جنگ بی‌پایان حشرات؛ ده‌ها میلیون مورچه در سن دیگو طی سال‌ها نبرد عظیم میان کلونی‌ها کشته شده‌اند

ابرکلونی‌های مورچه‌های آرژانتینی در منطقه سن‌دیگو کالیفرنیا دهه‌هاست که در امتداد مرزهای قلمرو خود با یکدیگر می‌جنگند. پژوهشگران در سال ۲۰۰۴ تخمین زدند که درگیری میان دو ابرکلونی در نزدیکی دریاچه هاجز طی شش ماه دست‌کم ۱۵ میلیون مورچه کارگر را از بین برده است؛ یعنی ۳۰ میلیون در سال.

این نبردها با وجود تلفات گسترده، تغییر چندانی در مرز قلمرو دو طرف ایجاد نکردند. مورچه‌های آرژانتینی (Linepithema humile) تنها ۲ تا ۳ میلی‌متر طول دارند و هر دو طرف این درگیری به یک گونه تعلق دارند.

آن‌ها با استفاده از نشانه‌های شیمیایی روی بدن یکدیگر، اعضای کلونی خود را تشخیص می‌دهند و وقتی با مورچه‌هایی از کلونی رقیب روبه‌رو می‌شوند، به آن‌ها حمله می‌کنند. چرا مورچه‌های یک گونه با یکدیگر می‌جنگند؟

مورچه‌های آرژانتینی بومی شمال آرژانتین هستند و از طریق کشتی‌ها و محموله‌های تجاری به نقاط مختلف جهان راه پیدا کرده‌اند. این گونه در سال ۱۸۹۱ در نیواورلئان آمریکا ثبت شد و در اوایل قرن بیستم به کالیفرنیا رسید و در امتداد سواحل این ایالت گسترش یافت.

در زیستگاه بومی این مورچه‌ها، کلونی‌ها معمولاً کوچک‌ترند و به‌طور مداوم با همسایگان خود درگیر می‌شوند. اما در مناطقی که این گونه به آن‌ها مهاجرت کرده، کلونی‌هایی شکل گرفته‌اند که می‌توانند با وجود فاصله صدها کیلومتری، با یکدیگر همکاری کنند.

این گروه‌های گسترده که از لانه‌های متعدد و ملکه‌های مختلف تشکیل شده‌اند، ابرکلونی نامیده می‌شوند. پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو در سال ۲۰۰۰ نشان دادند که ابرکلونی بزرگی از مورچه‌های آرژانتینی در امتداد سواحل کالیفرنیا شکل گرفته است.

این ابرکلونی از منطقه خلیج سان‌فرانسیسکو تا مرز مکزیک امتداد دارد و مورچه‌های بخش‌های دور از هم آن نیز یکدیگر را از اعضای گروه خود می‌دانند. بااین‌حال، در جنوب کالیفرنیا ابرکلونی‌های دیگری نیز وجود دارند.

براساس اطلاعات منتشرشده از سوی دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو در سال ۲۰۰۶، این منطقه میزبان پنج ابرکلونی مورچه آرژانتینی است. ابرکلونی ساحلی بزرگ با سه مورد از چهار ابرکلونی کوچک‌تر هم‌مرز است.

یکی از این گروه‌های رقیب در اطراف دریاچه هاجز، نزدیک شهر اسکندیدو در شمال سن‌دیگو، متمرکز شده است. مورچه‌ها با شاخک‌های خود نشانه‌های شیمیایی روی بدن یکدیگر را بررسی می‌کنند.

درون یک ابرکلونی، این نشانه‌ها چنان دقیق‌اند که مورچه‌ای از فاصله صدها کیلومتری نیز عضو گروه خود محسوب می‌شود. اما مورچه‌های ابرکلونی‌های رقیب این نشانه‌ها را متفاوت تشخیص می‌دهند و در مرز قلمروها به یکدیگر حمله می‌کنند.

کشتار میلیون‌ها مورچه در آمریکا «ملیسا توماس»، بوم‌شناس دانشگاه کالیفرنیا سن‌دیگو، به همراه پژوهشگرانی از دانشگاه ایلینوی و دانشگاه کالیفرنیا ارواین، درگیری‌های میان ابرکلونی‌ها را بررسی کرد. نتایج این پژوهش در دسامبر ۲۰۰۶ در ژورنال Molecular Ecology منتشر شد.

تیم پژوهشی در ۱۶ منطقه تماس میان سه جفت ابرکلونی، مرزهای مشخصی پیدا کرد. محققان در سال ۲۰۰۴، طی شش ماه، هر هفته به ۹ مورد از این مناطق سر زدند و درگیری‌های شدید و مداومی را مشاهده کردند.

توماس مورچه‌های مرده را در بخش‌های کوچکی از مرزها جمع‌آوری کرد و با استفاده از این نمونه‌ها، شمار تلفات را در مقیاس بزرگ‌تر تخمین زد. برآورد او نشان داد که درگیری‌های اطراف ابرکلونی دریاچه هاجز طی شش ماه دست‌کم ۱۵ میلیون مورچه کارگر را از بین برده است.

با وجود این تلفات، مرز میان دو ابرکلونی در طول دوره بررسی تغییر چندانی نکرد. هالووی این وضعیت را به جبهه‌های جنگ جهانی اول تشبیه کرد و گفت: «این وضعیت تا حدی شبیه میدان نبرد جنگ جهانی اول بود.» وضعیت کنونی درگیری مورچه‌ها مشخص نیست بخش عمده اطلاعات درباره شمار تلفات این جنگ به پژوهش‌های حدود ۲۰ سال پیش بازمی‌گردد.

بررسی‌های منتشرشده در سال‌های ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ نشان داده‌اند که مورچه‌های آرژانتینی همچنان در منطقه ساحلی سن‌دیگو حضور دارند، اما مطالعه جدیدی که تلفات مرز دریاچه هاجز را دوباره اندازه‌گیری کرده باشد، وجود ندارد. به همین دلیل، رقم سالانه ۳۰ میلیون مورچه را نمی‌توان برآوردی تازه از وضعیت سال ۲۰۲۶ دانست.

هنوز مشخص نیست مرزهای این ابرکلونی‌ها در دو دهه گذشته چه تغییراتی کرده‌اند یا شدت درگیری‌ها و میزان تلفات آن‌ها اکنون چقدر است. همچنین رقم ۳۰ میلیون در سال را محققان در سال ۲۰۰۶ نگفته‌اند.

این عدد از کتاب «ماجراجویی در میان مورچه‌ها» نوشته «مارک موفِت»، حشره‌شناس، گرفته شده است. موفِت در این کتاب که سال ۲۰۱۰ منتشر شد، تلفات درگیری‌های مرز دریاچه هاجز را سالانه ۳۰ میلیون مورچه برآورد کرد.

تصاویری نیز که در شبکه‌های اجتماعی از جنگ بزرگ مورچه‌های آرژانتینی می‌بینید، عمدتاً ساخته هوش مصنوعی هستند. مورچه‌های آرژانتینی از گونه‌های مهاجم آسیب‌زا به شمار می‌روند و در مناطق شهری ساحلی کالیفرنیا بسیاری از مورچه‌های بومی را کنار زده‌اند.

توانایی ابرکلونی‌ها در جلوگیری از درگیری درون‌گروهی به آن‌ها اجازه می‌دهد منابع بیشتری را صرف رشد و گسترش کنند. این مورچه‌ها به رطوبت نیز وابستگی زیادی دارند و پژوهشگران مشاهده کرده‌اند که با کاهش آبیاری، از برخی مناطق عقب‌نشینی می‌کنند.