سهم هزینه‌های ورزشی و کمبود امکانات در کم‌تحرکی مردم

معصومه تعال‌الله، کارشناس علوم ورزشی، در گفت‌وگو با ایسنا به مناسبت ۲۶ مهر، روز تربیت بدنی و ورزش، با اشاره به پیامدهای کم‌تحرکی در میان نوجوانان و جوانان اظهار کرد: کم‌تحرکی می‌تواند سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی افراد را تحت تأثیر قرار دهد و با کاهش آمادگی قلبی‌تنفسی، قدرت و استقامت عضلانی و سلامت استخوان‌ها، خطر اضافه‌وزن و مشکلات متابولیکی را در طول زمان افزایش دهد. وی افزود: فعالیت بدنی منظم علاوه بر کمک به بهبود خلق‌وخو و کاهش استرس و اضطراب، می‌تواند در ارتقای کیفیت خواب، توجه و تمرکز نیز مؤثر باشد.

همچنین کاهش فرصت بازی و ورزش گروهی ممکن است رشد مهارت‌های حرکتی، همکاری و ارتباطات اجتماعی نوجوانان را محدود کند. این کارشناس علوم ورزشی با بیان اینکه عادت‌های کم‌تحرک دوران نوجوانی ممکن است در بزرگسالی نیز ادامه پیدا کند، تصریح کرد: پیامدهای کم‌تحرکی در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند خواب، تغذیه، شرایط خانوادگی و محیط زندگی نیز در این زمینه نقش دارند.

آگاهی از فواید ورزش برای افزایش تحرک کافی نیست تعال‌الله با اشاره به تداوم کم‌تحرکی با وجود آگاهی‌رسانی درباره فواید ورزش، اظهار کرد: دانستن اهمیت فعالیت بدنی لزوماً به معنای تبدیل آن به یک عادت روزانه نیست؛ زیرا شرایط زندگی، محیط اطراف و اولویت‌های افراد می‌توانند انجام فعالیت بدنی را دشوار کنند. وی، جذابیت سرگرمی‌های دیجیتال، استفاده طولانی‌مدت از تلفن همراه و شبکه‌های اجتماعی، فشارهای تحصیلی و کمبود وقت را از عوامل مؤثر بر کاهش تحرک نوجوانان و جوانان دانست و گفت: نبود فضای امن برای پیاده‌روی و بازی، هزینه برخی فعالیت‌های ورزشی و محدودیت دسترسی به امکانات نیز می‌تواند مشارکت افراد را کاهش دهد.

این کارشناس علوم ورزشی ادامه داد: ضعف حمایت اجتماعی، نبود عادت‌های پایدار و این تصور که ورزش حتماً به باشگاه، تجهیزات گران‌قیمت یا تمرین‌های سنگین نیاز دارد، از دیگر موانع فعالیت بدنی است؛ در حالی که پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری، بازی‌های گروهی و تحرک در فعالیت‌های روزمره نیز می‌توانند به افزایش فعالیت بدنی کمک کنند. هزینه ورزش و کمبود امکانات عمومی؛ دو مانع مشارکت شهروندان تعال‌الله با تأکید بر نقش امکانات و شرایط اقتصادی در مشارکت ورزشی مردم، اظهار کرد: شهریه باشگاه‌ها، هزینه تهیه تجهیزات و لباس ورزشی و رفت‌وآمد به مراکز ورزشی ممکن است انجام برخی فعالیت‌ها را برای خانواده‌ها دشوار کند.

وی افزود: نبود پارک‌های مناسب، مسیرهای امن پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، زمین‌های ورزشی محلی و فضاهای متناسب با نیاز بانوان، سالمندان و افراد دارای معلولیت نیز فرصت فعالیت بدنی را محدود می‌کند. این کارشناس علوم ورزشی با اشاره به اهمیت توزیع عادلانه امکانات ورزشی گفت: ممکن است برخی محله‌ها از امکانات بیشتری برخوردار باشند، در حالی که ساکنان مناطق کم‌برخوردار با محدودیت دسترسی مواجه‌اند.

البته نباید تمام کم‌تحرکی را به هزینه یا کمبود امکانات نسبت داد؛ زیرا عادت‌های روزمره، انگیزه، شرایط کاری و تحصیلی، امنیت محیط و حمایت اجتماعی نیز در این زمینه تأثیرگذارند. وی خاطرنشان کرد: توسعه فضاهای ورزشی رایگان یا کم‌هزینه، بهسازی پارک‌ها، ایجاد مسیرهای امن پیاده‌روی و اجرای برنامه‌های گروهی محله‌محور می‌تواند فرصت مشارکت شهروندان را افزایش دهد.

مدارس، خانواده‌ها و شهرداری‌ها مسئولیت مشترک دارند تعال‌الله با تأکید بر نقش مکمل مدارس، خانواده‌ها و مدیریت شهری در کاهش کم‌تحرکی، اظهار کرد: مدارس با برگزاری منظم و باکیفیت زنگ تربیت‌بدنی، اجرای بازی‌های گروهی، آموزش مهارت‌های حرکتی و فراهم کردن فرصت فعالیت برای همه دانش‌آموزان، می‌توانند زمینه شکل‌گیری عادت‌های سالم را از دوران کودکی فراهم کنند. وی افزود: خانواده‌ها نیز با اختصاص زمان به پیاده‌روی و تفریح‌های فعال، تشویق فرزندان به ورزش متناسب با علاقه و توانایی آن‌ها و پرهیز از سرزنش و مقایسه بدنی، نقش مهمی در تداوم فعالیت بدنی دارند.

این کارشناس علوم ورزشی با اشاره به مسئولیت شهرداری‌ها در فراهم کردن بستر فعالیت بدنی شهروندان، تصریح کرد: ایجاد و نگهداری مسیرهای امن پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، توسعه فضاهای ورزشی محلی، تأمین روشنایی، نگهداری تجهیزات و مناسب‌سازی امکانات برای افراد دارای معلولیت باید مورد توجه قرار گیرد. وی با بیان اینکه اصلاح وضعیت موجود به همکاری هم‌زمان این سه بخش نیاز دارد، گفت: بهبود کیفیت آموزش تربیت‌بدنی در مدارس، افزایش دسترسی عادلانه به امکانات امن و کم‌هزینه و تغییر نگرش جامعه نسبت به ورزش، سه محور مهم برای کاهش کم‌تحرکی هستند.

فعالیت بدنی روزانه باید به بخشی از زندگی تبدیل شود تعال‌الله با اشاره به توصیه‌های سازمان جهانی بهداشت درباره فعالیت بدنی کودکان و نوجوانان اظهار کرد: افراد پنج تا ۱۷ سال باید در طول هفته به‌طور میانگین روزانه دست‌کم ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط تا زیاد داشته باشند. همچنین فعالیت‌های شدید هوازی و فعالیت‌های تقویت‌کننده عضلات و استخوان‌ها باید دست‌کم سه روز در هفته انجام شود.

وی افزود: این میزان فعالیت می‌تواند از مجموع ورزش، بازی، پیاده‌روی و رفت‌وآمد فعال تأمین شود؛ بنابراین لازم نیست تمام فعالیت بدنی در قالب یک جلسه ورزشی یا در محیط باشگاه انجام گیرد. این کارشناس علوم ورزشی ادامه داد: کاهش زمان نشستن پیوسته، ایجاد وقفه‌های حرکتی در طول روز و انتخاب فعالیت‌هایی که افراد از آن‌ها لذت می‌برند، می‌تواند به افزایش تحرک و تداوم آن کمک کند.

هشدار درباره تمرین‌های غیرعلمی در فضای مجازی تعال‌الله با اشاره به گسترش توصیه‌های ورزشی در شبکه‌های اجتماعی، اظهار کرد: برخی محتواها با وعده دستیابی سریع به نتیجه، نمایش نتایج اغراق‌آمیز یا ارائه برنامه‌های یکسان برای همه افراد، مخاطبان را به انجام تمرین‌های نامناسب سوق می‌دهند. وی گفت: برای تشخیص آموزش ورزشی اصولی، باید صلاحیت حرفه‌ای و تجربه مرتبط آموزش‌دهنده، تناسب تمرین با سن و سطح آمادگی جسمانی فرد و رعایت اصل افزایش تدریجی شدت و حجم تمرین بررسی شود؛ چراکه تعداد دنبال‌کنندگان یا ظاهر حرفه‌ای یک صفحه به‌تنهایی نشانه تخصص نیست.

این کارشناس علوم ورزشی تأکید کرد: وعده‌هایی مانند دستیابی قطعی به نتیجه در چند روز یا معرفی یک حرکت برای درمان همه مشکلات باید با تردید بررسی شوند. همچنین درد شدید یا تیز، سرگیجه، درد قفسه سینه و تنگی نفس غیرعادی هنگام تمرین از علائمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند و در صورت بروز، توقف فعالیت و دریافت کمک پزشکی متناسب با شدت علائم ضروری است.

توسعه ورزش همگانی نیازمند برنامه‌ریزی و ارزیابی است تعال‌الله با بیان اینکه بهبود ورزش همگانی به اقداماتی فراتر از آگاهی‌رسانی نیاز دارد، اظهار کرد: توسعه فضاهای عمومی رایگان و امن، تقویت برنامه‌های تربیت‌بدنی مدارس، اجرای برنامه‌های ورزشی محله‌محور و آموزش سواد سلامت و ورزشی باید در اولویت قرار گیرد. وی افزود: پیاده‌روی‌های گروهی، بازی‌های بومی و محلی، ورزش‌های خانوادگی و کلاس‌های عمومی کم‌هزینه می‌توانند فعالیت بدنی را به بخشی از زندگی روزمره شهروندان تبدیل کنند.

این کارشناس علوم ورزشی خاطرنشان کرد: در کنار اجرای برنامه‌ها، باید میزان استفاده مردم از امکانات ورزشی، وضعیت دسترسی محله‌های کم‌برخوردار، تأثیر هزینه‌ها بر مشارکت شهروندان و میزان اثربخشی بودجه‌های اختصاص‌یافته نیز ارزیابی شود تا سیاست‌گذاری‌ها بر اساس نیازهای واقعی جامعه انجام گیرد.