مرشایمر: عملیات حماس در ۷ اکتبر اقدامی قانونی بود

استاد برجسته روابط بین‌الملل آمریکا با رد روایت تل‌آویو درباره عملیات هفتم اکتبر، بر حق مقاومت فلسطین در مبارزه مسلحانه علیه اسرائیل تاکید کرد. جان مرشایمر، برجسته‌ترین نظریه‌پرداز رئالیسم تهاجمی در روابط بین‌الملل، در تحلیلی درباره عملیات طوفان الاقصی در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ از سوی گروه مقاومتی حماس اعلام داشت برای درک این رویداد باید به ریشه‌های تاریخی منازعه فلسطین و رژیم صهیونیستی و شرایط حاکم بر نوار غزه پیش از آن روز توجه کرد.

وی با انتقاد از روایت رایج رژیم اسرائیل و حامیان غربی آن، معتقد است که تمرکز صرف بر وقایع هفتم اکتبر، بدون بررسی زمینه‌های تاریخی و سیاسی آن، تصویری ناقص از علل وقوع این رویداد ارائه می‌دهد. مرشایمر در این سخنرانی تصریح کرد حمله حماس به رژیم صهیونیستی در هفتم اکتبر، در چارچوب حق مقاومت مسلحانه در برابر اشغال غیرقانونی قابل دفاع است و فلسطینیان حق دارند علیه اسرائیل به عنوان اشغالگر مقابله نظامی‌ کنند.

انتقاد از روایت صهیونیست‌ها مرشایمر تاکید دارد پرسش مهم که کمتر مورد توجه قرار گرفته، بررسی علل ریشه‌ای تصمیم حماس برای انجام عملیات هفتم اکتبر است. این استاد آمریکایی با اشاره به مواضع نتانیاهو و دیگر مقام‌های صهیونیست، اظهار داشت در روایت رسمی تل‌آویو، حماس با نازی‌ها مقایسه شده و عملیات هفتم اکتبر به‌ عنوان رویدادی با ماهیت یهودستیزانه و مرتبط با خاطره هولوکاست معرفی شده است.

با این حال، برای فهم رفتار حماس باید تاریخ شکل‌گیری اسرائیل، مناسبات این رژیم با فلسطینیان و وضعیت غزه در سال‌های منتهی به هفتم اکتبر بررسی شود. مرشایمر با انتقاد از روایت سنتی صهیونیست‌ها مبنی بر اینکه مهاجران یهودی وارد سرزمینی تقریباً خالی از سکنه شدند، گفت فلسطین پیش از تاسیس رژیم اسرائیل دارای جمعیت بومی قابل‌ توجهی بود و نمی‌توان تاریخ این سرزمین را بدون در نظر گرفتن حضور و حقوق فلسطینیان توضیح داد.

وی با اشاره به پژوهش‌های مورخان جدید اسرائیلی درباره اسناد و رویدادهای مرتبط با تاسیس این رژیم، استدلال کرد این پژوهش‌ها تصویر پیچیده‌تری از اهداف رهبران صهیونیست و پیامدهای شکل‌گیری اسرائیل ارائه می‌کنند. به گفته مرشایمر، مسئله اصلی از ابتدا تعارض میان پروژه ایجاد یک دولت یهودی و حضور جمعیت گسترده فلسطینی در همان سرزمین بود؛ تعارضی که به درگیری، آوارگی و سلب مالکیت از شمار زیادی از فلسطینیان انجامید.

او در همین زمینه به سخنان دیوید بن‌گوریون، از رهبران اصلی جنبش صهیونیسم و نخستین نخست ‌وزیر اسرائیل اشاره کرد. بن گوریون تاکید داشت: فلسطینیان فقط یک چیز می‌بینند؛ ما آمده‌ایم و کشورشان را از آنها گرفته‌ایم.

چرا باید آنها این مسئله را بپذیرند و بخواهند با ما مصالحه کنند؟ مرشایمر همچنین به دیدگاه زئیف ژابوتینسکی، از نظریه‌پردازان برجسته صهیونیسم راست‌گرا، اشاره کرد که مقاومت جمعیت بومی در برابر پروژه صهیونیستی را امری قابل پیش‌بینی می‌دانست.

از نظر مرشایمر، این اظهارات نشان می‌دهد که برخی رهبران اولیه صهیونیسم از وجود مقاومت فلسطینیان در برابر از دست دادن سرزمین خود آگاه بودند. او معتقد است که بدون توجه به این زمینه تاریخی، نمی‌توان استمرار منازعه فلسطین و اسرائیل را به ‌درستی توضیح داد.

این استاد روابط بین‌الملل در ادامه به جنگ سال ۱۹۴۸ و آوارگی گسترده فلسطینیان پرداخت و شمار آوارگان فلسطینی در آن دوره را حدود ۷۰۰ تا ۷۵۰ هزار نفر برآورد کرد. او خاطرنشان کرد که شمار زیادی از آوارگان یا فرزندان آنان در نوار غزه زندگی می‌کنند و مسئله بازگشت به خانه‌ها و سرزمین‌های از دست ‌رفته همچنان بخشی از حافظه تاریخی جامعه فلسطینی است.

غزه؛ محاصره و استمرار منازعه مرشایمر در ادامه تحلیل خود، وضعیت نوار غزه را در مرکز بررسی علل هفتم اکتبر قرار داد. او یادآور شد که اسرائیل در جنگ ۱۹۶۷ غزه و کرانه باختری را به تصرف خود درآورد و پس از آن شهرک‌هایی را در این مناطق ایجاد کرد.

رژیم صهیونیستی در سال ۲۰۰۵ شهرک‌نشینان خود را از غزه خارج کرد، اما این اقدام به معنای پایان کنترل اسرائیل بر شرایط زندگی و رفت‌ و آمد ساکنان این منطقه نبود. پس از پیروزی انتخاباتی حماس در سال ۲۰۰۶ و در دست گرفتن کنترل غزه در سال ۲۰۰۷، محدودیت‌ها و محاصره این منطقه تشدید شد.

مرشایمر تاکید دارد خروج شهرک‌نشینان صهیونیست از غزه را نباید به ‌تنهائی نشانه تمایل تل‌آویو به اعطای استقلال واقعی به فلسطینیان دانست. او با اشاره به اظهارات داو وایسگلاس، مشاور ارشد آریل شارون، گفت هدف اعلام ‌شده در آن مقطع، متوقف کردن روند سیاسی و حفظ وضع موجود بود.

مرشایمر برای توضیح سیاست‌های صهیونیست در قبال فلسطینیان، سه رویکرد عمده را برمی‌شمارد: اعمال فشار نظامی با هدف مجبور کردن فلسطینیان به تسلیم، بیرون راندن جمعیت فلسطینی از سرزمین‌های مورد مناقشه و محدود کردن آنان به مناطق محصور و جداافتاده. این سیاست‌ها نه‌ تنها منازعه را حل نکرده‌اند، بلکه به تداوم مقاومت فلسطینیان نیز کمک کرده‌اند.

چرا عملیات هفتم اکتبر رخ داد؟ مرشایمر عملیات هفتم اکتبر را در چارچوب تاریخ طولانی منازعه فلسطین و صهیونیست‌ها تحلیل می‌کند و تاکید دارد باید شرایط سیاسی، امنیتی و انسانی حاکم بر غزه پیش از این عملیات در نظر گرفته شود.

محاصره طولانی ‌مدت غزه، محدودیت‌های گسترده بر زندگی فلسطینیان، درگیری‌های مکرر و فقدان چشم‌انداز روشن برای حل منازعه، از جمله عواملی هستند که در بررسی علل این رویداد باید مورد توجه قرار گیرند. مرشایمر در این زمینه بار دیگر به سخنان بن‌گوریون درباره برداشت فلسطینیان از سلب سرزمینشان اشاره کرد و گفت که مقاومت در برابر از دست دادن سرزمین و محرومیت از حقوق سیاسی، پدیده‌ای نیست که بتوان آن را صرفاً با انگیزه‌های ایدئولوژیک یا نفرت قومی توضیح داد.

وی تاکید دارد براساس قوانین بین‌المللی جنبش‌های مقاومت فلسطین می‌توانند در برابر اشغالگران صهیونیست مبارزه مسلحانه کنند.