهنگی ایران، اظهار کرد: بر اساس برخی بررسی‌ها، 506 واژه محوری در دیوان حافظ در مقایسه با کاربردهای پیش از دوران او دستخوش تحول معنایی شده‌اند؛ موضوعی که نشان‌دهنده نقش این شاعر در گسترش ظرفیت‌های معنایی زبان فارسی است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با بیان اینکه زبان فارسی یکی از ارکان اصلی هویت ایرانی است، اظهار کرد: فارسی‌زبانان ایران و جهان باید به این افتخار کنند که حافظ در تاریخ زبان و فرهنگ فارسی ظهور کرده است.

این زبان در گذر از دوره‌های باستان، میانه و پس از اسلام، ویژگی‌هایی یافته که آن را به یکی از مهم‌ترین پایه‌های هویت ایران تبدیل کرده است. صالحی با اشاره به خلاقیت حافظ در کاربرد واژگان افزود: حافظ تنها از ظرفیت‌های موجود زبان فارسی استفاده نکرد، بلکه با آفرینش معناهای تازه، کلمات را در افق‌های جدیدی از مفهوم و دریافت قرار داد.

برای نمونه، واژه «رند» پیش از حافظ و در بخشی از ادبیات عرفانی از معنای اراذل و اوباش فاصله گرفته بود، اما حافظ به آن معنایی متفاوت بخشید؛ به‌گونه‌ای که رندی در جهان شعری او به شخصیتی با باطنی پاک و ظاهری ناهمخوان با معیارهای متعارف اشاره دارد. وی توانایی حافظ در بهره‌گیری از ظرفیت ترکیبی زبان فارسی را از دیگر جنبه‌های نوآوری او دانست و گفت: حافظ با پیوند دادن واژگان فارسی و عربی، ترکیب‌های تازه‌ای آفرید و بر غنا و توانایی زبان فارسی افزود.

علامه دهخدا نیز در مواجهه با عربی‌ستیزی به حافظ استناد می‌کند؛ زیرا شماری از برجسته‌ترین خلاقیت‌های زبانی این شاعر در همین ترکیب‌های فارسی و عربی جلوه‌گر شده است. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین با اشاره به نقش حافظ در تحول صنعت ایهام اظهار کرد: ایهام پیش از حافظ نیز در شعر فارسی وجود داشت، اما او با به‌کارگیری شگردهای تازه، چندمعنایی را به سطحی متفاوت رساند.

در شعر حافظ، مخاطب با لایه‌های گوناگون معنا روبه‌رو می‌شود و همین ویژگی، امکان دریافت‌های متنوع و تأمل در ابعاد پنهان متن را فراهم می‌کند. صالحی، پیوند موسیقی و معنا را از دیگر عوامل ماندگاری شعر حافظ برشمرد و افزود: شعر در تاریخ ادبیات همواره با موسیقی پیوند داشته است، اما حافظ از این ظرفیت فراتر رفت و کلام را به نغمه تبدیل کرد.

در غزل او، موسیقی تنها به وزن، قافیه و آهنگ واژگان محدود نمی‌شود، بلکه با مضمون و محتوای شعر درهم می‌آمیزد و به ابزاری برای انتقال عاطفه، اندیشه و معنا تبدیل می‌شود. وی با اشاره به دیدگاه محمدرضا شفیعی کدکنی درباره گونه‌های موسیقی معنوی در شعر گفت: حافظ در این عرصه فضایی تازه ایجاد کرد و توانست میان موسیقی و مضمون پیوندی برقرار کند که از رازهای ماندگاری غزل او و تأثیر عمیق آن بر مخاطبان در دوره‌های مختلف به شمار می‌رود.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در ادامه، تحول غزل فارسی را از دیگر وجوه اثرگذاری حافظ دانست و گفت: حافظ ویژگی‌های زبانی قصیده و غزل را به یکدیگر نزدیک کرد و به غزل خود استحکام و فخامت واژگانی بخشید. همچنین در زمینه تصویرپردازی و آفرینش غزل‌های شورانگیز، ظرفیت‌های تازه‌ای ایجاد کرد و نشان داد که غزل فارسی، در کنار لطافت و ظرافت، می‌تواند از نیرویی برانگیزاننده نیز برخوردار باشد.

صالحی با اشاره به جایگاه حافظ در گسترش نفوذ فرهنگی زبان فارسی اظهار کرد: حافظ از مرزهای جغرافیایی ایران فراتر رفت و شعر او در گستره وسیعی از فرهنگ فارسی‌زبانان و فارسی‌دوستان نفوذ کرد. به گفته وی، حافظ قلمرو زبانی و فرهنگی فارسی را عمیق‌تر و گسترده‌تر ساخت و شعرش به یکی از پیوندهای ماندگار در حوزه تمدنی ایران تبدیل شد.

صالحی با تأکید بر ضرورت پاسداشت زبان فارسی افزود: زبان فارسی پشتوانه ملت ایران است و می‌تواند در برابر تهدیدهایی که هویت و همبستگی ملی را هدف قرار می‌دهند، نقشی پایدار ایفا کند. وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان، با اشاره به آرمان‌های انسانی بازتاب‌یافته در شعر حافظ، ابراز امیدواری کرد جهانی مبتنی بر عدالت، آزادی و صلح شکل گیرد؛ جهانی که در آن انسان و کرامت انسانی در کانون توجه قرار داشته باشد.

انتهای پیام/424/