شهید طهرانچی از توانایی تبدیل دانش تخصصی به راه‌حل‌های عملی برای مسائل کشور برخوردار بود

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالحسین خسروپناه، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، در سومین روز از رویداد «قرار هشتم» با عنوان «شهید طهرانچی، معمار نهضت جدید علمی» که در سالن شهید باغانی دانشگاه امام صادق (ع) برگزار شد، با تشریح ابعاد علمی، فکری، مدیریتی و شخصیتی شهید محمدمهدی طهرانچی، اظهار کرد: شهید طهرانچی از جمله دانشمندانی بود که توانست میان علم، فناوری، حکمت و حکمرانی پیوند برقرار کند و از دانش تخصصی خود برای حل مسائل واقعی کشور بهره بگیرد. وی در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت یاد شهید مصباح‌الهدی، او را انسانی شریف، عالم، فروتن، بی‌تکلف و برخوردار از عقلانیت مدیریتی توصیف کرد و گفت: الگوی مدیریت این شهید باید به‌صورت علمی تدوین شود تا مشخص شود چگونه می‌توان مدیریتی مبتنی بر عقلانیت، دقت، روش‌شناسی، نتیجه‌گرایی و حل مسئله داشت.

استاد خسروپناه افزود: در الگوی مدیریتی شهید مصباح‌الهدی، ضمن وجود ساختار سلسله‌مراتبی، حرکت مدیریتی از پایین به بالا شکل می‌گرفت؛ موضوعی که در ظاهر ممکن است متناقض به نظر برسد، اما در شیوه مدیریت او چنین تعارضی وجود نداشت. انس شهید طهرانچی با قرآن و توجه به آیات سوره روم دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به ویژگی‌های علمی و معرفتی شهید طهرانچی گفت: یکی از خصوصیات برجسته این دانشمند شهید، انس عمیق با قرآن کریم بود.

او تلاش می‌کرد برای پاسخ به دغدغه اصلی خود، یعنی حکمرانی علم و فناوری، از معارف و روش اندیشیدن قرآنی بهره بگیرد. وی افزود: شهید طهرانچی علاقه ویژه‌ای به سوره روم، به‌خصوص آیات ۲۰ تا ۲۴ این سوره داشت و تلاش می‌کرد از مجموعه این آیات، یک نظام معرفتی استخراج کند.

استاد خسروپناه با اشاره به تعابیر پایانی این آیات اظهار کرد: در آیه ۲۱ سوره روم تعبیر «إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ» آمده و در آیه ۲۲ تعبیر «إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِلْعَالِمِینَ» به کار رفته است. همچنین در آیه ۲۴ تعبیر «إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ» مطرح شده است.

شهید طهرانچی به نسبت میان تفکر، علم و عقل در این آیات توجه داشت و می‌کوشید از این مفاهیم برای تبیین شیوه اندیشیدن و تحصیل علم استفاده کند. وی با بیان اینکه مفاهیم علم و عقل در قرآن را نمی‌توان به‌سادگی با برداشت‌های متعارف از این مفاهیم یکسان دانست، ادامه داد: عقل قرآنی با عقلانیت ابزاری یا آنچه در برخی مکاتب فلسفی و علمی مطرح می‌شود، تفاوت‌هایی دارد و برای فهم این مفاهیم باید به مبانی معرفتی قرآن توجه کرد.

شهید طهرانچی مخالف تحمیل نظریه‌های علمی بر قرآن بود دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر اینکه شهید طهرانچی با تحمیل نظریه‌های علمی بر آیات قرآن موافق نبود، تصریح کرد: برخی افراد ابتدا به یک نظریه علمی می‌رسند و سپس تلاش می‌کنند آن را بر آیات قرآن تطبیق دهند و تفسیری علمی از قرآن ارائه کنند، اما شهید طهرانچی چنین رویکردی نداشت. وی افزود: از نگاه او باید از قرآن برای شناخت روش اندیشیدن، تفکر و تحصیل علم الهام گرفت.

البته معتقد بود که برخی آیات قرآن می‌توانند واجد نکات علمی نیز باشند، اما این موضوع به معنای کنار گذاشتن روش‌های تجربی و فعالیت‌های آزمایشگاهی نیست. استاد خسروپناه با اشاره به تخصص شهید طهرانچی در فیزیک و لیزر اظهار کرد: او از پیشگامان فعالیت‌های آزمایشگاهی در حوزه لیزر در دانشگاه شهید بهشتی بود و به کار تجربی و آزمایشگاهی اعتقاد جدی داشت، اما معتقد بود که صرف حضور در آزمایشگاه برای تربیت دانشمندی برخوردار از نگرش قرآنی و توحیدی کافی نیست.

وی ادامه داد: فعالیت آزمایشگاهی می‌تواند دانشمند و متخصص تربیت کند، اما برای پرورش عالمی که در کنار شناخت جهان، به مبانی توحیدی و معرفتی نیز توجه داشته باشد، باید به شیوه تفکر و مبانی اندیشه او پرداخت. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به روحیه معنوی شهید طهرانچی گفت: این شهید اگرچه معمولاً با ادبیات عرفانی سخن نمی‌گفت و مانند برخی شخصیت‌ها به شعر و مباحث عرفانی نمی‌پرداخت، اما از روحیه‌ای عرفانی و توحیدی برخوردار بود.

برگزاری جلسات فلسفه و فیزیک با حضور شهید فخری‌زاده و شهید طهرانچی خسروپناه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به تجربه برگزاری نشست‌های میان‌رشته‌ای در مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران اظهار کرد: زمانی که در این مؤسسه مسئولیت داشتم، تلاش کردیم در کنار مباحث متعارف فلسفه اسلامی و غرب، زمینه گفت‌وگوی فلسفه با علوم مختلف از جمله فیزیک و زیست‌شناسی را فراهم کنیم. وی افزود: در همان دوران، شهید محسن فخری‌زاده با من تماس گرفت و درخواست دیدار کرد.

در آن ملاقات توضیح داد که برخی مباحث فیزیک جدید، به‌ویژه مکانیک کوانتومی، تفسیر کپنهاگی و دیگر تفسیرهای این حوزه، پرسش‌ها و چالش‌های فلسفی ایجاد کرده‌اند و لازم است فیزیک‌دانان با مبانی فلسفی نیز آشنا شوند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: شهید فخری‌زاده در آن دیدار به گفت‌وگوی خود با رهبر انقلاب اشاره کرد و گفت که درباره ضرورت تقویت مبانی فلسفی فیزیک‌دانان با ایشان صحبت کرده و به دنبال این موضوع، برای گفت‌وگو و همکاری به مؤسسه حکمت و فلسفه مراجعه کرده است.

استاد خسروپناه بیان کرد: پس از این گفت‌وگو، جلسات فلسفه و فیزیک شکل گرفت و شهید طهرانچی نیز در کنار شماری از دانشمندان و پژوهشگران در این نشست‌ها حضور یافت. این جلسات مربوط به سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱ بود.

وی افزود: شهید طهرانچی به دلیل مسئولیت‌ها و مشغله‌های علمی و مدیریتی نمی‌توانست در همه نشست‌ها حضور منظم داشته باشد، اما هر زمان در جلسات شرکت می‌کرد، با جدیت وارد مباحث علمی و فلسفی می‌شد. استاد خسروپناه با اشاره به تفاوت دغدغه‌های علمی شرکت‌کنندگان در این نشست‌ها گفت: شهید فخری‌زاده بیشتر به چالش‌های فلسفی فیزیک جدید، از جمله نسبت اصل عدم قطعیت با برخی مبانی فلسفی و منطقی توجه داشت، در حالی که شهید طهرانچی می‌کوشید بررسی کند چگونه می‌توان از آیات قرآن برای مواجهه با این پرسش‌ها و چالش‌ها الهام گرفت.

وی افزود: مجموعه این گفت‌وگوهای علمی بعدها در قالب کتاب منتشر شد و دانشگاه آزاد اسلامی نیز در انتشار آن نقش داشت. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تأکید کرد: ویژگی مهم شهید طهرانچی این بود که نه به دنبال تحمیل یافته‌های علمی بر قرآن بود و نه در تجربه‌گرایی آزمایشگاهی متوقف می‌شد و مبانی فکری و معرفتی را کنار می‌گذاشت.

تفاوت دانشمند متخصص با دانشمندی که توان حل مسائل حکمرانی دارد استاد خسروپناه دومین ویژگی برجسته شهید طهرانچی را توانایی پیوند دادن علم و فناوری با حکمرانی دانست و گفت: در حوزه‌های علمیه و دانشگاه‌ها، عالمان و متخصصان فراوانی وجود دارند که ممکن است در رشته خود به بالاترین مراتب علمی برسند، اما لزوماً نتوانند دانش تخصصی خود را برای حل مسائل حکمرانی به کار گیرند. وی با ذکر مثال‌هایی از علوم اسلامی اظهار کرد: ممکن است یک فقیه سال‌ها درباره احکام نکاح و طلاق تدریس کرده و آثار متعددی نوشته باشد، اما هنگامی که درباره مسائل واقعی جامعه، از جمله کاهش ازدواج جوانان، افزایش طلاق یا چالش‌های حکمرانی اجتماعی از او سؤال می‌شود، نتواند میان دانش تخصصی خود و مسئله موجود ارتباط برقرار کند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: در دانشگاه‌ها نیز ممکن است استادان روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، اقتصاد یا مدیریت، پژوهش‌های گسترده‌ای انجام دهند و بر اساس مکاتب مختلف علمی به نتایجی برسند، اما این نتایج لزوماً قابلیت اجرا در جامعه را نداشته باشند؛ زیرا برخی نظریه‌ها بر اساس شرایط و جامعه آماری خاصی شکل گرفته‌اند و نمی‌توان بدون توجه به تفاوت شرایط، آنها را در هر جامعه‌ای به کار گرفت. وی با اشاره به رشته ریاضیات ادامه داد: ممکن است فردی سال‌ها ریاضیات خوانده و به مرتبه استادی تمام رسیده باشد، اما هنگامی که کشور در حوزه هوش مصنوعی یا فناوری کوانتومی به ریاضیات محاسباتی، ریاضیات شبکه‌ای، طراحی الگوریتم و کدنویسی نیاز دارد، نتواند از دانش خود برای حل این مسائل استفاده کند.

خسروپناه تأکید کرد: رسیدن به مرتبه استادی، کسب عنوان استاد نمونه یا استاد ممتاز، به‌تنهایی به معنای برخورداری از توان حل مسائل حکمرانی نیست. شهید طهرانچی دانش تخصصی را در خدمت حل مسائل کشور قرار داد دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه شهید طهرانچی از این جهت با بسیاری از متخصصان تفاوت داشت، اظهار کرد: او فیزیک‌دان، متخصص لیزر و پلاسما، استاد دانشگاه، صاحب تألیفات علمی و تربیت‌کننده دانشجو بود، اما ویژگی متمایز او برخورداری از توانایی حل مسئله در حوزه حکمرانی علم و فناوری بود.

وی افزود: شهید طهرانچی برخی خلأهای فناورانه کشور، از جمله در بخش‌هایی از صنایع دفاعی را می‌شناخت و می‌دانست چگونه می‌توان از دانش تخصصی برای پاسخ به این نیازها استفاده کرد. استاد خسروپناه با اشاره به فعالیت‌های علمی و فناورانه شهید طهرانچی در حوزه دفاعی گفت: با وجود مسئولیت‌های گسترده او در دانشگاه آزاد اسلامی، بخشی از وقت خود را به فعالیت‌های علمی و حل مسائل فناورانه در حوزه دفاعی اختصاص می‌داد.

وی ادامه داد: یک بار از او پرسیدم با وجود این حجم از مسئولیت‌های دانشگاهی چگونه فرصت رسیدگی به چنین فعالیت‌هایی را پیدا می‌کند که پاسخ داد برای این کارها زمان مشخصی اختصاص داده است. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: شهید طهرانچی توانسته بود دانش تخصصی خود را به حل مسئله پیوند بزند، اما به همین مرحله بسنده نکرد و به دنبال دستیابی به الگویی کلان برای حکمرانی علم و فناوری بود.

حکمرانی فناوری، فرایندی هوشمند برای حل مسئله است استاد خسروپناه در تشریح مفهوم حکمرانی اظهار کرد: برای مفهوم حکمرانی یا Governance بیش از ۲۰۰ تعریف مطرح شده است، اما به اعتقاد من، حکمرانی فناوری، فرایندی هوشمند و فناورانه برای حل مسئله است. وی با تأکید بر ضرورت تفکیک میان حل مسئله و طراحی نظام‌های کلان افزود: باید میان مباحث مربوط به مسائل، نظام اجتماعی و حکمرانی تفاوت قائل شد.

طراحی و تبیین یک نظام اجتماعی یا فرهنگی، موضوعی متفاوت از حکمرانی به معنای حل مسئله است و هرکدام روش‌شناسی خاص خود را دارند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: حکمرانی از سیاست‌گذاری آغاز می‌شود و مراحل تنظیم‌گری، راهبری و نظارت را دربرمی‌گیرد.

هدف این فرایند آن است که مسئله‌ای واقعی با استفاده از دانش و مشارکت متخصصان حل شود. وی با اشاره به ضرورت بررسی پیامدهای تصمیمات حکمرانی گفت: در حکمرانی باید متخصصان حوزه‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار گیرند و بررسی کنند که یک مسئله با چه روشی حل شود تا پیامدهای منفی جدیدی ایجاد نکند.

استاد خسروپناه تصریح کرد: اگر برای حل یک آسیب اجتماعی اقدام کنیم، اما در نتیجه آن ده مسئله و چالش تازه ایجاد شود، نمی‌توان آن را حکمرانی موفق دانست. چنین وضعیتی نشان می‌دهد که در بخشی از فرایند سیاست‌گذاری، تنظیم‌گری یا راهبری اشکالی وجود داشته است.

وی افزود: شهید طهرانچی از چنین نگرشی برخوردار بود و علاوه بر حل مسائل مشخص علمی و فناورانه، به این موضوع می‌اندیشید که چگونه می‌توان الگویی جامع برای حکمرانی علم و فناوری طراحی کرد. پیوند حکمت و حکمرانی در الگوی مدیریتی شهید طهرانچی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی سومین ویژگی برجسته شهید طهرانچی را پیوند میان حکمت و حکمرانی عنوان کرد و گفت: شهید طهرانچی به حکمت توجه ویژه‌ای داشت و معتقد بود حکیم کسی است که بتواند از تجربه زیست علمی خود الگویی برای عمل و حل مسئله بسازد.

وی با اشاره به جلسات مدیریتی دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: شهید طهرانچی شنبه‌ها جلساتی در دانشگاه برگزار می‌کرد و با توجه به علاقه من به مباحث حکمی، خواسته بود در ابتدای این نشست‌ها حدود ۱۵ دقیقه به موضوعات حکمت اختصاص داده شود. استاد خسروپناه افزود: گاهی این مباحث با مشارکت خود شهید طهرانچی و دیگر حاضران تا نیم ساعت ادامه پیدا می‌کرد و پس از آن، مسائل اجرایی دانشگاه مورد بررسی قرار می‌گرفت.

وی با تأکید بر اینکه حکمت لزوماً مترادف فلسفه نیست، ادامه داد: منظور از حکمت در این مباحث، توجه به حکمت قرآنی و توانایی دستیابی به الگویی برای عمل بود. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: تفاوت حکیم با غیرحکیم در این است که فرد غیرحکیم بیشتر معلول‌ها را می‌بیند، اما حکیم به دنبال شناخت علت‌هاست و هرچه بتواند دایره گسترده‌تری از علت‌ها و ارتباط میان آنها را درک کند، به حکمت نزدیک‌تر می‌شود.

وی افزود: شهید طهرانچی در عین برخورداری از تخصص در فیزیک و لیزر، به مسائل کلان‌تر می‌اندیشید و تلاش می‌کرد از الگوی حکمرانی علم و فناوری برای پاسخ به نیازهای کشور در حوزه‌های مختلف بهره بگیرد. تبدیل یک واحد دانشگاه آزاد در اصفهان به مرکز فناورانه تولید بذر استاد خسروپناه با اشاره به نمونه‌ای از اقدامات شهید طهرانچی در دانشگاه آزاد اسلامی گفت: یکی از مصادیق نگاه حکمرانی او، توجه به مسئله بذر و نیاز کشور در این حوزه بود.

وی توضیح داد: شهید طهرانچی در شهر مجلسی اصفهان، یکی از واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی را از فعالیت پیشین خود خارج کرد و آن را به واحدی فناورانه در حوزه بذر تبدیل کرد تا بتواند بخشی از نیاز کشور را تأمین کند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: تخصص اصلی شهید طهرانچی بذر و کشاورزی نبود، اما چون از الگوی حکمرانی علم و فناوری برخوردار بود، می‌توانست این الگو را در حوزه‌هایی خارج از تخصص مستقیم خود نیز به کار گیرد.

وی ادامه داد: همین نگرش موجب شده بود که او علاوه بر موضوعاتی مانند لیزر و فناوری‌های مرتبط با فیزیک، به مسائل دیگری از جمله کوانتوم، هوش مصنوعی و نیازهای فناورانه کشور توجه کند. استاد خسروپناه تأکید کرد: شهید طهرانچی تلاش داشت دانشگاه آزاد اسلامی را از وابستگی به درآمد حاصل از شهریه خارج کند و ظرفیت‌های این دانشگاه را در مسیر تولید فناوری، محصول و درآمدزایی مبتنی بر دانش قرار دهد.

تلاش برای تبدیل مقاله به اختراع و محصول در دانشگاه آزاد اسلامی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اقدامات مدیریتی شهید طهرانچی در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: او تلاش کرد شاخص‌های ارزیابی و ارتقای فعالیت‌های علمی دانشگاه را توسعه دهد و استادان را به حرکت در مسیر تولید علم و فناوری تشویق کند. وی افزود: در این رویکرد، افزایش تولید مقالات علمی تنها یکی از مراحل فعالیت دانشگاهی بود و در کنار آن، کاربردی‌سازی دانش، تبدیل مقاله به ثبت اختراع و تبدیل اختراع به محصول نیز مورد توجه قرار گرفت.

خسروپناه ادامه داد: برگزاری نمایشگاه‌های محصولات دانشگاه آزاد اسلامی، فرصتی برای مشاهده نتایج این سیاست‌ها بود. در این نمایشگاه‌ها محصولات متعددی از واحدهای مختلف دانشگاه عرضه می‌شد و رقابت‌هایی در حوزه‌هایی مانند رباتیک و معماری شکل می‌گرفت.

وی با بیان اینکه این اقدامات بخشی از الگوی حکمرانی علم و فناوری شهید طهرانچی بود، گفت: او تلاش می‌کرد ظرفیت گسترده دانشگاه آزاد اسلامی را از آموزش و تولید مقاله فراتر ببرد و در خدمت پاسخ‌گویی به نیازهای واقعی کشور قرار دهد. شهید طهرانچی در حوزه علوم انسانی نیز صاحب ایده‌های نوآورانه بود خسروپناه با اشاره به تجربه همکاری خود با شهید طهرانچی در دانشگاه آزاد اسلامی اظهار کرد: زمانی که مسئولیت معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی را بر عهده داشتم، در جلسات با شهید طهرانچی همواره با ایده‌ها و نوآوری‌های تازه‌ای مواجه می‌شدم.

وی افزود: شهید طهرانچی تنها به دنبال اجرای الگوی خود در علوم فنی و مهندسی یا علوم پایه نبود، بلکه تلاش می‌کرد همین نگرش را در حوزه علوم انسانی نیز به کار گیرد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: در بسیاری از جلسات، با وجود اینکه تخصص من علوم انسانی بود و تخصص اصلی شهید طهرانچی فیزیک، از ایده‌ها و دیدگاه‌های او درباره مسائل علوم انسانی استفاده می‌کردم.

وی تأکید کرد: این ویژگی نشان می‌داد که شهید طهرانچی از سطح تخصص در یک رشته علمی فراتر رفته و به الگویی برای مدیریت و حکمرانی علم و فناوری دست یافته است. شهید طهرانچی در مکتب علمی و مدیریتی انقلاب اسلامی پرورش یافت دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش مکتب علمی و تربیتی انقلاب اسلامی در پرورش مدیران و دانشمندان اظهار کرد: به اعتقاد من، شهید طهرانچی را باید در چارچوب مکتب علمی و مدیریتی امامین انقلاب شناخت.

وی افزود: این مکتب در حوزه‌های مختلف علمی، فرهنگی و دفاعی شخصیت‌های اثرگذاری تربیت کرده است که از جمله آنها می‌توان به شهید قاسم سلیمانی، شهید محسن فخری‌زاده، شهید محمدمهدی طهرانچی و مرحوم کاظمی آشتیانی اشاره کرد. استاد خسروپناه ادامه داد: این شخصیت‌ها را نباید پدیده‌هایی جدا از یکدیگر دانست، بلکه آنها در بستر یک مکتب فکری و تربیتی رشد کرده‌اند و هرکدام در حوزه مسئولیت خود توانسته‌اند منشأ تحول شوند.

وی با اشاره به نقش رهبر انقلاب در هدایت جریان علمی کشور اظهار کرد: معتقدم معماری کلان علم و فناوری کشور بر اساس اندیشه و راهبری ایشان شکل گرفته و شهید طهرانچی نیز با بهره‌گیری از این معماری، تلاش کرد بخشی از آن را در دانشگاه آزاد اسلامی به مرحله اجرا برساند. روایت خسروپناه از توجه رهبر انقلاب به فعالیت‌های فناورانه شهید طهرانچی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به خاطرات خود از دیدارهای مشترک با رهبر انقلاب گفت: در برخی دیدارهای ماه مبارک رمضان که شهید طهرانچی نیز حضور داشت، رهبر انقلاب ضمن توصیه به او برای مراقبت از خود، درباره فعالیت‌های علمی و فناورانه دانشگاه آزاد اسلامی سؤال می‌کردند.

وی افزود: این توجه نشان می‌داد که فعالیت‌های علمی و فناورانه شهید طهرانچی در چارچوب نگاه کلان رهبر انقلاب به پیشرفت علمی کشور قرار داشت. استاد خسروپناه در ادامه با اشاره به تجربه شخصی خود از راهنمایی‌های رهبر انقلاب اظهار کرد: در سال ۱۳۸۱ فرصتی برای ارائه گزارشی از فعالیت‌ها و برنامه‌های علمی خود به ایشان پیدا کردم و در آن دیدار، رهبر انقلاب پس از بررسی برخی آثار و برنامه‌ها، توصیه‌ها و راهنمایی‌هایی برای ادامه مسیر علمی ارائه کردند.

وی افزود: در دیدارهای بعدی نیز ایشان درباره پیشرفت فعالیت‌های فلسفی و علمی سؤال می‌کردند و پیگیر نتایج آنها بودند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین با اشاره به یکی از سخنرانی‌های خود درباره جریان‌شناسی عصر امام هادی (ع) اظهار کرد: پس از آن سخنرانی، رهبر انقلاب حدود ۲۰ دقیقه درباره موضوع مطرح‌شده توضیح دادند و در دیدارهای بعدی نیز توصیه کردند که جریان‌شناسی درباره دیگر ائمه معصومین (ع) ادامه پیدا کند.

وی افزود: این توصیه بعدها زمینه‌ساز برگزاری مجموعه جلساتی درباره جریان‌شناسی عصر معصومان، از پیامبر اکرم (ص) تا حضرت حجت (عج)، شد که محتوای آنها در قالب کتاب منتشر شده است. استاد خسروپناه تأکید کرد: این نمونه‌ها نشان‌دهنده اهمیت نقش تربیت علمی، هدایت فکری و پیگیری مستمر در شکل‌گیری جریان‌های علمی و فرهنگی است.

توصیه رهبر انقلاب برای چابک‌سازی شورای عالی انقلاب فرهنگی دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به توصیه‌های رهبر انقلاب پس از آغاز مسئولیت خود در این شورا گفت: یکی از نخستین توصیه‌های ایشان این بود که دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی چابک شود، فعالیت‌های پراکنده به دستگاه‌های مسئول واگذار شود و شورا به قرارگاهی برای راهبری و پیگیری امور تبدیل شود. وی افزود: در اجرای این توصیه تلاش‌هایی انجام شد، اما تحقق کامل چنین تحولی نیازمند فراهم شدن الزامات و ظرفیت‌های اجرایی است.

استاد خسروپناه با اشاره به موضوعات مورد تأکید رهبر انقلاب اظهار کرد: ایشان درباره مسائل مختلفی از جمله هوش مصنوعی، فناوری کوانتومی، اسباب‌بازی و موسیقی توصیه‌هایی داشتند و بر ضرورت پیگیری موضوعاتی که سال‌ها معطل مانده بود، تأکید می‌کردند. وی ادامه داد: بر همین اساس، تلاش کردم پیش از ورود به هر موضوع در شورای عالی انقلاب فرهنگی، دیدگاه‌ها و توصیه‌های رهبر انقلاب درباره آن موضوع بررسی و جمع‌آوری شود.

حاصل این فعالیت‌ها به مجموعه‌ای حدود ۱۴ جلد رسید که انتشار برخی مجلدات آن آغاز شده است. تدوین اصول آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی بر اساس بیانات رهبر انقلاب استاد خسروپناه با اشاره به فرایند بررسی آیین‌نامه ارتقای اعضای هیئت علمی اظهار کرد: برای ورود به این موضوع، مجموعه بیانات رهبر انقلاب درباره ارتقای علمی و دانشگاهی جمع‌آوری شد که حجم آن به حدود ۱۱۰ تا ۱۲۰ صفحه رسید.

وی افزود: پس از بررسی این مجموعه، ۱۰ اصل استخراج شد و با پیشنهاد یک اصل دیگر از سوی اعضا، در نهایت ۱۱ اصل به‌عنوان مبنای کار در نظر گرفته شد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: معتقدم تدوین جزئیات آیین‌نامه ارتقا باید در وزارت علوم و دستگاه‌های مسئول انجام شود، اما لازم است این فرایند بر اساس اصول کلان و سیاست‌های راهبردی پیش برود.

وی همچنین با اشاره به نقشه جامع علمی کشور، موضوع بنیاد علم و تحول در نظام آموزش‌وپرورش گفت: بسیاری از این موضوعات در چارچوب توصیه‌ها و سیاست‌های کلان رهبر انقلاب مورد توجه قرار گرفته‌اند. استاد خسروپناه با اشاره به بازنگری سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش اظهار کرد: در این فرایند شمار زیادی از استادان و متخصصان مشارکت داشته‌اند و بازنگری سند پس از طی مراحل بررسی به تصویب رسیده است.

شهید طهرانچی از ظرفیت و آمادگی ساختارهای اجرایی جلوتر بود دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با طرح نقدی نسبت به شیوه پیشبرد الگوی مدیریتی شهید طهرانچی اظهار کرد: یکی از ویژگی‌هایی که در عین حال برای او چالش ایجاد می‌کرد، این بود که از مخاطبان و ساختارهای اجرایی جلوتر حرکت می‌کرد و مجموعه تحت مدیریت او همیشه نمی‌توانست با سرعت و افق فکری‌اش همراه شود. وی افزود: این مسئله را در برخی سخنرانی‌ها که شهید طهرانچی نیز حضور داشت مطرح می‌کردم.

معتقدم برخی نخبگان به دلیل برخورداری از استعداد و توانایی بالا، به الگوهایی دست پیدا می‌کنند که نظام اجرایی هنوز آمادگی همراهی با آنها را ندارد. استاد خسروپناه با تأکید بر ضرورت همراه کردن تدریجی ساختارها با الگوهای جدید گفت: مدیری که به یک الگوی پیشرفته دست یافته، باید علاوه بر شناخت مقصد، برای حرکت تدریجی مجموعه تحت مدیریت خود نیز برنامه داشته باشد.

وی ادامه داد: اگر مدیر در نقطه‌ای بسیار جلوتر از ساختار اجرایی قرار بگیرد، نمی‌تواند انتظار داشته باشد که همه اجزای سیستم بلافاصله به همان نقطه برسند. چنین فرایندی به صبر، بردباری و تربیت تدریجی نیروها نیاز دارد.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: شهید طهرانچی ایده‌ها و نوآوری‌های فراوانی داشت و در بسیاری از موارد، سرعت حرکت او از توان همراهی ساختارهای اجرایی بیشتر بود. دو مانع اصلی تحقق الگوی حکمرانی شهید طهرانچی استاد خسروپناه با تشریح موانع اجرای الگوی مدیریتی شهید طهرانچی در دانشگاه آزاد اسلامی گفت: تحقق کامل الگوی حکمرانی علم و فناوری او با دو مانع اساسی روبه‌رو بود.

وی توضیح داد: مانع نخست، ساختارهای موجود در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به‌ویژه شوراهای برنامه‌ریزی و گسترش آموزش عالی بود که لزوماً با افق فکری و سرعت تحول مورد نظر شهید طهرانچی همراهی نداشتند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود: مانع دوم، ساختار داخلی دانشگاه آزاد اسلامی بود؛ زیرا همه بخش‌های این دانشگاه نیز از آمادگی لازم برای اجرای ایده‌ها و نوآوری‌های او برخوردار نبودند.

وی با اشاره به خاطره‌ای از گفت‌وگوی خود با شهید طهرانچی اظهار کرد: در یکی از دیدارهای خانوادگی در قم، پس از اقامه نماز، درباره ضرورت استقلال بیشتر شوراهای برنامه‌ریزی و گسترش دانشگاه آزاد اسلامی با او صحبت کردم. استاد خسروپناه ادامه داد: در آن گفت‌وگو مطرح کردم که اجرای الگوی تحولی شهید طهرانچی مستلزم آن است که دانشگاه بتواند برخی رشته‌های غیرضروری را متوقف و رشته‌های جدید متناسب با نیازهای کشور ایجاد کند.

وی افزود: شهید طهرانچی اصل ضرورت همراهی ساختار آموزش عالی با حکمرانی علم و فناوری را قبول داشت، اما نسبت به امکان پذیرش چنین تغییراتی از سوی وزارت علوم و ساختارهای موجود تردید داشت. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی تصریح کرد: از یک سو، شوراهای برنامه‌ریزی و گسترش آموزش عالی نمی‌توانستند با افق فکری او پیش بروند و از سوی دیگر، بخش‌هایی از دانشگاه آزاد اسلامی نیز توان همراهی با سرعت تحولات مورد نظر او را نداشتند.

وی افزود: همین شرایط موجب می‌شد شهید طهرانچی برای پیشبرد برخی برنامه‌های خود ناچار شود از نیروهای خارج از مجموعه استفاده کند، در حالی که همراه کردن سایر نیروهای دانشگاه با این تغییرات نیز ضرورتی جدی بود. استاد خسروپناه با اشاره به پیامدهای این وضعیت اظهار کرد: شهید طهرانچی با وجود این محدودیت‌ها، به دلیل امید، توکل و روحیه مجاهدانه، حرکت خود را متوقف نمی‌کرد، اما گاهی فاصله میان سرعت حرکت او و توان اجرایی مجموعه افزایش می‌یافت.

وی تأکید کرد: البته باید این پرسش را نیز مطرح کرد که آیا این موضوع نقدی به شهید طهرانچی بود یا به مجموعه افرادی که نمی‌توانستند با افق فکری او همراه شوند. دانشگاه آزاد اسلامی ظرفیت اجرای تحولات گسترده‌تری را داشت دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به ظرفیت‌های مدیریتی شهید طهرانچی اظهار کرد: به اعتقاد من، اگر امکانات و اختیارات گسترده‌تری در حوزه آموزش عالی در اختیار او قرار می‌گرفت، می‌توانست تحولات بیشتری ایجاد کند.

وی افزود: با این حال، باید توجه داشت که اجرای برنامه‌های تحولی، علاوه بر برخورداری از الگوی علمی و مدیریتی، به آمادگی نیروی انسانی و ساختارهای اجرایی نیز نیاز دارد. استاد خسروپناه ادامه داد: شهید طهرانچی در دانشگاه آزاد اسلامی تلاش کرد الگوی حکمرانی علم و فناوری را در حوزه‌های مختلف به اجرا بگذارد و از ظرفیت این دانشگاه برای حل مسائل کشور استفاده کند.

وی تصریح کرد: یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های او این بود که در کنار شناخت مسائل علمی و فناورانه، به دنبال ایجاد سازوکارهایی برای تبدیل دانش به محصول و دستاورد کاربردی بود. شهید طهرانچی با وجود مسئولیت‌های گسترده، فردی خانواده‌دوست و فروتن بود خسروپناه در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به ویژگی‌های اخلاقی و شخصیتی شهید طهرانچی اظهار کرد: او علاوه بر توانایی علمی و مدیریتی، انسانی خانواده‌دوست بود و رابطه‌ای صمیمانه با همسر، فرزندان و نوه‌های خود داشت.

وی افزود: شهید طهرانچی در کنار مسئولیت‌های سنگین دانشگاهی و علمی، به خانواده خود توجه داشت و تلاش می‌کرد ارتباطی نزدیک و دوستانه با اعضای خانواده برقرار کند. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به فروتنی این دانشمند شهید گفت: با وجود جایگاه علمی و مدیریتی، هیچ‌گاه در رفتار او نشانی از تکبر و خودبرتربینی مشاهده نکردم.

وی ادامه داد: شهید طهرانچی هنگام حضور در محیط‌های مختلف، با کارکنان، کارگران و دیگر افراد به‌راحتی ارتباط برقرار می‌کرد و رفتار او متناسب با جایگاه اجتماعی افراد تغییر نمی‌کرد. این فروتنی، ویژگی واقعی شخصیت او بود و جنبه نمایشی نداشت.

استاد خسروپناه با اشاره به ویژگی‌های معنوی شهید طهرانچی اظهار کرد: او اهل دعا، روضه و توسل بود و سال‌ها از محضر مرحوم آیت‌الله آقا مجتبی تهرانی بهره برده بود که این تربیت معنوی در شکل‌گیری شخصیت او تأثیر داشت. شهید طهرانچی را هیچ‌گاه ناامید ندیدم دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تأکید بر روحیه مجاهدانه شهید طهرانچی گفت: در تمام سال‌هایی که با او ارتباط داشتم، هیچ‌گاه وی را ناامید ندیدم.

وی افزود: انسان مجاهد از صبر، استقامت، توکل، دشمن‌شناسی و روحیه مقابله با دشمن برخوردار است و شهید طهرانچی نیز این ویژگی‌ها را در شخصیت و رفتار خود داشت. استاد خسروپناه با اشاره به مفهوم جهاد کبیر در قرآن کریم اظهار کرد: به اعتقاد من، شهید طهرانچی از روحیه جهاد کبیر برخوردار بود و در مسیر مسئولیت‌های علمی و مدیریتی خود، با وجود مشکلات و موانع، از تلاش دست نمی‌کشید.

وی افزود: فشارهای ناشی از مسئولیت‌های گسترده و دشواری همراه کردن ساختارهای اجرایی با برنامه‌های تحولی، شرایط سختی برای او ایجاد کرده بود، اما امید و توکلش موجب می‌شد همچنان با جدیت به فعالیت ادامه دهد. دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی در پایان با اشاره به ارتباط معنوی خود با شهید طهرانچی گفت: هر زمان در مسائل حکمرانی علم و فناوری با دشواری‌هایی مواجه می‌شوم، به یاد این شهید می‌افتم و گاهی با حضور بر مزار او، از خداوند به برکت مقام شهدا طلب یاری می‌کنم.

استاد خسروپناه با قدردانی از برگزارکنندگان رویداد «قرار هشتم» برای زنده نگه داشتن یاد شهید طهرانچی و دیگر شهدای علمی کشور، تأکید کرد: شهید طهرانچی الگویی از دانشمند متعهد، حکیم و مسئله‌محور بود که توانست میان علم تخصصی، مبانی معرفتی و حکمرانی پیوند برقرار کند و تجربه علمی و مدیریتی او می‌تواند در طراحی الگوهای مؤثرتر حکمرانی علم و فناوری مورد استفاده قرار گیرد.