روزانه حدود ۴۰۰ شکستگی استخوان در کشور / پوکی استخوان در ۳۰ درصد سنین بالای ۵۰ سال
نتایج پژوهش‌های پژوهشگاه نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد جمعیت بالای ۵۰ سال کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۵۰ درصد نیز با کاهش تراکم استخوان دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با اشاره به بروز روزانه حدود ۴۰۰ شکستگی استخوان در کشور، در عین حال نسبت به روند بروز این بیماری بویژه در سنین بالای ۵۰ سال هشدار داد. باقر لاریجانی در نشست خبری «هفته سلامت استخوان» که امروز، یکشنبه ۲۵ مهر، برگزار شد، اظهار کرد: با توجه اینکه جامعه در مسیر سالمندی حرکت می‌کند، پوکی استخوان به مسائله مهم حوزه سلامت تبدیل شده است؛ بنابراین اطلاع‌رسانی درباره پوکی استخوان و راه‌های پیشگیری و ضرورت تشخیص و درمان به‌موقع این بیماری از اهمیت زیادی برخوردار است.
او با بیان اینکه نهادهای بین‌المللی در زمینه پوکی استخوان فعال هستند، گفت: ایران، نقش جدی در زمینه فعالیت‌های بین‌المللی مرتبط با سلامت استخوان دارد؛ به‌طور مثال، کشور ما از اعضای هیات‌امنای بنیاد بین‌المللی پوکی استخوان (IOF) است. نتایج پژوهش‌های پژوهشگاه نشان می‌دهد حدود ۳۰ درصد جمعیت بالای ۵۰ سال کشور به پوکی استخوان مبتلا هستند و حدود ۵۰ درصد نیز با کاهش تراکم استخوان دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
به عبارت دیگر، فقط دو نفر از هر ۱۰ نفر بالای ۵۰ سال، دارای تراکم استخوان مناسب است. او با بیان اینکه سن از عوامل مهم در بروز پوکی استخوان است، تصریح کرد: بر اساس توصیه‌های سلامت استخوان، افراد فاقد علائم و مشکلات شناخته‌شده نیز باید در حدود ۶۵ سالگی وضعیت سلامت استخوان خود را بررسی کنند.
بررسی‌های پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران بیانگر وضعیت نگران‌کننده زنان بالای ۶۵ سال است؛ چرا که بخش بزرگی از زنان این گروه سنی به پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوان مبتلا هستند. لاریجانی درباره وضعیت پوکی استخوان زنان توضیح داد: اعداد و ارقام نشان می‌دهد حدود ۶۲ درصد زنان بالای ۶۵ سال به پوکی استخوان مبتلا هستند و میزان کاهش تراکم استخوان نیز ۳۳ درصد است و فقط پنج درصد از این گروه از زنان دارای تراکم استخوان در وضعیت طبیعی هستند.
او درباره وضعیت استخوان مردان بالای ۶۵ سال گفت: وضعیت مردان بالای ۶۵ سال بهتر است؛ چرا که حدود ۲۰ درصد از این گروه سنی از نظر سلامت استخوان در شرایط طبیعی قرار دارند؛ به طور معمول، مردان نسبت به زنان دیرتر با این مشکلات استخوانی مواجه می‌شوند. او با بیان اینکه نباید از اهمیت کاهش تراکم استخوان غافل شد، توضیح داد: کاهش تراکم استخوان و پوکی استخوان می‌توانند زمینه‌ساز مشکلات باشند.
لاریجانی با بیان اینکه پوکی استخوان یک بیماری خاموش است، گفت: پوکی استخوان ممکن است تا زمان بروز شکستگی علامت مشخصی نداشته باشد؛ بنابراین این احتمال وجود دارد فرد از وضعیت استخوان‌های خود اطلاعی نداشته باشد، اما یک ضربه کوچک، زمین خوردن روی فرش یا سقوط از پله‌ای کوتاه می‌تواند به شکستگی منجر شود. این پزشک ادامه داد: شکستگی‌ها که می‌تواند پیامدهای جدی برای سلامت و زندگی فرد داشته باشد، موضوعی نگران‌کننده در ارتباط با پوکی استخوان است.
حدود ۲۰ درصد بیماران سالمندی که دچار شکستگی استخوان لگن و ران می‌شوند جان خود را در بیمارستان‌ها از دست می‌دهند. همچنین بخش قابل توجهی از افرادی که زنده می‌مانند به دیگران وابسته می‌شوند و توانایی بازگشت به زندگی عادی و انجام امور روزمره را از دست می‌دهند.
او با بیان اینکه روزانه حدود ۴۰۰ شکستگی استخوان در کشور رخ می‌دهد، تصریح کرد: آمار و ارقام نشان می‌دهد شمار شکستگی‌های جدید حدود ۱۵۰ هزار مورد در هر سال است. رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با بیان اینکه شکستگی‌ها بار اقتصادی هم دارد، گفت: فردی که پیش از شکستگی زندگی مستقلی داشته و به فعالیت‌های روزمره و شغلی خود می‌پرداخته است، ممکن است پس از آن خانه‌نشین شود و برای انجام ساده‌ترین امور شخصی مانند رفتن به سرویس بهداشتی به کمک دیگران نیاز داشته باشد.
او درباره افزایش احتمال شکستگی مجدد تصریح کرد: پس از بروز اولین شکستگی، احتمال وقوع شکستگی بعدی به‌طور قابل توجهی افزایش می‌یابد و ممکن است دو تا سه برابر شود. بر این اساس، پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران طی همکاری مشترک با وزارت بهداشت، پیگیری وضعیت بیماران را آغاز کرده تا افرادی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، پس از درمان نیز تحت مراقبت قرار گیرند و از بروز شکستگی‌های بعدی در آن‌ها پیشگیری شود.
او ادامه داد: در حال حاضر، این برنامه در چند دانشگاه علوم‌پزشکی و برخی بیمارستان‌های تهران اجرا می‌شود. بیمارانی که با شکستگی به بیمارستان مراجعه می‌کنند، آموزش‌های لازم را دریافت می‌کنند و پرستاران نیز وضعیت آن‌ها را به‌طور مستمر پیگیری می‌کنند.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره آگاهی مردم از پوکی استخوان گفت: بسیاری از افرادی که در معرض شکستگی قرار دارند، از وضعیت استخوان‌های خود اطلاعی ندارند. بررسی‌ها نشان می‌دهد حدود ۸۰ درصد افراد مبتلا به پوکی استخوان از بیماری خود مطلع نیستند؛ به عبارت دیگر، حدود هشت نفر از هر ۱۰ فرد بالای ۵۰ سال مبتلا به پوکی استخوان از ابتلای خود آگاهی ندارند.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره نقش رسانه‌ها در افزایش سواد سلامت گفت: رسانه‌ها باید توجه مردم را به سلامت استخوان، پیشگیری از تشدید پوکی استخوان و رعایت مراقبت‌ها ترغیب کنند. او درباره روند درمان پوکی استخوان گفت: حدودا از هر هزار نفر مبتلا به پوکی استخوان ۸۰ نفر درمان خود را آغاز می‌کنند.
از سوی دیگر، حتی در میان افرادی که درمان را آغاز می‌کنند، قطع درمان مسئله مهمی است؛ به‌طوری‌که تقریبا نیمی از افراد بالای ۵۰ سال که درمان را شروع می‌کنند، پس از مدتی آن را رها می‌کنند. این مشکل تنها مختص ایران نیست و در کشورهای دیگر نیز وجود دارد.
او درباره پیشرفت روش‌های تشخیص پوکی استخوان گفت: در حال حاضر، روش‌های محاسباتی و ابزارهای تشخیصی مختلفی در کشور و جهان در حال توسعه است که به کمک این روش‌ها با استفاده از اطلاعات افراد می‌توان خطر پوکی استخوان را ارزیابی کرد؛ برخی از این روش‌ها به دستگاه نیاز دارند و برخی نیز بدون استفاده از دستگاه قابل انجام هستند. رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران با بیان اینکه تجهیزات تشخیص پوکی استخوان عمدتا در شهرهای بزرگ و مراکز استان‌ها متمرکز است، تصریح کرد: توزیع دستگاه‌های سنجش تراکم استخوان در کشور چندان منطقی نیست.
بنابراین، در صورت ورود تجهیزات جدید، توزیع باید بر اساس نیاز مناطق و با برنامه‌ریزی مناسب‌تری انجام شود. لاریجانی درباره سطح آگاهی مردم از پوکی استخوان، گفت: آگاهی عمومی درباره این بیماری در سطح متوسط و در برخی موارد ضعیف است.
یکی از مشکلات نیز انتشار اطلاعات نادرست درباره راه‌های پیشگیری و درمان پوکی استخوان است؛ اطلاعاتی که به‌صورت پراکنده در رسانه‌ها و منابع مختلف منتشر می‌شود. همچنین برخی باورهای نادرست درباره مصرف کلسیم مانند این موضوع که مصرف کلسیم به‌طور کلی موجب ایجاد سنگ کلیه می‌شود، درست نیست.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران ادامه داد: کلسیم برای سلامت استخوان، به‌ویژه در سنین بالا، اهمیت زیادی دارد و افرادی که نمی‌خواهند از مکمل استفاده کنند، باید از طریق مواد غذایی نیاز خود را تأمین کنند. شیر و ماست از منابع کلسیم هستند و هر لیوان شیر حدود ۳۰۰ میلی‌گرم کلسیم دارد.
لاریجانی درباره توصیه‌های غیرعلمی در زمینه جایگزین کردن برخی مواد غذایی با منابع اصلی کلسیم توضیح داد: مصرف مواد غذایی مختلف به طور مثال عسل و سنجد می‌توانند در رژیم غذایی جایگاه خود را داشته باشد؛ اما اینکه بتوانند نیاز بدن به کلسیم را به‌طور کامل از این طریق تأمین کرد، موضوعی است که باید با شواهد علمی بررسی شود. لاریجانی درباره درمان پوکی استخوان گفت: این تصور که پوکی استخوان اساساً درمان‌ناپذیر است، نادرست است.
درمان‌های پایه، از جمله تأمین کلسیم و ویتامین D می‌توانند به برطرف کردن بخشی از نیازهای اساسی بدن کمک کنند. همچنین برای افرادی که دچار کاهش تراکم استخوان یا پوکی استخوان شده‌اند، درمان‌های دارویی مختلفی وجود دارد.
رئیس پژوهشگاه غدد و متابولیسم دانشگاه علوم‌پزشکی تهران درباره دسترسی به داروها در کشور گفت: خوشبختانه، بسیاری از داروهای مرتبط با درمان پوکی استخوان در داخل کشور تولید می‌شوند و امکان دسترسی به درمان‌های مورد نیاز بیماران وجود دارد. هزینه این داروها نیز در مقایسه با بسیاری از داروهای دیگر چندان بالا نیست.
رئیس پژوهشگاه غدد در بخش دوم این نشست خبری درباره پوشش بیمه‌ای خدمات و داروهای پوکی استخوان گفت: داروهای متداول این بیماری تحت پوشش بیمه قرار دارند، اما این احتمال وجود دارد برخی داروها همچنان از پوشش بیمه‌ای برخوردار نباشند. همچنین خدمات سنجش تراکم استخوان برای برخی گروه‌ها تحت پوشش بیمه قرار دارد و این خدمات از طریق بیمه تأمین اجتماعی و خدمات درمانی ارائه می‌شود؛ با این حال، تمام مراکز خصوصی این پوشش را نمی‌پذیرند.
او در پاسخ به پرسشی درباره عوارض طولانی‌مدت کورتون اظهار کرد: استفاده طولانی‌مدت برخی داروها می‌توانند خطر پوکی استخوان و بروز مشکلات دیگر را افزایش دهند، اما این موضوع به معنای ضرورت قطع مصرف این داروها نیست. به طور مثال، برخی بیماران مبتلا به بیماری‌های روماتیسمی ناچار به استفاده از این داروها هستند و تصمیم‌گیری درباره مصرف آن‌ها باید با نظر پزشک انجام شود.
همچنین در مواردی که کورتون برای مدت طولانی تجویز می‌شود، می‌توان با تجویز داروهای مناسب از بروز پوکی استخوان پیشگیری کرد. لاریجانی درباره پیشگیری از شکستگی گفت: اهمیت موضوع پیشگیری از زمین خوردن در سالمندان باید در کانون توجه قرار گیرد.
شکننده‌تر شدن استخوان‌ها در سنین بالا سبب می‌شود که حتی زمین خوردن‌های ساده به شکستگی‌های جدی منجر شود. بر اساس این شرایط، ایمن‌سازی محیط خانه، توجه به شرایط محیط خارج از منزل و فراهم کردن حمایت‌های لازم برای سالمندان از جمله اقداماتی است که می‌تواند خطر زمین خوردن را کاهش دهد.
همچنین انجام فعالیت بدنی و ورزش در سنین بالا برای حفظ سلامت استخوان‌ها و عضلات اهمیت دارد. لاریجانی درباره پیامدهای مصرف فست‌فود بر سلامت استخوان گفت: نتایج مطالعات متعدد بین‌المللی نشان می‌دهد مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده می‌تواند خطر پوکی استخوان را افزایش دهد.
در مقابل، دریافت پروتئین کافی، مصرف لبنیات و موادغذایی حاوی کلسیم و ویتامین D و همچنین مصرف ماهی می‌تواند به تأمین نیازهای بدن کمک کند. او درباره پیامدهای اعتیاد بر سلامت استخوان‌ها گفت: اعتیاد و مصرف هرگونه موادمخدر می‌تواند سلامت استخوان را تحت تأثیر قرار دهد.
در مجموع، تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، ورزش و پرهیز از اعتیاد از مهم‌ترین عوامل قابل اصلاح برای پیشگیری از پوکی استخوان به شمار می‌روند. مصرف زیاد فست‌فودها و نوشابه‌های قندی نیز از جمله عادت‌های غذایی نامناسبی هستند که می‌توانند بر سلامت استخوان اثر منفی بگذارد.
او درباره درمان پوکی استخوان گفت: روش درمان بیماری به وضعیت بیمار و شدت بیماری بستگی دارد. افرادی که هنوز به مرحله پوکی استخوان نرسیده‌اند و با کاهش تراکم استخوان مواجه هستند، اصلاح تغذیه، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، ورزش و پرهیز از عوامل آسیب‌رسان می‌تواند به پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.
بیمارانی که به پوکی استخوان مبتلا شده‌اند، شدت بیماری و سابقه شکستگی در انتخاب روش درمان اهمیت دارد. او درباره دسترسی به داروها گفت: داروهای خوراکی و تزریقی برای درمان پوکی استخوان در کشور در دسترس است و بخشی از این داروها نیز تولید داخل هستند.
لاریجانی با بیان اینکه آمورش تغذیه صحیح باید از سنین پایین شروع شود، گفت: دریافت کافی کلسیم و ویتامین D در دوران پیش از بلوغ و بلوغ برای بهبود کیفیت استخوان اهمیت دارد. قرار گرفتن متعادل در معرض نور خورشید نیز به ساخت ویتامین D در بدن کمک می‌کند.
در این زمینه، حدود ۱۵ دقیقه قرار گرفتن دست‌ها و صورت در معرض نور خورشید، با رعایت احتیاط‌های لازم و پرهیز از ساعات اوج تابش در کانون توجه قرار گیرد. لاریجانی گفت: مصرف بیش از اندازه ویتامین D نیز می‌تواند برای بدن مشکل‌ساز باشد و دریافت این ویتامین باید متناسب با سن و نیاز فرد انجام شود.