فارن پالیسی: اعزام نیروهای سوری به یمن؛ قمار پرهزینه احمد الشرع برای جلب رضایت عربستان
احتمال اعزام تا ۲۰ هزار نیروی نظامی سوریه به یمن برای مشارکت در جنگ علیه انصارالله، دولت احمد الشرع را در برابر یکی از مهم‌ترین آزمون‌های سیاست خارجی خود قرار داده است.
احتمال اعزام تا ۲۰ هزار نیروی نظامی سوریه به یمن برای مشارکت در جنگ علیه انصارالله، دولت احمد الشرع را در برابر یکی از مهم‌ترین آزمون‌های سیاست خارجی خود قرار داده است. در حالی که عربستان سعودی با حمایت سیاسی و سرمایه‌گذاری‌های میلیاردی در بازسازی سوریه، انتظار همراهی نظامی دمشق را دارد، فارن پالیسی هشدار می‌دهد که ورود سوریه به این جنگ، با وجود دستاوردهای نظامی نامشخص، می‌تواند خطر گسترش تنش‌های منطقه‌ای، تضعیف ثبات داخلی و به خطر افتادن روند بازسازی اقتصادی این کشور را به همراه داشته باشد.
به گزارش سرویس بین‌الملل جماران، نشریه «فارن پالیسی» در گزارشی تحلیلی به تاریخ ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶، به بررسی احتمال مشارکت نظامی سوریه در جنگ یمن، درخواست عربستان سعودی برای اعزام نیروهای سوری علیه انصارالله و پیامدهای سیاسی، امنیتی و اقتصادی چنین تصمیمی برای دولت احمد الشرع پرداخت و نوشت: در ماه ژوئن، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، پیشنهاد غیرمعمولی برای مقابله با حزب‌الله مطرح کرد: سوریه باید وارد لبنان شود و به فعالیت این گروه پایان دهد. به گفته فارن پالیسی کمتر رهبری به اندازه احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، دلایل کافی برای پذیرش چنین درخواستی داشت.
حزب‌الله سال‌ها در کنار نیروهای بشار اسد جنگیده بود و حتی پس از سقوط حکومت اسد نیز به ایجاد بی‌ثباتی در مناطق مرزی غرب سوریه ادامه داده بود. از این منظر، دمشق دلایل متعددی برای تسویه‌حساب با حزب‌الله داشت؛ با این حال، الشرع از پذیرش درخواست ترامپ خودداری کرد.
او تأکید داشت که دولتش به دنبال همکاری با همسایگان سوریه است، نه ورود به جنگی دیگر. با گذشت چهار ماه از آن زمان، اکنون به نظر می‌رسد الشرع در حال بررسی احتمال مداخله نظامی در کشوری دیگر است؛ این بار در فاصله‌ای بیش از هزار مایل از مرزهای سوریه.
درخواست عربستان برای مشارکت نظامی سوریه در جنگ یمن در پی دیدار ششم اکتبر احمد الشرع با محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، در ریاض، رسانه‌های آکسیوس و رویترز گزارش دادند که سعودی‌ها خواستار دریافت کمک نظامی از سوریه برای مقابله با انصارالله در یمن شده‌اند؛ جایی که نیروهای تحت حمایت عربستان سعودی از اوایل سپتامبر درگیر نبرد با این جنبش بوده‌اند. بر اساس این گزارش‌ها، الشرع ممکن است با موافقت ایالات متحده به پذیرش درخواست عربستان تمایل پیدا کرده باشد؛ درخواستی که می‌تواند به اعزام حداکثر ۲۰ هزار نظامی سوری، از جمله نیروهایی برای مشارکت در عملیات تهاجمی، منجر شود.
همچنین گفته می‌شود واشنگتن با این طرح موافقت کرده است. منابع دیگری نیز گزارش داده‌اند که حدود هزار و ۵۰۰ جنگجوی سوری پیش‌تر وارد عربستان سعودی شده‌اند و نیروهای سوری متخصص در عملیات پهپادی نیز در شهر ساحلی عدن، در جنوب یمن، حضور دارند.
پیامدهای احتمالی اعزام نیرو برای ثبات داخلی سوریه ارتش سوریه که همچنان از مشکلات ساختاری، ازهم‌گسیختگی و کمبود تجهیزات رنج می‌برد، بعید است بتواند با مشارکت در جنگ یمن مسیر این درگیری را به‌طور اساسی تغییر دهد. با این حال، چنین مشارکتی ممکن است پیامدهای عمیقی برای وضعیت داخلی سوریه به همراه داشته باشد.
ورود دمشق به جنگ علیه انصارالله می‌تواند این کشور را در معرض اقدامات تلافی‌جویانه ایران و متحدان منطقه‌ای‌اش قرار دهد، تعهد دولت سوریه مبنی بر دور نگه داشتن کشور از درگیری‌های خارجی را تضعیف کند و روند بهبود اقتصادی آن را به خطر بیندازد. افزایش قیمت انرژی در حال حاضر به شکل‌گیری اعتراضات داخلی در سوریه دامن زده است؛ این در حالی است که کشور همچنان به‌شدت به سرمایه‌گذاری خارجی نیاز دارد.
تناقض ماجرا در این است که کشورهایی که اکنون در بازسازی و احیای سوریه سرمایه‌گذاری می‌کنند، ممکن است خود دمشق را به جنگی سوق دهند که می‌تواند ثبات این کشور را با خطر مواجه کند. وابستگی دمشق به حامیان منطقه‌ای و فشار برای مشارکت در جنگ سوریه در برابر چنین فشارهایی آسیب‌پذیر است؛ زیرا بهبود وضعیت این کشور پس از بیش از یک دهه جنگ داخلی، تا حد زیادی به حسن نیت و حمایت شرکای خارجی آن وابسته است.
عربستان سعودی به یکی از مهم‌ترین حامیان سیاسی و مالی سوریه تبدیل شده و وعده سرمایه‌گذاری میلیاردها دلار در این کشور را داده است. شرکای ریاض در چارچوب «پیمان مکه» نیز حمایت‌هایی را فراهم می‌کنند که دمشق به‌شدت به آن‌ها نیاز دارد.
ترکیه در حال کمک به بازسازی ارتش سوریه است و بر اساس گزارش‌های منتشرشده، پاکستان نیز به یکی از تأمین‌کنندگان تسلیحات مورد نیاز دمشق تبدیل شده است. این تسلیحات قرار است به بازسازی زرادخانه نظامی سوریه کمک کنند؛ زرادخانه‌ای که پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، در جریان حملات اسرائیل به‌شدت آسیب دید و بخش بزرگی از آن نابود شد.
چنین مشارکت‌هایی به احمد الشرع کمک کرده‌اند تا جایگاه منطقه‌ای سوریه را بازسازی کند؛ با این حال، همین روابط وابستگی دمشق به کشورهای حامی را نیز به‌طور فزاینده‌ای افزایش داده است. سیاست موازنه‌گرایانه احمد الشرع در روابط منطقه‌ای از زمان به قدرت رسیدن احمد الشرع، سیاست خارجی او بر ایجاد توازن در روابط با قدرت‌های مختلف منطقه‌ای متمرکز بوده است.
سوریه در حال نزدیک‌تر شدن به عربستان سعودی است، اما هم‌زمان روابط مستحکم خود را با امارات متحده عربی حفظ کرده است. دمشق همچنین همکاری‌های نظامی با ترکیه را گسترش می‌دهد و در عین حال، به اسرائیل پیام می‌دهد که خواهان دستیابی به یک توافق صلح جامع است.
منطق حاکم بر سیاست خارجی دمشق، جذب قدرت‌های رقیب بدون تعهد انحصاری به یک اردوگاه مشخص است. بر همین اساس، دولت سوریه تلاش می‌کند از مزایای روابط با قدرت‌های مختلف بهره‌مند شود، بی‌آنکه در رقابت‌ها و منازعات میان آن‌ها گرفتار شود.
با این حال، حفظ چنین انعطاف‌پذیری‌ای به‌تدریج دشوارتر خواهد شد؛ به‌ویژه زمانی که کشورهایی که تأمین مالی روند احیای اقتصادی سوریه و بازسازی ارتش آن را بر عهده دارند، در برابر حمایت‌های خود انتظار دریافت امتیاز و همکاری متقابل داشته باشند. اعزام نیروهای سوری به یمن؛ آزمونی برای روابط دمشق و ریاض از نگاه ریاض، اعزام نیروهای سوری به یمن می‌تواند آزمونی برای سنجش میزان تمایل احمد الشرع به حمایت از منافع امنیتی عربستان سعودی باشد.
عربستان پس از سرمایه‌گذاری قابل‌توجه سیاسی و اقتصادی در سوریه، اکنون از دمشق انتظار دارد نشان دهد که با منافع امنیتی منطقه‌ای این کشور همسو است و آمادگی دارد حمایت‌های دریافتی را جبران کند. در عین حال، عربستان سعودی برای مشارکت سوریه در جنگ یمن، ملاحظات نظامی مشخصی نیز دارد.
نیروهای تحت حمایت ریاض، با وجود برخورداری از برتری تسلیحاتی، منابع گسترده و نیروی انسانی حدود ۳۰۰ هزار نفری، تاکنون در بیرون راندن انصارالله از پایگاه‌هایشان یا دستیابی به دستاوردهای سرزمینی تعیین‌کننده با دشواری مواجه بوده‌اند. در چنین شرایطی، جنگجویان سوری، به‌ویژه یگان‌های باتجربه‌ای که پیشگام عملیات علیه حکومت بشار اسد بودند، ممکن است توانمندی‌هایی را در اختیار نیروهای تحت حمایت عربستان قرار دهند که تاکنون از آن‌ها بی‌بهره بوده‌اند.
با این حال، پیروزی در جنگ سوریه لزوماً به معنای برخورداری از توانایی لازم برای جنگیدن در یمن نیست. جنگجویانی که در سرنگونی حکومت اسد نقش داشتند، در سرزمینی آشنا و در برابر ارتشی تضعیف‌شده می‌جنگیدند.
اما در یمن، آن‌ها با جنبش انصارالله روبه‌رو خواهند شد که سال‌ها در قلمرو خود جنگیده و در مواضع مستحکم کوهستانی استقرار یافته است. نیروهای سوری تجربه مشابهی از جنگ در یمن ندارند، از بسیاری از تجهیزات سنگین مورد نیاز برای یک کارزار نظامی طولانی‌مدت برخوردار نیستند و با دشمنی مواجه خواهند شد که از برتری تعیین‌کننده ناشی از آشنایی با جغرافیا و شرایط زمین بهره می‌برد.
خطر تضعیف سیاست خویشتنداری دمشق و تشدید تنش با ایران نخستین پیامد مداخله نظامی سوریه در یمن می‌تواند تضعیف سیاست خویشتنداری در روابط خارجی باشد؛ سیاستی که احمد الشرع از زمان سقوط حکومت بشار اسد بر آن تأکید کرده است. پس از سال‌ها جنگ داخلی، رهبری جدید سوریه به مردم این کشور وعده داده بود که «خارج از هرگونه درگیری باقی بماند».
به ادعای فارن پالیسی سقوط حکومت اسد یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های راهبردی ایران را رقم زد. تهران پس از صرف ۵۰ میلیارد دلار برای حمایت از حکومت اسد، جایگاه راهبردی خود در سوریه را از دست داد و مسیر حیاتی انتقال تسلیحات به حزب‌الله نیز با تهدید مواجه شد.
از آن زمان، الشرع تلاش کرده است سوریه را از رویارویی مستقیم با ایران و نیروهای همسو با آن دور نگه دارد تا از بروز تقابلی که ممکن است زمینه یا بهانه‌ای برای بی‌ثبات کردن کشورش فراهم کند، جلوگیری شود. با این حال، پیوستن دمشق به عملیات نظامی تحت رهبری عربستان سعودی علیه حوثی‌ها، احتمالاً سوریه را بار دیگر در معرض اقدامات تلافی‌جویانه ایران و متحدان منطقه‌ای آن قرار خواهد داد.
در ماه مارس، «کمیته هماهنگی مقاومت عراق»، متشکل از گروه‌های شبه‌نظامی تحت حمایت ایران، به احمد الشرع هشدار داد که مشارکت سوریه در عملیات علیه متحدان ایران به منزله «اعلام جنگ علیه کل محور مقاومت» خواهد بود. این گروه همچنین تهدید کرد که سوریه را به یک «میدان نبرد باز» تبدیل خواهد کرد.
در ماه ژوئیه، یکی از مقامات سابق ایرانی موضع شدیدتری اتخاذ کرد و هشدار داد که مداخله نظامی سوریه علیه حزب‌الله در لبنان می‌تواند با حملات موشکی و پهپادی ایران علیه خاک سوریه همراه شود. با انتشار گزارش‌هایی درباره احتمال اعزام نیروهای سوری به یمن، این هشدارها شکل مستقیم‌تری به خود گرفته‌اند.
باقر الزبیدی، وزیر کشور سابق عراق و عضو پیشین سازمان بدر که با ایران همسو است، تهدید کرد که در صورت اعزام نیرو از سوی احمد الشرع، سوریه ممکن است با «حملات ویرانگر حوثی‌ها» و همچنین حملاتی «از جبهه‌های دیگر» مواجه شود. احتمال بهره‌برداری انصارالله از حضور نظامیان سوری برای بسیج نیرو در همین حال، انصارالله از هم‌اکنون تلاش کرده‌اند زمینه رسانه‌ای و تبلیغاتی لازم را برای رویارویی احتمالی با نیروهای سوری فراهم کنند.
یکی از رسانه‌های یمنی همسو با انصارالله، ورود احتمالی سربازان سوری به جنگ را عاملی برای تبدیل درگیری به یک «رویارویی فرقه‌ای وجودی» توصیف کرده است. مشارکت نیروهای دولتی سوریه در جنگ علیه انصارالله، که پیرو مذهب زیدی، شاخه‌ای از اسلام شیعی، هستند، می‌تواند فرصتی در اختیار این جنبش قرار دهد تا منازعه بر سر کنترل سرزمین را به‌عنوان مبارزه‌ای فرقه‌ای علیه نیروهای خارجی سنی‌مذهب که آن‌ها را افراط‌گرا معرفی می‌کند، بازتعریف کند.
در چنین شرایطی، ورود جنگجویان سوری به یمن می‌تواند به ابزاری قدرتمند برای جذب نیرو، بسیج هواداران و گسترش حمایت از انصارالله تبدیل شود. نگرانی از تبدیل ارتش سوریه به نیرویی در خدمت منافع کشورهای خارجی حساب‌های کاربری وابسته به جریان‌های حامی ایران، ارتش سوریه را به‌عنوان نیرویی مزدور به تصویر کشیده‌اند که در ازای دریافت پول، آماده خدمت به هر دولت خارجی است؛ اتهامی که می‌تواند پیامدهای قابل‌توجهی برای اعتبار و جایگاه سوریه در سراسر منطقه داشته باشد.
در شرایط کنونی، احتمال اعزام نیروهای سوری به یمن، واکنش‌های متفاوتی را در میان شهروندان سوری برانگیخته است. برخی از این اقدام حمایت می‌کنند و معتقدند سوریه و یمن در سال‌های گذشته از درگیری با نیروهای مورد حمایت ایران آسیب دیده‌اند و اکنون منافع مشترکی در مقابله با این گروه‌ها دارند.
با این حال، بسیاری دیگر، حتی کسانی که مواضع نزدیکی به ایران یا انصارالله ندارند، نسبت به پیامدهای ورود سوریه به جنگ یمن ابراز نگرانی کرده‌اند. یکی از تحلیلگران سوری با تأکید بر اینکه «خون سوری...
فروشی نیست»، پیشنهاد اعزام نیرو به یمن را «غیرقابل قبول» توصیف کرده است. فرد دیگری با اشاره به نگرانی از گسترش درگیری‌ها و احتمال اقدامات تلافی‌جویانه ایران پرسیده است: «اگر ما با انصارالله بجنگیم و ایران با بمباران ما پاسخ دهد، چه کسی جلوی آن را خواهد گرفت؟» یکی دیگر از کاربران نیز در شبکه اجتماعی ایکس با انتقاد از احتمال مداخله نظامی سوریه نوشته است: «این حماقت محض است که وارد جنگی شویم که هیچ ارتباطی به ما ندارد.» مخالفت با مداخله نظامی؛ نگرانی‌هایی فراتر از شبکه‌های اجتماعی در حال حاضر، هیچ نظرسنجی در دسترس نیست که به‌طور مستقیم دیدگاه شهروندان سوری درباره مشارکت نظامی کشورشان در جنگ یمن را نشان دهد.
با این حال، نتایج نظرسنجی‌های موجود حاکی از آن است که بی‌میلی به ورود به جنگی دیگر، صرفاً به اظهارنظرهای منتشرشده در فضای مجازی محدود نمی‌شود. بر اساس نتایج نظرسنجی انجام‌شده در ماه آوریل، ۶۳ درصد از پاسخ‌دهندگان با مداخله نظامی سوریه در لبنان مخالفت کرده‌اند.
همچنین نظرسنجی دیگری در ماه فوریه نشان داد که تنها ۵ درصد از شهروندان سوری از واکنش نظامی به حملات و تجاوزات اسرائیل در جنوب سوریه حمایت می‌کنند. تناقض سیاست واشنگتن؛ از وعده بازسازی سوریه تا حمایت از اعزام نیرو به یمن دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بارها وعده داده است که به سوریه «فرصتی برای عظمت» خواهد داد.
او متعهد شده است که تمامی موانع بازسازی سوریه را برطرف کند، همه تحریم‌ها را لغو کند و زمینه ورود گسترده سرمایه‌گذاری خارجی به این کشور را فراهم آورد. منطق این رویکرد آن بوده است که احیای اقتصادی سوریه می‌تواند ثبات لازم را برای تبدیل این کشور به شریکی قابل اعتماد در منطقه ایجاد کند.
با این حال، به نظر می‌رسد واشنگتن اکنون حاضر است این پیشرفت را به خاطر چشم‌انداز حضور چند هزار سرباز سوری در جنگ علیه انصارالله به خطر بیندازد. مقامات آمریکایی ممکن است اعزام نیروهای سوری را فرصتی برای تقویت عملیات نظامی تحت رهبری عربستان سعودی، بدون نیاز به مشارکت مستقیم نیروهای آمریکایی، ارزیابی کنند.
اما مزایای نظامی مشارکت سوریه در جنگ یمن همچنان نامشخص است و هزینه‌های ناشی از گسترش رویارویی منطقه‌ای و بی‌ثباتی احتمالی می‌تواند یکی از مهم‌ترین دستاوردهای واشنگتن در سوریه را از میان ببرد. سرمایه‌گذاری‌های عربستان در معرض خطر بی‌ثباتی سوریه همین ملاحظات درباره عربستان سعودی نیز صدق می‌کند.
ریاض میلیاردها دلار برای بازسازی سوریه متعهد شده است؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که بر این محاسبه استوارند که بهبود وضعیت این کشور می‌تواند فرصت‌های اقتصادی تازه‌ای ایجاد کند. با این حال، این سرمایه‌گذاری‌ها تنها در صورتی به بازدهی مورد انتظار خواهند رسید که ثبات سوریه حفظ شود.
ورود دمشق به یک جنگ خارجی، آن هم در شرایطی که روند بازسازی اقتصادی و سیاسی کشور همچنان با چالش‌های جدی مواجه است، می‌تواند چشم‌انداز تحقق این اهداف را با خطر روبه‌رو کند. آزمون سرنوشت‌ساز سیاست خارجی احمد الشرع احتمال اعزام نیروهای سوری به یمن، آزمونی واقعی برای سیاست خارجی احمد الشرع به شمار می‌رود؛ آزمونی که نتیجه آن می‌تواند مشخص کند او قصد دارد سوریه را به چه نوع شریک منطقه‌ای تبدیل کند.
الشرع تاکنون تلاش کرده است دولت‌های خارجی را متقاعد کند که سوریه کشوری باثبات و دارای ظرفیت‌های لازم برای جذب سرمایه‌گذاری است. با این حال، اگر دولت او اعزام نیرو به جنگ‌هایی را آغاز کند که در فاصله‌ای بسیار دور از مرزهای سوریه جریان دارند، متقاعد کردن شرکای خارجی درباره ثبات این کشور و ارزش سرمایه‌گذاری در آن به‌مراتب دشوارتر خواهد شد.
