رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه: سند حمایت از کودکان در جنگ در حال تدوین است/ حمایت از کودکان باید پیش از جنگ، در زمان جنگ و پس از جنگ مورد توجه قرار گیرد

علی کاظمی در نشستی با موضوع حقوق کودکان و حمایت از آنان در شرایط جنگی، با اشاره به سیر تاریخی شکل‌گیری اسناد بین‌المللی حمایت از کودکان اظهار کرد: جامعه بزرگسالان هم وظیفه حمایت و هم وظیفه تربیت کودکان را بر عهده دارد و این مسئولیت، تعهدی جمعی و بین‌المللی است و نمی‌توان آن را صرفاً مسئولیتی فردی یا داخلی دانست. وی با اشاره به شکل‌گیری نخستین اسناد بین‌المللی حقوق کودک پس از جنگ جهانی اول افزود: از اعلامیه‌های اولیه حمایت از کودکان در سال‌های ۱۹۲۴ و ۱۹۵۹ تا تصویب کنوانسیون حقوق کودک در سال ۱۹۸۹، تلاش شده است مجموعه جامع‌تری از حقوق کودکان در سطح جهانی مورد شناسایی و حمایت قرار گیرد.

کاظمی با بیان اینکه کنوانسیون حقوق کودک موضوعاتی همچون حمایت از کودکان در برابر خشونت، همکاری‌های بین‌المللی و سازوکار نظارت بر اجرای حقوق کودک را مورد توجه قرار داده است، گفت: کمیته حقوق کودک نیز به‌عنوان مرجعی متشکل از متخصصان، وظایفی همچون نظارت، تفسیر و بازخوانی این کنوانسیون را بر عهده دارد. رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه با اشاره به شرایط کودکان در جنگ‌های اخیر اظهار کرد: در دو سال اخیر، یکی از مقامات ارشد یونیسف از وضعیت موجود به‌عنوان یکی از بدترین دوره‌های جنگی تاریخ برای کودکان جهان یاد کرده است و جامعه بین‌المللی نتوانسته حمایت لازم را از کودکان به عمل آورد.

وی ادامه داد: با وجود شکل‌گیری هنجار‌ها و اسناد متعدد بین‌المللی، هنوز پوشش مناسب و مؤثری برای حمایت از انسان‌ها، به‌ویژه کودکان، در شرایط جنگی ایجاد نشده و برخی سازمان‌های بین‌المللی از قدرت لازم برای اجرای مؤثر این هنجار‌ها برخوردار نیستند. کاظمی با اشاره به تجربه‌های حقوقی و بین‌المللی ایران افزود: کنوانسیون حقوق کودک به سطحی از پذیرش جهانی رسیده که می‌توان بسیاری از اصول آن را در زمره هنجار‌های بین‌المللی دانست و لازم است این ظرفیت برای حمایت واقعی از کودکان در شرایط مخاصمات مسلحانه به کار گرفته شود.

وی با اشاره به کودکان قربانی جنگ اخیر در ایران گفت: وقتی جنگی علیه یک کشور آغاز می‌شود و کودکان در همان روز‌های نخست هدف حملات قرار می‌گیرند، نمی‌توان این مسئله را صرفاً بخشی از خسارات جنگ دانست؛ باید درباره ابعاد حقوقی و انسانی این اقدامات و مسئولیت عاملان آن بررسی جدی صورت گیرد. رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه با اشاره به وضعیت کودکان میناب خاطرنشان کرد: کودکان میناب به نمادی از درد کودکان آسیب‌دیده از جنگ تبدیل شده‌اند؛ کودکانی که خانواده‌هایشان با فقدان عزیزان خود و آسیب‌های عمیق روحی مواجه شده‌اند و آثار این آسیب‌ها ممکن است سال‌ها ادامه داشته باشد.

وی تأکید کرد: کودکان خط قرمز انسانیت هستند و باید در همه جهان مورد توجه و احترام قرار گیرند. حمایت از آنان باید پیش از جنگ، در زمان جنگ و پس از جنگ مورد توجه قرار گیرد؛ از پیشگیری از آسیب گرفته تا مدیریت وضعیت حقوقی کودکان در جنگ و حمایت از قربانیان پس از پایان درگیری.

کاظمی با اشاره به وضعیت کودکان مجروح جنگی و از جمله محمد شریفی گفت: باید وضعیت حقوقی، انسانی و حمایتی این کودکان به‌صورت جدی بررسی شود؛ کودکانی که در جریان حملات آسیب دیده‌اند، پس از جنگ نیز با آثار جسمی و روانی مواجه هستند و این مسئولیت نباید با پایان درگیری‌ها خاتمه پیدا کند. وی همچنین با انتقاد از ضعف حمایت‌های موجود در قبال کودکان در مخاصمات مسلحانه اظهار کرد: لازم است خلأ‌های موجود در اجرای ماده ۳۸ کنوانسیون حقوق کودک بررسی شود و سازوکار‌های حقوقی مشخص‌تری برای حمایت از کودکان در جنگ تدوین شود.

رئیس پژوهشگاه قوه قضاییه از تدوین پیش‌نویس سند حمایت از کودکان در جنگ خبر داد و گفت: جمهوری اسلامی ایران در حال آماده‌سازی سندی به یاد کودکان میناب و همه کودکان شهید و قربانی جنگ‌ها در سراسر جهان است و امیدواریم این سند بتواند به الگویی برای حمایت از کودکان در شرایط جنگی تبدیل شود. کاظمی تصریح کرد: این سند باید با استفاده از تجربه‌های ایران و سایر کشور‌ها و با مشارکت جامعه علمی داخل و خارج از کشور تکمیل شود تا تجربه‌های موجود به سازوکار‌های بازدارنده برای متخلفان تبدیل شود.

جامعه امروز نیازمند «نگاه مادرانه» پس از جنگ است در ادامه این نشست، سارا شیرازی، معاون امور بانوان و سفیر مسئولیت‌های اجتماعی مرکزوکلای قوه قضاییه، با اشاره به تجربه حضور میدانی مرکز در کنار خانواده شهدا، جانبازان و خانواده‌های آسیب‌دیده از جنگ گفت: در جریان این حضورها، ازنزدیک با دردها، مصیبت‌ها و مشکلات خانواده‌هایی مواجه شده‌ایم که عزیزان خود را از دست داده یا با آسیب‌های جسمی و روحی ناشی از جنگ زندگی می‌کنند. شیرازی با تأکید بر ضرورت فراتر رفتن از چارچوب صرفاً حقوقی در حمایت از کودکان آسیب‌دیده اظهار کرد: در کنار بررسی‌های علمی و حقوقی باید ابعاد روحی و روانی آسیب‌های واردشده به کودکان و خانواده‌ها نیز جدی گرفته شود؛ مادرانی که باقی مانده‌اند و کودکانی که با هر صدای ناگهانی یا حتی زنگ در منزل، دوباره با خاطرات تلخ جنگ مواجه می‌شوند، نیازمند حمایت‌های گسترده‌تری هستند.

وی افزود: این کودکان باید مورد حمایت قرار گیرند و روایت‌های آنان شنیده و ثبت شود؛ چرا که آنان روایتگران و یادگار‌های تاریخی ایران هستند و تجربه‌هایشان می‌تواند بخشی از حافظه تاریخی کشور و جامعه جهانی باشد. معاون امور بانوان مرکز با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد انسانی جنگ گفت: جامعه امروز نیازمند «نگاه مادرانه» در مبانی و سیاست‌گذاری‌ها و همچنین در کنش‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است؛ چرا که آسیب دیدن یک کودک، خانواده و به‌ویژه مادر او را با رنجی عمیق و ماندگار مواجه می‌کند.

شیرازی در پایان با اعلام آمادگی برای تداوم این نشست‌ها و همکاری در مسیر تدوین اسناد حمایتی تأکید کرد: استمرار گفت‌و‌گو‌های علمی، حقوقی و اجتماعی می‌تواند به برداشتن گام‌هایی ماندگار برای حمایت از کودکان آسیب‌دیده از جنگ و خانواده‌های آنان منجر شود.