گرافن به برنامه دفاعی کانادا راه یافت

این پیش‌تأیید هنوز به معنای دریافت قرارداد یا سفارش قطعی نیست، اما به شرکت اجازه می‌دهد در مناقصه‌ها و درخواست‌های تأمین این برنامه شرکت کند. یکی از محصولات مورد توجه زنتک، پوشش آبی گرافنی برای محافظت در برابر تداخل الکترومغناطیسی است؛ محصولی که هنوز در مرحله آزمایشگاهی قرار دارد.

گرافن که سال‌ها به‌دلیل رسانایی الکتریکی، استحکام مکانیکی، وزن کم و ویژگی‌های منحصربه‌فرد الکترومغناطیسی مورد توجه پژوهشگران بوده است، اکنون بیش از گذشته در حال ورود به حوزه‌های پیشرفته صنعتی و دفاعی است. در تازه‌ترین تحول، شرکت کانادایی زنتک (Zentek) برای حضور در زنجیره تأمین برنامه پهپادهای دفاعی دولت کانادا پیش‌تأیید شده است؛ اقدامی که می‌تواند مسیر این شرکت را برای عرضه پوشش‌های گرافنی و دیگر مواد ویژه به سامانه‌های بدون‌سرنشین و خودکار باز کند.

این پیش‌تأیید در چارچوب «بازار ابتکار پهپادهای دفاعی» دولت کانادا انجام شده است؛ مجموعه‌ای از تأمین‌کنندگان که برای پاسخ‌گویی به نیازهای مرتبط با سامانه‌های بدون‌سرنشین و خودمختار تشکیل شده و توسط آژانس سرمایه‌گذاری دفاعی کانادا از طرف وزارت دفاع ملی این کشور مدیریت می‌شود. بر اساس این توافق، زنتک برای یک دوره پنج‌ساله، از ۲۶ اوت ۲۰۲۶ تا ۳۱ ژوئیه ۲۰۳۱، در فهرست تأمین‌کنندگان پیش‌تأییدشده قرار خواهد داشت.

البته این اتفاق به معنای امضای یک قرارداد قطعی برای تأمین تجهیزات یا دریافت بودجه مشخص نیست. پیش‌تأیید صرفاً به زنتک اجازه می‌دهد در پاسخ به درخواست‌های تأمین یا نیازهای مشخصی که در چارچوب این برنامه اعلام می‌شوند، پیشنهاد ارائه کند.

در نتیجه، شرکت برای هر نیاز جدید مجبور نخواهد بود فرایند تأیید صلاحیت جداگانه‌ای را از ابتدا طی کند. ارزش مالی مشخصی نیز برای این توافق تعهد نشده است.

پایه اصلی این صلاحیت، مجموعه پوشش‌ها و مواد ویژه مبتنی بر گرافن و گرافیت زنتک است. یکی از محصولات مورد توجه، ZEN-EMI-۰۱ نام دارد؛ پوششی آبی و پایه‌آب که برای محافظت در برابر تداخل الکترومغناطیسی (Electromagnetic Interference؛ EMI) طراحی شده و از گرافیت خالص‌سازی‌شده آلبانی این شرکت استفاده می‌کند.

زنتک در ماه اوت نیز برای این پوشش درخواست ثبت اختراع موقت ارائه کرده است. محافظت در برابر تداخل الکترومغناطیسی یکی از موضوعات مهم در طراحی سامانه‌های الکترونیکی پیشرفته است.

تجهیزات الکترونیکی می‌توانند در اثر انتشار یا دریافت ناخواسته امواج الکترومغناطیسی بر عملکرد یکدیگر اثر بگذارند. پوشش‌های رسانا و مواد کربنی، از جمله مواد مبتنی بر گرافن و گرافیت، به‌دلیل ویژگی‌های الکتریکی خود می‌توانند برای ایجاد لایه‌های محافظ در برابر این نوع تداخل مورد استفاده قرار گیرند.

چنین قابلیتی در سامانه‌های متکی بر تجهیزات الکترونیکی متعدد، از جمله سامانه‌های بدون‌سرنشین، اهمیت پیدا می‌کند. با این حال، زنتک تأکید کرده است که ZEN-EMI-۰۱ هنوز در مرحله آزمایشگاهی قرار دارد و برای هیچ کاربرد دفاعی آزمایش یا تأیید صلاحیت نشده است.

همچنین این شرکت در حال حاضر هیچ توافقی با مشتریان مرتبط با این محصول ندارد. بنابراین، پیش‌تأیید اخیر را باید بیشتر به‌عنوان ورود زنتک به یک مسیر تأمین دولتی در نظر گرفت، نه نشانه‌ای از آنکه پوشش گرافنی این شرکت هم‌اکنون در پهپادهای دفاعی کانادا به کار گرفته شده است.

محمد «مو» جیوان (Mohammed “Moe” Jiwan)، مدیرعامل زنتک، این اتفاق را نخستین گام در فرایندی طولانی‌تر توصیف کرده است. او با اشاره به حضور شرکت در این اکوسیستم، بر پیش‌تأیید مواد، پوشش‌ها، مواد ویژه و اختراع‌های مرتبط با آن‌ها تأکید کرده و گفته است که شرکت این مسیر را ادامه خواهد داد.

ورود زنتک به این برنامه در شرایطی رخ داده است که کاربرد گرافن در پوشش‌های مهندسی‌شده تنها به حفاظت الکترومغناطیسی محدود نمی‌شود. ساختار ویژه این ماده می‌تواند امکان تنظیم ویژگی‌های الکتریکی، حرارتی و مکانیکی پوشش‌ها را فراهم کند و به همین دلیل، پژوهشگران و شرکت‌های صنعتی در حال بررسی آن برای طیف گسترده‌ای از کاربردهای پیشرفته هستند.

در سامانه‌های بدون‌سرنشین نیز کاهش وزن، حفاظت از تجهیزات حساس و مدیریت تداخل‌های الکترومغناطیسی از جمله موضوعاتی هستند که می‌توانند به استفاده از مواد پیشرفته منجر شوند. زنتک هم‌زمان اعلام کرده است که نخستین سفارش‌های خود را در چارچوب یک قرارداد تأمین دولتی دیگر در کانادا دریافت کرده است.

این قرارداد مربوط به فیلترهای هوای پیشرفته ZenGUARDTM است که با گرافن تقویت شده‌اند. بر اساس این توافق، محصولات فیلتراسیون تهویه، گرمایش و سرمایش ساختمان‌های این شرکت به مراکز دولتی فدرال در منطقه پایتخت ملی کانادا عرضه می‌شوند و این برنامه تا اوت ۲۰۲۷ ادامه خواهد داشت.

این توافق نیز حداقل حجم سفارش مشخصی برای شرکت تضمین نمی‌کند. مجموع این تحولات نشان می‌دهد که مسیر تجاری‌سازی مواد گرافنی در حال حرکت از تولید مواد اولیه و توسعه نمونه‌های آزمایشگاهی به سمت کاربردهای تخصصی‌تر است.

با این حال، میان قرارگرفتن یک شرکت در فهرست تأمین‌کنندگان واجد شرایط و استفاده واقعی از محصول در تجهیزات عملیاتی فاصله وجود دارد. درباره ZEN-EMI-۰۱ نیز هنوز باید مراحل آزمایش، ارزیابی و تأیید کاربرد دفاعی طی شود.

پیش‌تأیید پنج‌ساله زنتک در برنامه پهپادهای دفاعی کانادا، در صورت تبدیل‌شدن درخواست‌های آینده به سفارش‌های واقعی، می‌تواند فرصت تازه‌ای برای کاربرد پوشش‌های گرافنی در سامانه‌های بدون‌سرنشین ایجاد کند. در حال حاضر اما مهم‌ترین دستاورد شرکت، دسترسی به یک مسیر رسمی برای پاسخ‌گویی به نیازهای این برنامه است؛ مسیری که موفقیت تجاری آن در سال‌های آینده به عملکرد فنی مواد، نتایج آزمون‌های دفاعی و تصمیم‌های تأمین‌کنندگان دولتی و صنعتی وابسته خواهد بود.