یائسگی و چالش‌های آن برای زنان

هفته ملی سلامت بانوان ایرانی، فرصتی برای توجه بیشتر به نیازهای بهداشتی زنان در دوره‌های مختلف زندگی است، از مراقبت‌های پیشگیرانه و غربالگری بیماری‌ها گرفته تا سلامت روان، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی. زنان در دوران میانسالی و پس از آن نیز به مراقبت‌های منظم نیاز دارند و نباید تغییرات طبیعی بدن را دلیلی برای نادیده گرفتن علائم یا به تعویق انداختن مراجعه به پزشک بدانند.

مدیریت صحیح دوره یائسگی، تنها به کنترل گرگرفتگی و سایر نشانه‌های جسمی محدود نمی‌شود، توجه به آرامش روان، خواب کافی، تغذیه متعادل، ورزش منظم و حفظ ارتباطات اجتماعی نیز در این مسیر اهمیت دارد. شناخت نیازهای بدن و دریافت مشاوره تخصصی می‌تواند به زنان کمک کند این مرحله را با اطمینان بیشتری سپری کنند، چراکه مراقبت از سلامت زنان، در هر سنی، بخشی از سرمایه‌گذاری برای زندگی سالم‌تر و پویاتر است.

کاهش استروژن پس از یائسگی، خطر پوکی استخوان را افزایش می‌دهد عضو هیات علمی دانشگاه آزاد بناب در گفت‌وگو با ایسنا با تأکید بر تأثیر سبک زندگی بر سلامت باروری زنان اظهار کرد: یائسگی زودرس می‌تواند در ارتباط مستقیم با الگوهای نادرست و ناسالم سبک زندگی باشد. زهرا قربانی بیان اینکه به زنانی که زیر ۴۰ سال دچار یائسگی می‌شوند، «یائسگی زودرس» گفته می‌شود، افزود: فولیکول‌های تخمدانی از دوران جنینی و بدو تولد در تخمدان بانوان وجود دارند و تعداد آنها محدود است.

در هر سیکل قاعدگی، تعدادی از این فولیکول‌ها وارد چرخه تکامل می‌شوند و در نهایت یکی از آنها موفق به تخمک‌گذاری می‌شود. وی با بیان اینکه در افرادی که سبک زندگی سالمی ندارند، احتمال آسیب دیدن فولیکول‌ها، کاهش ظرفیت تخمدان، تحلیل رفتن آنها و بروز مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی پیش از موعد افزایش می‌یابد، ادامه داد: لازم است نوجوانان سبک زندگی خود را اصلاح کنند تا دچار اختلالاتی مانند یائسگی زودرس یا تنبلی تخمدان پیش از موعد نشوند.

وی با اشاره به نقش هورمون‌های زنانه در سلامت عمومی بدن بیان کرد: هورمون‌های استروژن و پروژسترون به واسطه عملکرد تخمدان‌ها سنتز می‌شوند و آثار آنها صرفاً محدود به رحم نیست. استروژن نقش محافظتی مهمی در سلامت استخوان‌ها دارد و پس از یائسگی، خطر شکستگی استخوان و بیماری‌های قلبی عروقی چند برابر افزایش می‌یابد.

وی ادامه داد: مشکلات روحی و روانی، گرگرفتگی(احساس گرما و داغی ناگهانی بدن) و آتروفی دستگاه ادراری تناسلی از جمله عوارض ناشی از کاهش استروژن هستند که زنان پس از یائسگی با آنها مواجه می‌شوند. قربانی خاطرنشان کرد: اگرچه یائسگی مرحله‌ای فیزیولوژیک در زندگی بانوان است، اما میانگین سن آن در جهان حدود ۵۲ سال و طبق تحقیقات در ایران حدود ۴۹ سال است.

این پژوهشگر برجسته با بیان اینکه در سال‌های اخیر سن یائسگی در کشور ما کاهش یافته و تعداد قابل توجهی از زنان زیر ۵۰ سال این مرحله را تجربه می‌کنند، گفت: از دست رفتن اثر محافظتی استروژن می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد و اگر این اتفاق در سنین پایین‌تر، مثلاً پس از ۴۰ سالگی رخ دهد، مشکلات زودتر آغاز می‌شود. وی تأکید کرد: اگر هدف، داشتن دوران زنانگی سالم است، باید آموزش و اصلاح سبک زندگی از نوجوانی آغاز شود.

متأسفانه وزارت بهداشت و نظام آموزش مدارس در سطوح پایین‌تر به این موضوع توجه کافی ندارند و نقش آموزش بهداشت در مدارس کمرنگ است. این محقق پسا دکترای دانشگاه علوم پزشکی تبریز با بیان اینکه در مدارس دخترانه هر منطقه، حضور ماما برای آموزش دختران مقاطع راهنمایی و دبیرستان درباره سبک زندگی سالم ضروری است، افزود: این آموزش‌ها از دوران نوجوانی آغاز شود انجام این اقدامات در سنین بالاتر بسیار دشوارتر است، در حالی که نوجوانان تغییر را بهتر می‌پذیرند.

قربانی خاطرنشان کرد: در زمینه آموزش و پیشگیری در حوزه سلامت باروری از دوران نوجوانان، عملکرد موفقی نداشته‌ایم و لازم است سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی در این حوزه تقویت شود. در این راستا ناصر رهبر، مدیر گروه سلامت خانواده و جمعیت معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اهمیت مراقبت‌های دوره‌ای و تشخیص زودهنگام بیماری‌ها در زنان، گفت: زنان در گروه‌های سنی مختلف باید متناسب با سن خود برای انجام معاینات و ارزیابی‌های سلامت به مراکز خدمات جامع سلامت مراجعه کنند تا ضمن بررسی وضعیت جسمی، مشکلات و عوارض احتمالی در مراحل اولیه شناسایی و اقدامات لازم برای پیشگیری یا درمان به‌موقع انجام شود.

وی با بیان اینکه زنان ۴۵ تا ۵۹ ساله برای ارزیابی عوارض یائسگی لازم است سالی یک بار به ماماهای مستقر در مراکز سلامت مراجعه کنند، افزود: این مراجعات با هدف بررسی وضعیت سلامت زنان در دوران یائسگی و ارزیابی عوارض احتمالی این دوره انجام می‌شود.