امام جمعه شیراز: باید از مدیریت انفعالی به حکمرانی پیش‌نگر حرکت کنیم
مسئله مهمی که باید به آن توجه کنیم این است که بسیاری از مسائل کشور تنها با تغییر رویکرد قابل حل است و لازم است از مدیریت انفعالی مسائل و جرائم به سمت حکمرانی پیش‌نگر حرکت کنیم.
آیت‌الله لطف‌اله دژکام چهارشنبه در همایش معاونان اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم دادگستری‌های سراسر کشور در شیراز، با اشاره به عنوان این نشست و توضیحات ارائه‌شده درباره تغییر رویکرد در مدیریت مسائل اجتماعی اظهار کرد: مسئله مهمی که باید به آن توجه کنیم این است که بسیاری از مسائل کشور تنها با تغییر رویکرد قابل حل است و لازم است از مدیریت انفعالی مسائل و جرائم به سمت حکمرانی پیش‌نگر حرکت کنیم. تغییر رویکرد در حلقه میانی مدیریت نماینده ولی فقیه در فارس با اشاره به مطالعات انجام‌شده درباره کیفیت حکمرانی در حوزه آسیب‌های اجتماعی افزود: در طول یکی دو سال گذشته، در کمیته اجتماعی خبرگان، مطالعه‌ای درباره کیفیت حکمرانی در مسائل و آسیب‌های اجتماعی انجام شد که این پژوهش در شیراز و با همکاری استادان دانشگاه شیراز در رشته‌های حقوق و علوم اجتماعی شکل گرفت.
آیت‌الله دژکام ادامه داد: این پروژه با مشارکت ۱۰ استاد دانشگاه شیراز و طی یک سال و نیم دنبال شد و اکنون به مجموعه‌ای حدود هزار صفحه رسیده است. در کنار آن، مطالعات و فعالیت‌های اندیشکده‌های دیگر در سطح کشور نیز بررسی شده و مشخص است که کار سنگینی پیش روی ما قرار دارد.
وی با بیان اینکه مهم‌ترین بخش این مسیر، تغییری است که باید در بدنه اجرایی و به‌ویژه حلقه میانی مدیریت ایجاد شود، گفت: شما که در نقطه اجرا و در حلقه میانی قرار دارید، باید باور کنید که لازم است این رویکرد را تغییر دهید و اگر این تغییر از این نقطه آغاز شود، سایر الزامات و پشتیبانی‌های مورد نیاز نیز می‌تواند در سطوح بالاتر فراهم و در پایین‌دست اجرا شود. مدیر در حکمرانی، فرمانده نیست نماینده ولی‌فقیه در استان فارس و امام جمعه شیراز با اشاره به تفاوت مفهوم «حکمرانی» با «حاکمیت و فرمان‌فرمایی» بیان کرد: ما از حاکمیت و فرمان‌فرمایی به سمت حکمرانی مسیری را طی کرده‌ایم و اگر قرار است حکمرانی شکل بگیرد، نقش مدیر دیگر صرفا فرمان دادن نیست، بلکه نقش او تسهیل‌گری است.
وی افزود: اگر می‌خواهیم این تغییر رویکرد را ایجاد کنیم، نخستین کسانی که باید نقش خود را تغییر دهند، خود ما هستیم و وقتی می‌گوییم حکمرانی، یعنی شیوه مدیریت خود را تغییر دهیم و به سمت تسهیل‌گری برویم. آیت‌الله دژکام با تاکید بر اینکه در حکمرانی هیچ دستگاهی نباید جای دستگاه دیگر را بگیرد، گفت: دستگاه قضایی نیز نباید به تنهایی همه نقش‌ها را بر عهده بگیرد، بلکه باید تسهیل‌گری کند تا سایر دستگاه‌ها و نقش‌آفرینان وارد میدان شوند و هر کدام نقش خود را ایفا کنند.
تجربه دیگران را بشناسیم، اما مقلد نباشیم وی همچنین بر ضرورت بهره‌گیری از تجربه کشورهای دیگر در حوزه پیشگیری تاکید کرد و افزود: اگر می‌خواهیم حکمرانی را بومی‌سازی کنیم، باید تجارب دیگران را بشناسیم و ببینیم کشورهای مختلف، چه در جهان اسلام و چه در سایر کشورها، در مدیریت این مسائل چه تجربه‌ای دارند. نماینده ولی فقیه در استان فارس ادامه داد: البته صرف دانستن تجربه دیگران کافی نیست.
ما نمی‌خواهیم مقلد آنها باشیم، بلکه باید بهترین‌ها را انتخاب و از آنها اجتهاد کنیم. به گفته آیت‌الله دژکام، یک مرحله بالاتر از این، ارائه نظریه جدید است و بسیاری از مجتهدان در حوزه‌های مختلف نظریه‌پردازی می‌کنند و برخی نیز نظریه‌های جدید ارائه می‌دهند؛ در موضوع تمدن‌سازی نوین اسلامی نیز سخن از این است که بتوانیم نظریه‌های جدید داشته باشیم.
نمی‌توان صرفا از الگوی غربی استفاده کرد وی با تاکید بر ضرورت توجه به مبانی اسلامی در مفهوم حکمرانی اظهار کرد: اگر بخواهیم حکمرانی را در بستر فرهنگ اسلامی معنا کنیم، باید نقش خدا را در حکمرانی تعریف کنیم. امام جمعه شیراز ادامه داد: وقتی می‌خواهیم جامعه را اداره کنیم، باید مشخص باشد خدا کجای جامعه است و چگونه در جامعه دخالت دارد و اگر این مبنا را حل نکنیم، با مشکل مواجه خواهیم شد.
آیت‌الله دژکام خاطرنشان کرد: بسیاری از پرسش‌هایی که امروز متوجه حاکمیت ماست و برای آنها پاسخ روشنی نداریم، به این دلیل است که نقش خدا را تعریف نکرده‌ایم و ما نمی‌توانیم صرفا از الگوی غربی استفاده کنیم، الگویی که طی چند قرن گذشته در آن گفته شده خدا در اداره جامعه نقشی ندارد. وی گفت: ما معتقدیم خداوند هم در جنبه طبیعی و هم در جنبه قانونی و ارزشی جامعه نقش دارد و باید این نقش را در حکمرانی تعریف کنیم و اگر این مسئله تعریف نشود، ممکن است همان بن‌بستی که برای تمدن اروپایی ایجاد شد، برای ما نیز ایجاد شود.
امام جمعه شیراز با اشاره به مباحث مطرح‌شده در آثار خواجه نصیرالدین طوسی بیان کرد: در «تجرید» خواجه نصیرالدین طوسی بحثی درباره افعال خداوند وجود دارد و در بخش پایانی این اثر، هم فعل خداوند در اجتماع و هم وظیفه انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد، بنابراین باید در کنار بهره‌گیری از تجربه‌های دیگران، مبانی خودمان را نیز برای حل مسائل اجتماعی مورد توجه قرار دهیم. پیشگیری واقعی از جرم، از اصلاح ریشه‌ها آغاز می‌شود آیت‌الله دژکام در ادامه با اشاره به مفهوم حکمرانی پیش‌نگر گفت: اگر می‌خواهیم آینده را پیش‌بینی کنیم و کاری کنیم که در آینده جرم کمتری اتفاق بیفتد، باید به سراغ ریشه‌های مسئله برویم.
وی با اشاره به موضوع «لقمه حلال» و روایات اسلامی افزود: امام صادق(ع) درباره کسب حرام هشدار داده‌اند و اگر بتوانیم زمینه‌های کسب حرام را اصلاح کنیم، در واقع هزاران اقدام پیشگیرانه انجام داده‌ایم، چراکه اگر حلال‌خواری را در جامعه رواج دهیم، نسل بعدی را در برابر بسیاری از آسیب‌ها بیمه کرده‌ایم. نماینده ولی فقیه در استان فارس تاکید کرد: اگر از منظر پیش‌نگرانه به موضوع نگاه کنیم، در روایات دستورالعمل‌های فراوانی وجود دارد، اما ما تاکنون با این نگاه به آنها توجه نکرده‌ایم.
پیشگیری از جرم، فراتر از برخورد قضایی است آیت‌الله دژکام با اشاره به ضرورت سالم‌سازی فضای اقتصادی و اجتماعی گفت: دستگاه قضایی می‌تواند در این زمینه نقش مهمی ایفا کند و از بازار و کسب‌وکارهای مختلف گرفته تا بانک‌ها و حتی کسبه جزء، همه باید در مسیر سالم‌سازی فضای اقتصادی و تفکیک حلال و حرام نقش داشته باشند. وی تصریح کرد: دستگاه قضایی نیز می‌تواند در این حوزه به جای آنکه تنها بر احکام بازدارنده تمرکز کند، از ظرفیت‌های پیشگیرانه استفاده کند و زمینه کاهش جرم را از پیش فراهم سازد.
پیوست اجتماعی پروژه‌های شهری، نمونه‌ای از حکمرانی پیش‌نگر آیت‌الله دژکام در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه‌ای که در شیراز و با مشارکت شهرداری دنبال شده است، گفت: یکی از اقدامات ارزشمند، موضوع «پیوست‌نگاری اجتماعی» برای پروژه‌های کلان شهری است که می‌تواند نمونه‌ای از حکمرانی پیش‌نگر باشد. وی بیان کرد: در این پیوست‌نگاری باید بررسی شود که وقتی یک پروژه شهری اجرا می‌شود، چه تاثیرات اجتماعی خواهد داشت و آیا ممکن است به ایجاد جرم و آسیب‌های اجتماعی منجر شود یا خیر.
امام جمعه شیراز با اشاره به تجربه اجرای یکی از بزرگراه‌های شیراز ادامه داد: در کنار این بزرگراه، پیاده‌راهی طراحی شده بود که چشم‌انداز بسیار خوبی از شهر داشت و قرار بود مردم بتوانند از آن استفاده کنند، اما پس از اجرای پروژه و افزایش حجم تردد، عبور و دسترسی مردم دشوار شد و عملا بخشی از ظرفیت تفریحی و اجتماعی این فضا تحت تاثیر قرار گرفت. آیت‌الله دژکام تاکید کرد: این تجربه نشان می‌دهد که باید پیش از اجرای پروژه‌های شهری بررسی کنیم که یک طرح دولتی یا شهری از نظر اجتماعی چه تاثیراتی خواهد داشت.
