تهدید مراکز داده خلیج فارس توسط ایران: اینترنت منطقه تا چه حد در معرض خطر است؟

ایران هشدار داده است که در صورت وقوع مجدد جنگ با ایالات متحده، ممکن است به کابل‌ها و مراکز داده در منطقه حمله شود؛ به‌ویژه در شرایطی که متحدان یمنی ایران کنترل یکی از گلوگاه‌های حیاتی اینترنت را در دست دارند. خبرگزاری الجزیره در گزارشی در این باره نوشت: محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، هشدار داده است که در صورت شعله‌ور شدن دوباره جنگ با آمریکا، کابل‌ها، مراکز داده و تاسیسات هوش مصنوعی در سراسر منطقه ممکن است هدف حمله قرار گیرند.

این هشدار در حالی مطرح می‌شود که تصرف بخش‌هایی از خاک یمن در امتداد ساحل دریای سرخ توسط انصارالله مورد حمایت ایران در ماه گذشته، نگرانی‌هایی را درباره امنیت کابل‌های اینترنتیِ متصل‌کننده اروپا و آسیا ایجاد کرده است. درگیری‌های شدیدی میان دولت مورد حمایت عربستان در یمن و انصارالله در چندین نقطه، از جمله تنگه باب‌المندب، در جریان است؛ تنگه‌ای که نزدیک به یک‌پنجم ترافیک جهانی اینترنت از آن عبور می‌کند.

در جریان درگیری‌های پیشین میان آمریکا و اسرائیل با ایران، مراکز داده و منافع تجاری آمریکا در بحرین و امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفتند. تهران اعلام کرد که این حملات در پاسخ به حملات آمریکا به تاسیسات غیرنظامی ایران انجام شده است.

اگرچه پس از امضای تفاهم‌نامه ماه ژوئن میان ایران و آمریکا، حملات مستقیم تا حد زیادی پایان یافته است، اما حملات به کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز - که گلوگاه حیاتی نفت جهان محسوب می‌شود - همچنان ادامه دارد. زیرا حجم عظیمی از داده‌ها از طریق تعداد محدودی مسیر باریک منتقل می‌شوند.

بر اساس برآوردهای شرکت تحقیقاتی "تله‌جئوگرافی" (TeleGeography)، بیش از 90 درصد ظرفیت انتقال داده میان اروپا و آسیا از طریق کابل‌های زیر بستر دریای سرخ جابه‌جا می‌شود. این کابل‌ها از طریق تنگه باب‌المندب وارد دریا می‌شوند؛ تنگه‌ای که عرض آن در باریک‌ترین نقطه حدود 26 کیلومتر (16مایل) است و یکی از پرترددترین مسیرهای دریایی اتصال اروپا به آسیا به شمار می‌رود.

کابل‌ها ممکن است بر اثر برخورد لنگر کشتی‌ها یا اقدامات خرابکارانه قطع شوند، و انجام تعمیرات در مناطق جنگی نیازمند دریافت مجوز و تضمین‌های امنیتی است. مراکز داده نیز که زیرساخت برنامه‌های بانکی و خدمات ابری را تامین می‌کنند، اهدافی بزرگ و ثابت محسوب می‌شوند.

"آندریاس کریگ"، مدرس ارشد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت: "برای از کار انداختن کامل یک تاسیسات، لزومی ندارد که حمله حتما خودِ سرورها را نابود کند." او اظهار داشت که مراکز داده به برق، سیستم‌های سرمایشی و ارتباطاتِ بی‌وقفه وابسته‌اند؛ در حالی که حفاظت مداوم از کابل‌های زیردریایی دشوار است و ایجاد اختلال در آن‌ها می‌تواند هم‌زمان بر چندین کشور تاثیر بگذارد. بله، از زمان آغاز جنگ در ماه فوریه، این تهدید بارها تکرار شده است.

در 11 مارس، خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم اعلام کرد که سپاه پاسداران ایران فهرستی از "اهداف جدید ایران" را منتشر کرده است؛ فهرستی که شامل زیرساخت‌های ابری متعلق به شرکت‌های گوگل، مایکروسافت و اوراکل در اسرائیل و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس می‌شود. در همان ماه، سپاه پاسداران در پستی تلگرامی، نام 17 شرکت آمریکایی - از جمله گوگل، متا و اپل - و همچنین شرکت هوش مصنوعی اماراتی "G42" را به عنوان اهداف احتمالی معرفی کرد.

کریگ اظهار داشت که تهدید رضایی را جدی می‌گیرد، اما میان توانایی ایران برای ایجاد اختلالات عمده و توانایی این کشور برای "نابودی نظام‌مند زیرساخت‌های دیجیتال خلیج فارس" تمایز قائل شد. او گفت: "آنچه هشدار محسن رضایی را به‌ویژه حائز اهمیت می‌کند، این است که او صرفا در حال تهدید مجموعه‌ای دیگر از اهداف نیست؛ بلکه دارد دسته جدیدی از زیرساخت‌های راهبردی را مشخص می‌کند که تنوع‌بخشی اقتصادی در خلیج فارس را مستقیما به قدرت فناوری آمریکا پیوند می‌دهد." او ماهیت این هشدار را "اساسا مبتنی بر بازدارندگی" توصیف کرد و گفت که این پیام "به همان اندازه که خطاب به واشنگتن است، متوجه ابوظبی، ریاض و دوحه نیز می‌باشد" و به دولت‌های حوزه خلیج فارس دلیلی می‌دهد تا مانع از انجام یک حمله دیگر از سوی آمریکا شوند.

بله. در ماه مارس، سرویس‌های وب آمازون (AWS) اعلام کرد که دو مرکز این شرکت در امارات متحده عربی هدف حمله مستقیم پهپادی قرار گرفته‌اند و حمله‌ای در نزدیکی یکی از مراکز آن در بحرین نیز "به زیرساخت‌های ما آسیب فیزیکی وارد کرده است." بانک تجاری ابوظبی اعلام کرد که اپلیکیشن این بانک به دلیل اختلال سراسری در سیستم‌های فناوری اطلاعات در منطقه از دسترس خارج شده است، هرچند این بانک ارتباط مستقیمی میان این موضوع و AWS برقرار نکرد.

در ماه سپتامبر، AWS اعلام کرد که قادر به بازیابی وضعیت چندین سایت در بحرین و یک سایت در امارات متحده عربی نیست. در فوریه 2024، سه کابل در زیر دریا آسیب دیدند که به احتمال زیاد به دلیل کشیده شدن لنگر یک کشتی باری که توسط موشک یمنی ها از کار افتاده بود، بوده است.

طبق اجماع صنعتی گزارش شده توسط "دیتا سنتر داینامیکس"، تعمیرات ماه‌ها طول کشید. در سپتامبر 2025، دو کابل در نزدیکی جده قطع شدند و دسترسی به اینترنت در سراسر خاورمیانه و جنوب آسیا را کند کردند.

هیچ دلیل تایید نشده ای بابت علت این حادثه اعلام نشد. کریگ گفت حملات ماه مارس "محدودیت‌های برخورد با زیرساخت‌های تجاری به عنوان چیزی که به طور خودکار از دفاع هوایی ملی بهره‌مند می‌شود را آشکار کرد." وی گفت: "ارتش‌های خلیج فارس می‌توانند اکثر تهدیدات ورودی را رهگیری کنند، اما حتی تعداد کمی از حملات موفق نیز می‌تواند عواقب اقتصادی نامتناسبی ایجاد کند." وی افزود که پهپادهای نسبتا ارزان می‌توانند تاسیساتی را که تجهیزات میلیاردها دلاری در آنها نگهداری می‌شود، تهدید کنند.

سرمایه‌گذاری ادامه دارد، اما جنگ از قبل به این بخش آسیب رسانده است. کشورهای خلیج فارس اقتصاد پس از نفت خود را بر فناوری بنا کرده‌اند.

در ابوظبی، شرکت اماراتی G42 در حال ساخت Stargate UAE با OpenAI، Nvidia و دیگران است. این پروژه در یک پردیس هوش مصنوعی 5 گیگاواتی امارات و ایالات متحده قرار دارد.

خبرگزاری عربستان سعودی گزارش داده که صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان سعودی، Humain، یک شرکت هوش مصنوعی به ریاست ولیعهد محمد بن سلمان، را در ماه مه 2025 برای ساخت مراکز داده و یک مدل هوش مصنوعی به زبان عربی راه‌اندازی کرده است. صندوق ثروت ملی قطر در سپتامبر 2025 به سرمایه‌گذار آمریکایی Blue Owl در یک تلاش 3 میلیارد دلاری برای ساخت مرکز داده پیوست.

در ماه سپتامبر، مایکروسافت در یک پست وبلاگی اعلام کرد که تا سال 2030 بیش از 10 میلیارد دلار در کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی سرمایه‌گذاری خواهد کرد و تمرکز جدیدی بر "تاب‌آوری دیجیتال" خواهد داشت. اما AWS اعلام کرد که "تمام گزینه‌ها" را برای بازیابی برخی از داده‌های میزبانی‌شده در بحرین بررسی کرده است.

کریگ گفت که این تهدیدها "به‌طور اساسی جاه‌طلبی‌های خلیج فارس را معکوس نمی‌کند"، بلکه "اقتصاد و جغرافیای سرمایه‌گذاری هوش مصنوعی را تغییر می‌دهد." او گفت: "خلیج فارس به‌طور سنتی خود را به‌عنوان یک محیط پایدار در منطقه‌ای ناپایدار جا زده است. جنگ این گزاره را به چالش کشیده است." او گفت امارات متحده عربی به‌ویژه در معرض خطر است، زیرا استراتژی هوش مصنوعی آن "عمیقا با شرکت‌های فناوری آمریکایی ادغام شده است" و زیرساخت‌های اماراتی را "به‌عنوان هدفی برای ایران جذاب‌تر می‌کند.".

قطر، با روابط دیپلماتیک خود با تهران، "از نظر سیاسی تا حدودی در موقعیت بهتری قرار دارد." کریگ گفت: "از بسیاری جهات، ایران تهدید می‌کند که همان کاری را که قبلا با اقتصاد دریایی خود انجام داده است، با اقتصاد دیجیتال نوظهور خلیج فارس نیز انجام دهد - تا "قابلیت اطمینان را به یک ابزار چانه‌زنی ژئوپلیتیکی تبدیل کند."