از قهرمانپروری تا عدالت رسانهای


عدالت رسانهای یعنی موفقیت یک ورزشکار، فارغ از جنسیت، رشته ورزشی یا میزان شهرت آن رشته، امکان بازتاب و روایت داشته باشد.
به نقل از روابط عمومی رسانه ملی، ورزشکاران ما همواره بهعنوان نامآورانی اثرگذار، نهتنها در میدانهای قهرمانی، بلکه در بزنگاههای تاریخی نیز در کنار ملت ایستادهاند، چنانکه در تجمعات مردمیپس از شهادت رهبر انقلاب و در کوران حوادث جنگ تحمیلی سوم، شاهد بودیم که چگونه با غیرت و میهنپرستی، پرچم مقدس جمهوری اسلامی ایران را با صلابت به اهتزاز درآوردند. به همین مناسبت، سراغ برنامهسازان ورزشی صداوسیما در شبکه سه و شبکه ورزش سیما رفتهایم تا از نزدیک با رویکردها و دغدغههای آنان آشنا شویم.
میدانیم که اهمیت مقوله ورزش در نگاه کلان رسانه ملی تا حدی است که شبکهای مستقل و تخصصی به آن اختصاص یافته و برنامههای تولیدی این شبکه و دیگر بخشهای سیما، همواره در دسته آثار پرمخاطب رسانه ملی قرار دارند. در این گزارش، با تهیهکنندگان و مجریان برجسته ورزشی رسانه ملی گفتوگو شده و تلاش شده است چشماندازی روشن از تلاشهای صداوسیما برای گسترش عدالت ورزشی و توسعه ورزش قهرمانی و همگانی ارائه شود.
رویکرد متوازن در پوشش اخبار همه رشتههای ورزشی محسن سالافزون، مدیر پخش شبکه ورزش سیما همزمان با هفته تربیت بدنی در مورد فعالیتهای شبکه ورزش توضیح داد: ما با انتظارات و مطالبات گستردهای از سوی جامعه و ۵۲ فدراسیون ورزشی مواجه هستیم. از یکسو، فدراسیونهای رشتههای شناختهشده و پرمخاطب مانند کشتی، والیبال، فوتبال و تکواندو قرار دارند که جامعه تشنه پیگیری مسابقات آنهاست و از سوی دیگر، ورزشکاران و فدراسیونهای دیگری که سخت در حال فعالیتاند، مدالآورند و حقشان است که بهشایستگی دیده شوند.
وی تصریح کرد: هدف کلان شبکه ورزش در دوره تحول، تلفیق و جمعکردن این دو دسته سلایق است. پوشش رویدادهای بزرگ خارجی برای مخاطبان اهمیت دارد و ما به دنبال تأمین و پخش مسابقات مهم جهانی باکیفیت هستیم.
تا مخاطب به سمت سکوهای دیگر نرود. سالافزون ادامه داد: همچنین لیگها، ورزشکاران کشور و رویدادهای ملی بزرگ مانند المپیک، بازیهای آسیایی، پاراآسیایی، پارالمپیک، جامجهانی و افتخارآفرینی ورزشکاران ایرانی هم در قاب رسانه ملی باید متجلی شود.
مدیر پخش شبکه ورزش در مورد تدارکات هفته تربیت بدنی با اشاره به برنامههای جدیدی که به این مناسبت روی آنتن میروند نیز توضیح داد: برنامه «در چنین روزی» با ساختار روزشمار طراحی شده و افتخارات ورزشکاران و وقایع را مرور میکند. برنامه «دختر قهرمان» نیز با اجرای بانوان به معرفی ورزشکاران ملی و مدالآور خانم اختصاص دارد.
این برنامه پاسخی است به این دیدگاه نادرست که تصور میکند زن ایرانی به دلیل محدودیتها نمیتواند موفق باشد یا مقام کسب کند. برنامه «دستاول» هم مأموریت پوشش اخبار و رویدادهای فدراسیونها و ارگانهای ورزشی مختلف در سراسر کشور را بر عهده دارد.
وی با اشاره به پوشش مسابقات پاراآسیایی ناگویا گفت: پس از پوشش گسترده بازیهای آسیایی با حدود ۲۵۰ ساعت برنامه، همزمان با آغاز مسابقات پاراآسیایی، شبکه ورزش حدود ۱۰۰ ساعت پخش زنده از ساعت چهار صبح تا چهار بعدازظهر بهمدت ۱۲ ساعت پیوسته پیشبینی کرده است. همچنین یک تیم رسانهای از سازمان صداوسیما و شبکه ورزش به محل بازیها در ناگویا اعزام شده است تا هر شب در برنامهای زنده، با ورزشکارانی که همان روز مدال آوردهاند، خانوادههایشان و مخاطبان به لحظه مصاحبه و گفتوگو داشته باشد.
سالافزون در مورد چالشهای پخش اظهار کرد: پخش زنده مسابقات ورزشی با چالشها و پیچیدگیهای زیادی همراه است. گاهی تیمها یا ورزشکاران ما در کشورهای دیگر مسابقه میدهند و در فضای مسابقه ممکن است شیطنتهایی رخ دهد.
وظیفه خطیر همکاران ما در بخش نظارت و پخش که تخصصشان حوزه ورزش است، دروازهبانی آنتن است. یعنی نباید اجازه دهیم تصاویر نامتعارف یا مغایر با هنجارهای کشور روی آنتن برود تا خانوادهها با آرامش خاطر تلویزیون را تماشا کنند.
وی ادامه داد: در دوره تحول و با نگاه ویژه رئیس سازمان صداوسیما، شورای ورزش و مدیر شبکه ورزش، تلاش شده است رویکرد متوازنتری در پوشش اخبار همه رشتههای ورزشی بهویژه ورزش بانوان و افتخارآفرینیهای آنها داشته باشیم و این نگاه تحولی و تقویت فنی و تأمین استودیوهای بزرگتر برای شبکه ورزش واقعاً جای تقدیر و تشکر دارد. رسالت فرهنگی رسانه در ترویج منش پهلوانی شهاب قاسمی، مجری برنامه «دایره طلایی» از تولیدات ورزشی شبکه سه سیما درخصوص ارزیابی خود از سیاستهای ورزشی رسانه ملی در این دوره توضیح داد: یکی از اولویتهای اصلی رسانه ملی در حوزه ورزش، حمایت تمامقد از ورزشکاران ایرانی حاضر در رویدادهای بینالمللی است.
امروزه علاوهبر فوتبال، رقابتهای مهمی همچون والیبال، کشتی و وزنهبرداری از شبکه سه و سایر رویدادها از شبکه ورزش پوشش داده میشوند. وی افزود: این رویکرد، پیام روشنی برای فدراسیونهای ورزشی دارد و پیامش این است که هر رشتهای بتواند در رقابتهای قارهای و جهانی به سطح ممتاز برسد، صداوسیما بستر لازم را برای نمایش عملکرد و افتخارآفرینی آنها روی آنتن فراهم میکند.
در کنار این موضوع، رسانه ملی با هدف ایجاد شور، نشاط و سرگرمیبرای مخاطبان، مسابقات معتبر فوتبال باشگاهی و ملی در سطح اروپا و جهان را با دقت و وسواس بیشتری پوشش میدهد و در رویدادهای بزرگی مانند بازیهای آسیایی و المپیک نیز فارغ از هر نتیجهای، همواره در کنار کاروان ورزشی کشورمان حضور دارد. قاسمیبا بیان اینکه کشتی در کشور ما فراتر از یک ورزش، رشتهای ملی، آیینی و آمیخته با فرهنگ است، تصریح کرد: به همین دلیل، در سه سال گذشته تلاش کردهایم در برنامه «دایره طلایی»، بهویژه همزمان با پخش مسابقات معتبر، به ابعاد فرهنگی و ارزشی این رشته بپردازیم.
در همین خصوص، معرفی کتابهای مرتبط با زندگی قهرمانان و شهدای کشتیگیر را که در فدراسیون کشتی رونمایی میشوند، با هدف ترویج فرهنگ کتابخوانی و آشنایی مردم با منش و سیره این بزرگان در دستور کار قرار دادهایم. این مجری اضافه کرد: همچنین در استودیو برنامه، تمثال شهدای کشتیگیر را مقابل خود و مهمانان قرار میدهیم تا یاد و نام آنها در جامعه زندهتر بماند.
علاوهبر این، همواره تلاش میکنیم جلوههای معنوی و میهنپرستانه ورزشکاران، ازجمله احترام و زانو زدن در برابر پرچم ایران و درج نام ائمه اطهار(ع) بر روی دوبندها را برای مخاطبان برجسته سازیم تا در کنار زیباییهای فنی کشتی، به این ارزشهای اخلاقی و اعتقادی نیز توجه شود. بازخوردهای بسیار مثبت مردم در جامعه و حمایت مدیران شبکه سه سیما نشان میدهد که در انجام این رسالت فرهنگی موفق بودهایم.
وی تأکید کرد: درزمینه انگیزهبخشی به نسل آینده و استعدادیابی نیز چه در زمان اجرا و چه خارج از قاب تلویزیون، برای خود مأموریتی جدی قائلیم. در جریان برنامه، همواره بر اخلاق، سلوک و مسیر تکاملی کشتیگیران تأکید میکنیم و یادآور میشویم که عیار یک ورزشکار صرفاً با یک مدال سنجیده نمیشود.
همچنین هنگام معرفی قهرمانان، پیشینه و مسیر پرفرازونشیب آنها را از ردههای پایه و مسابقات داخلی تا رسیدن به دوبنده تیم ملی بازگو میکنیم تا نوجوانان مستعد در دورترین نقاط کشور بدانند که موفقیت در کشتی حاصل یک فرایند مستمر است و هر استعدادی با تلاش و پشتکار قطعاً دیده میشود و به چرخه تیم ملی راه مییابد. این مجری یادآوری کرد: خارج از فضای برنامه نیز در مسابقات ردههای خردسالان و نونهالان در تهران و استانهای مختلف حضور پیدا میکنم تا به این آیندهسازان و پشتوانههای کشتی کشور پیام بدهم که برای ما و دوربین برنامه «دایره طلایی» اهمیت دارند و مسیر رشد آنها را تا رسیدن به سکوی افتخار با دقت رصد میکنیم.
قاسمی در آستانه روز تربیت بدنی، ضمن آرزوی موفقیت برای تمام ورزشکاران ایران در میدانهای بینالمللی گفت: من برای ورزش کشور یک دغدغه و آرزوی قلبی بزرگ دارم. با توجه به توفیقی که حدود یک سال و نیم پیش برای اجرا در محضر رهبر شهیدمان نصیبم شد، امیدوارم مسئولان و مدیران عالی کشور، دیدگاهها و مطالبات ایشان را در اولویت قرار دهند.
ما در فاصله حدود یک سال و نیم تا المپیک ۲۰۲۸ لسآنجلس قرار داریم و در شرایطی که در تقابل مستقیم با آمریکا هستیم، ورزش کارکردی بسیار فراتر از یک رقابت ساده دارد. اهتزاز پرچم و طنینانداز شدن سرود جمهوری اسلامی ایران در خاک آمریکا، افتخاری بزرگ برای ملت ماست و فرصتی بیبدیل برای مخابره پیامهای فرهنگی، سیاسی و اعتقادی ایران است.
قاسمی ادامه داد: در آن عرصه ورزشی بینالمللی دولت آمریکا دیگر قادر به تحریم یا سانسور خبری آن نخواهد بود، ضمن اینکه اخیراً نیز تیمهای کشتی آزاد و فرنگی زیر ۲۳ سال کشورمان برای حضور در مسابقات جهانی عازم آمریکا شدهاند. بزرگترین آرزوی من این است که مسئولان، از نظر بودجه، امکانات و توجه رسانهای، همهجانبه از ورزشکاران حمایت کنند تا در المپیک ۲۰۲۸ لسآنجلس، دختران محجبه و پسران مؤمن و مصمم ایرانی بتوانند اقتدار و پیام حقیقی ملت ایران را به رخ جهانیان بکشند و پرچم کشورمان را با سربلندی به اهتزاز درآورند.
قاب شبکه ورزش برای دیدهشدن بانوان افتخارآفرین حسین پاینده، تهیهکننده برنامه «دختر قهرمان» درباره ایده اولیه تولید این اثر و مأموریتهای آن بیان کرد: ایده اولیه «دختر قهرمان» از یک پرسش ساده شکل گرفت؛ ما از قهرمانان ورزشی مدالها، رکوردها و لحظههای پیروزیشان را میبینیم، اما چقدر از زندگی واقعی آنها خبر داریم؟ چقدر میدانیم پشت یک مدال، چند سال تلاش، چند بار شکست، چه میزان فداکاری و چه رؤیاهایی وجود داشته است؟
وی تصریح کرد: ما در استودیو به دنبال تولید برنامهای بودیم که قهرمانان زن ایرانی را نه صرفاً بهعنوان ورزشکار، بلکه بهعنوان انسانهایی با تجربههای واقعی، دغدغهها، ترسها و امیدهایشان معرفی کند. مأموریت اصلی ما این است که فاصله میان مخاطب و قهرمان را کم کنیم.
پاینده گفت: میخواهیم دختر نوجوانی که در یکی از شهرهای ایران پای تلویزیون نشسته، وقتی قصه یک قهرمان را میشنود، احساس کند این مسیر برای او هم دستیافتنی است. به نظرم قهرمان فقط کسی نیست که روی سکوی نخست میایستد؛ گاهی قهرمانی از همان لحظهای آغاز میشود که یک دختر تصمیم میگیرد با وجود همه دشواریها، از رؤیایش دست نکشد.
این برنامهساز درباره تولید برنامهای با محوریت زنان قهرمان ورزشکار در این مقطع زمانی و تأثیری که بر انگیزه بانوان و نسل نوجوان و جوان کشور خواهد داشت نیز توضیح داد: معتقدم یکی از مهمترین عوامل شکلگیری انگیزه در نوجوانان، داشتن الگوهای واقعی و ملموس است. وقتی یک دختر نوجوان میبیند دختری از شهر یا با شرایطی شبیه خودش توانسته به موفقیت برسد، رؤیای قهرمانی برایش از یک تصور دور به یک امکان واقعی تبدیل میشود.
وی افزود: نکته مهم این است که ما نمیخواهیم فقط تصویر موفقیت را نشان دهیم. اتفاقاً شکستها، تردیدها و روزهای سخت زندگی این قهرمانان برای ما اهمیت زیادی دارد، چراکه نوجوان باید بداند مسیر موفقیت همیشه هموار نیست.
از طرف دیگر، دیده شدن بانوان ورزشکار نوعی قدردانی از تلاشهای آنهاست. قهرمانی که سالها تمرین کرده و افتخار آفریده، نیاز دارد بداند تلاشش دیده میشود و قصهاش برای جامعه اهمیت دارد.
به گفته پاینده؛ اگر برنامه «دختر قهرمان» بتواند حتی در یک دختر نوجوان انگیزه شروع یک فعالیت ورزشی یا ادامه دادن مسیری دشوار را ایجاد کند، به بخش مهمی از مأموریت خود رسیده است. این تهیهکننده در پاسخ به پرسشی درخصوص معیارهای انتخاب قهرمانانی که در برنامه شرکت میکنند و زاویه دیدی که به این بانوان میپردازند نیز اظهار کرد: طبیعتاً افتخارات ورزشی و جایگاه حرفهای ورزشکاران یکی از معیارهای انتخاب ماست، اما تنها معیار نیست.
برای ما قصه زندگی آنها اهمیت ویژهای دارد. اینکه چه مسیری را طی کردهاند، با چه موانعی روبهرو بودهاند، چه تصمیمهای دشواری گرفتهاند و چه چیزی باعث شده در سختترین لحظات ادامه دهند.
وی افزود: تلاش میکنیم سراغ ورزشکارانی از رشتههای مختلف برویم. از رشتههای پرمخاطب تا ورزشهایی که کمتر فرصت دیدهشدن در رسانه را داشتهاند.
زاویه نگاه ما در این برنامه بیش از آنکه خبری یا صرفاً ورزشی باشد، انسانی و روایی است. میخواهیم از پشتصحنه زندگی یک قهرمان حرف بزنیم؛ از خانواده، کودکی، نخستین شکست، لحظه ناامیدی، روابط انسانی و حتی اتفاقات بامزهای که در مسیر حرفهای برایش رخ داده است.
درواقع ما در «دختر قهرمان» به دنبال کشف انسان پشت مدال هستیم. پاینده درباره نقش مدیریت فعلی شبکه ورزش و رسانه ملی در پوشش عادلانهتر اخبار ورزشی، بهویژه توجه به بانوان ورزشکار، تصریح کرد: به نظرم یکی از مسئولیتهای مهم رسانه ملی این است که فرصت دیدهشدن را برای طیف متنوعی از استعدادها و افتخارآفرینان کشور فراهم کند.
عدالت رسانهای یعنی موفقیت یک ورزشکار، فارغ از جنسیت، رشته ورزشی یا میزان شهرت آن رشته، امکان بازتاب و روایت داشته باشد. این برنامهساز عنوان کرد: اینکه شبکه ورزش برای روایت مستقل و مفصل زندگی بانوان قهرمان فرصت مناسبی ایجاد کرده، اتفاقی ارزشمند است.
البته معتقدم عدالت رسانهای یک مسیر مستمر است، نه هدفی که با تولید یک یا چند برنامه محقق شود. باید سهم ورزش بانوان در پوشش خبری، مستندسازی، گفتوگو و برنامهسازی به شکل پیوسته تقویت شود.
وی اضافه کرد: همکاری شبکه ورزش با مجموعههای تولیدکنندهای مانند استودیو بادبان میتواند به شکلگیری قالبهای تازهای کمک کند که ورزش را از زاویهای فراتر از نتایج مسابقات به تصویر میکشند. پاینده درخصوص بازخوردهای بانوان ورزشکار نسبت به برنامه و دغدغههایشان نیز گفت: یکی از نکاتی که در طراحی این برنامه برای ما اهمیت داشت، فراهم کردن فضایی بود که ورزشکار احساس نکند صرفاً برای پاسخ دادن به چند سؤال تکراری درباره مدالها و مسابقات دعوت شده است.
ما میخواهیم قهرمانان احساس کنند فرصت دارند از خودشان و از بخشهایی از زندگیشان بگویند که معمولاً در مصاحبههای خبری جایی ندارد. وی تأکید کرد: طبیعی است که دغدغههای ورزشکاران در رشتهها و شرایط مختلف متفاوت باشد؛ از امکانات تمرین و حمایت حرفهای گرفته تا آینده شغلی، امنیت حرفهای و میزان توجه رسانهها، اما موضوعی که فکر میکنم اهمیت مشترکی برای بسیاری از آنها دارد، دیده شدن تلاشهایشان در تمام طول مسیر است، نهفقط در لحظه کسب مدال.
ما امیدواریم «دختر قهرمان» بستری باشد که صدای این ورزشکاران، با همه تفاوتها و تجربههایشان، بهتر شنیده شود. پاینده درباره نقش شبکه ورزش در ترویج و حمایت از ورزش قهرمانی و همگانی نیز بیان کرد: به نظرم رسانه ورزشی زمانی میتواند نقشی مؤثر در ترویج ورزش داشته باشد که علاوهبر نمایش رقابتها و افتخارات، بتواند علاقه به ورزش را در زندگی روزمره مردم ایجاد کند.
ورزش قهرمانی و ورزش همگانی دو حوزه جدا از هم نیستند. یک قهرمان میتواند الهامبخش هزاران نوجوان و جوان برای ورود به ورزش باشد و همین جوانان ممکن است در آینده به قهرمانان کشور تبدیل شوند.
وی اضافه کرد: برنامههایی مانند «دختر قهرمان» میتوانند پلی میان این دو حوزه باشند، چون مخاطب با شنیدن قصه یک ورزشکار، فقط با نتیجه یک مسابقه آشنا نمیشود، بلکه با ارزشهایی مانند نظم، پشتکار، مسئولیتپذیری و تابآوری روبهرو میشود. به نظرم فراهم شدن امکان تولید چنین برنامههایی در شبکه پرمخاطب و دوستداشتنی ورزش، ظرفیتی مهم برای گسترش فرهنگ ورزش است و استمرار و تنوع این رویکرد میتواند اثرگذاری آن را بیشتر کند.
این تهیهکننده یادآوری کرد: نگاه ما هم همین است که تولید محتوای ورزشی نباید صرفاً به اطلاعرسانی محدود شود، بلکه باید بتواند قصههایی خلق کند که در ذهن مخاطب باقی بمانند. ما در «دختر قهرمان» فقط نمیخواهیم نشان بدهیم چه کسی قهرمان شده است.
میخواهیم روایت کنیم یک انسان چگونه قهرمان میشود. نقشآفرینی تلویزیون در همراهی ورزشکاران با مردم حافظ کاظمزاده، مجری برنامه «فوتبال برتر» که از شبکه سه سیما روی آنتن میرود، درخصوص تلاشها و سیاستگذاریهای صورتگرفته در رسانه ملی در این دوره برای افزایش توجه جامعه به ورزش عنوان کرد: به نظرم در این دوره قطعاً گستردگی پوشش ورزشها بیشتر شده و از این نظر میتواند مخاطبان بیشتری را جذب کند.
قاعدتاً سازمان صداوسیما همیشه سعی کرده است از همه ظرفیتها استفاده کند، اما مسئله مهمتر این است که افراد تا چه اندازه بتوانند از فرصتی که در اختیارشان قرار میگیرد، به بهترین نحو بهره ببرند و خودشان را ثابت کنند. وی تصریح کرد: از سوی دیگر اگر افراد از فرصتها درست استفاده کنند هم میتوانند مورد قبول مخاطبان قرار بگیرند و هم میتوانند سیاستهای سازمان صداوسیما را اجرا کنند.
بهنظر من این مسئله مهم است که همه افرادی که در سازمان فرصتی پیدا میکنند، باید بتوانند مقبولیت مخاطب را به دست بیاورند و کارشان را به بهترین نحو انجام دهند. کاظمزاده درباره کیفیت عرضه رقابتها و مسابقات ورزشی به مخاطبان نیز بیان کرد: کیفیت تصاویر و پخش ازجمله خرید حق پخش و ارائه برنامه با بالاترین کیفیت ممکن همواره دغدغه مدیران سازمان بوده است.
این موضوع سالها ذهن مدیران ارشد و میانی سازمان را درگیر کرده، چراکه به مخاطب اهمیت میدهند. هرچه این کار بهتر انجام گیرد، مخاطب هم رضایت بیشتری خواهد داشت و در این دوره نگاه دقیقتر سازمان به جایگاه ورزش در رسانه ملی توانسته به بخشی از این دغدغه پاسخ دهد.
کاظمزاده درباره حضور چهرههای ورزشی در میدانها و کنار مردم در بزنگاههای خاصی که کشور در دو سال اخیر تجربه کرده است نیز عنوان کرد: بدون شک برنامههای ورزشی و ورزشکاران و قهرمانان در این لحظات اثرگذار بودهاند. مردم نسبت به قهرمانان و ورزشکارانشان احساس خوبی دارند، چون آنها همواره باعث برافراشتهشدن پرچم کشور بودهاند.
حضورشان در کنار مردم نیز همیشه میتواند دلگرمکننده باشد و با توجه به تجربه جنگ همراهی ورزشکاران با مردم اتفاق بسیار مثبتی بود و رسانه ملی در برجستهسازی این اتفاق نقش مهمیبرعهده داشت. این مجری ورزشی درباره اصلیترین دغدغه خود پیرامون ورزش اظهار کرد: بهنظر من ورزش باید برای همه در دسترس و ارزان باشد تا همه بتوانند از آن بهرهمند شوند.
اگر دولت و وزارتخانه در این مسیر حرکت کنند، رسانه ملی هم تلاش میکند همراهی و کمک کند. در این صورت جامعه شادابتری خواهیم داشت، اما ورزش گرانقیمت که فقط قشر خاصی بتوانند انجامش دهند، جامعه را خموده میکند؛ بنابراین امیدوارم ورزش در دسترس همه قرار بگیرد.
نگاه حمایتی رسانه ملی به توسعه ورزش همگانی حسین رضایی، تهیهکننده و مجری برنامه «کوهگشت» که از شبکه ورزش روی آنتن میرود، درباره تولید این برنامه بیان کرد: برنامه «کوهگشت» از معدود برنامههای غیرقهرمانی شبکه ورزش سیماست که رویکرد اصلی آن توسعه ورزش همگانی است. کشور ما از نظر اقلیمی، ظرفیت بسیار بالایی دارد و نزدیک به ۵۴.۴ درصد از مساحت ایران را مناطق کوهستانی تشکیل داده است و حتی اگر شهر یا روستایی کوهستانی نباشد، دستکم تپه، کویر یا جنگلی در مجاورت آن وجود دارد.
این بضاعت اقلیمی، بستری بسیار مساعد فراهم کرده است تا آحاد مردم بتوانند در دامان طبیعت حضور یابند و از آن بهرهمند شوند. وی ضمن تأکید بر فواید طبیعتگردی و پیوند دیرینه ایرانیان با طبیعت افزود: طبیعت کارکردی درمانگر دارد و از نظر روحی و روانی تأثیرات بسیار مثبتی بر افراد میگذارد.
از بعد جسمانی نیز با توجه به میزان بالای اکسیژن در ارتفاعات، یک ورزش هوازی فوقالعاده برای علاقهمندان محسوب میشود؛ بنابراین کوهنوردی هم سلامت جسم و روان را ارتقا میدهد و هم نوعی سبک زندگی است. رضایی ادامه داد: از دیرباز، انس و دوستی با طبیعت جزو شاخصههای هویتی و فرهنگی ایرانیان بوده و بزرگان ما نیز همواره به آن سفارش کردهاند.
یکی از اهداف برنامه ما پرداختن به این ورزش در قالب حضور خانوادگی است. ما همواره مردم را دعوت میکنیم و حتی این موقعیتها را به تصویر میکشیم که در روزهای پایانی هفته و ایام تعطیل، اگر فرصت دارند به دامنههای پیرامون شهر خود بروند و حتی وعده غذایی را که بنا بود در منزل صرف کنند، در دامان طبیعت میل کنند.
این کار علاوه بر فواید جسمی و روحی، روابط و پیوندهای خانوادگی را تقویت میکند، خانواده را از روزمرگی میرهاند و انرژی لازم را برای طول هفته تأمین میسازد. این تهیهکننده درباره مأموریتهایی که برنامه «کوهگشت» برای خود تعیین کرده، گفت: یکی از وظایف و تکالیف اصلی ما، اشاعه ورزش کوهنوردی بهصورت همگانی در میان خانوادههاست، اما این هدف همواره با یک پیوست مهم فرهنگی همراه است که همان حفاظت از محیطزیست است.
به همان میزانی که مردم را به حضور در کوهستان و طبیعت فرا میخوانیم، تلاش میکنیم یادآور شویم که این طبیعت میراثی ماندگار است و باید بهدرستی به نسلهای آینده منتقل شود. مراقبت از طبیعت، نریختن زباله، جلوگیری از آتشسوزی مراتع و جنگلها و پرهیز از تخریب محیطزیست، رسالت انکارناپذیر برنامه ماست.
وی با بیان اینکه در گذر زمان و با وجود تحولات مدیریتی در مجموعههای مختلف ازجمله شبکه ورزش، نگاه مدیریت این شبکه به برنامه «کوهگشت» همواره ویژه و حمایتی بوده است، اظهار کرد: بهدور از هرگونه اغراق، بخش عمدهای از تداوم و پایداری برنامه «کوهگشت» روی آنتن مرهون رویکرد مدیر شبکه ورزش است. چهبسا مدیری صرفاً بر ورزشهای قهرمانی پرهیاهو، مسابقات زنده پرمخاطب فوتبالی یا والیبال تمرکز میکرد و به چنین برنامهای اقبال نشان نمیداد، اما وی معتقد است شبکه ورزش تنها مختص فوتبال یا رشتههای توپی نیست، بلکه متعلق به همه مردم و رشتههاست و باید به ورزشهای همگانی و در دسترس نیز پرداخته شود.
در طبیعتگردی، از نوزاد و کودک همراه والدین تا افراد کهنسال امکان حضور دارند و این رویکرد حمایتی مدیریت شبکه، شایسته قدردانی صمیمانه است. رضایی ضمن اشاره به اینکه کوهنوردی خاستگاه رشتههای متنوع ورزشی است و امروزه رشتههای رقابتی متعددی از دل آن شکل گرفتهاند که در سطح جهان و ایران مخاطبان فراوانی دارند، عنوان کرد: سنگنوردی یکی از همین رشتههاست و اکنون به رشتهای المپیکی بدل شده و قهرمانانی چون رضا علیپور در آن برای کشور افتخارآفرینی کردهاند.
رشتههایی مانند دو کوهستان نیز مسابقات بینالمللی دارند و نسل جوان در کشور ما استقبال چشمگیری از آنها کردهاند. وی متذکر شد: رویکرد ما در «کوهگشت» هرچند در اصل همگانی است، اما به ابعاد قهرمانی نیز میپردازیم و حتی با پخش زنده مسابقات سنگنوردی داخل سالن و لیگهای مربوطه، در ترویج این رشتهها نقش داشتهایم.
رضایی ضمن ابراز امیدواری به ادامه تولید «کوهگشت» گفت: این برنامه با حدود یک دهه سابقه، اکنون به ویژندی شناختهشده و هویتی شاخص در شبکه ورزش تبدیل شده است. امیدواریم بتوانیم با همین نگاه حمایتی مسیر را پرقدرت ادامه دهیم.
در فصل جاری، تمرکز ویژهای بر پیگیری مطالبات مردمی در حوزه ورزشهای کوهستانی داریم. مسائلی از قبیل گزارش تخریبها یا لزوم تأمین امکانات، زیرساختها و تسهیلات رفاهی برای خیل جمعیتی که آخر هفتهها راهی کوهستان میشوند بیشتر در برنامه پیگیری خواهد شد.
دوست داریم آستانه صبر و ظرفیت مسئولان نهادها و سازمانهای ذیربط نیز افزایش یابد، چراکه نقد ما به قصد بهبود امور، ارتقای خدماترسانی و جلب رضایت مردم از امکانات کوهستانهاست. این تهیهکننده یادآوری کرد: در همین زمینه، ابتکاری به نام «همنورد خبرنگار» مشابه شهروند خبرنگار ایجاد کردهایم تا فعالان و علاقهمندان کوهستان بتوانند ناهنجاریها و بهویژه تخریبهای زیستمحیطی را با تلفن همراه ثبت کرده و برای ما ارسال کنند.
این افراد همنوردان و گزارشگران افتخاری برنامه هستند و ما خود را موظف میدانیم دغدغهها و مطالبات آنها را مستقیماً از مسئولان پیگیری کنیم. ایجاد توازن رسانهای در پوشش رشتههای ورزشی علی خشایارفرد، تهیهکننده برنامه «شبهای فوتبالی» که از آنتن شبکه ورزش مهمان خانه مخاطبان میشود، درباره وضعیت برنامههای ورزشی رسانه ملی در این دوره بیان کرد: فوتبال، ورزشی فراگیر است و ماهیت آن با ورزش همگانی تفاوت دارد و به نظر میرسد آنتن توجه بیشتری به این رشته دارد.
وی تصریح کرد: ما تلاش کردهایم در «شبهای فوتبالی» که بهصورت تخصصی به فوتبال میپردازد، صرفاً به نکات منفی و حواشی نپردازیم و اتفاقات مثبت این حوزه را نیز موردتوجه قرار دهیم. برای مثال، سعی میکنیم فوتبالیستهایی را معرفی کنیم که از نظر اخلاقی الگو هستند و رفتاری مناسب دارند.
این افراد را بیشتر به مخاطبان نوجوان خود معرفی میکنیم و رفتارهای مثبت آنها را برجسته میسازیم تا مخاطبان ببینند که یک بازیکن در طول هفته چه رفتار مناسبی داشته و چگونه میتواند الگوی خوبی برای دیگران باشد. وی ادامه داد: البته برخی چهرههای ورزشی نیز هستند که متأسفانه هر هفته با حاشیهها و مسائل مختلفی مواجه میشوند.
ما تلاش میکنیم با رویکردی آگاهانه به مخاطب نشان دهیم که هر فردی لزوماً نمیتواند الگوی مناسبی برای او باشد. باید توجه داشته باشیم که کودکان و نوجوانان نیز برنامههای فوتبالی را دنبال میکنند؛ بنابراین، لازم است مراقب اتفاقات، صحبتها و رفتارهایی باشیم که در فوتبال رخ میدهد و در برنامه بازتاب پیدا میکند.
خشایارفرد با اشاره به اهمیت توجه رسانه ملی به ترویج ورزشهای همگانی افزود: از طرف دیگر، واقعیت این است که برنامه ما بهصورت تخصصی به فوتبال ملی و باشگاهی میپردازد. به همین دلیل، شاید محور اصلی برنامه مستقیماً ورزش همگانی نباشد، اما برجستهکردن فوتبال ملی همواره یکی از اولویتهای ما بوده است.
این برنامهساز گفت: همواره این انتظار وجود داشته است که با توجه به ظرفیت بالای ایران و جمعیت حدود ۹۰ میلیون نفری و استعدادهای فراوانی که در کشور وجود دارد، بتوانیم در فوتبال و در ردههای مختلف ملی بهترین نتایج را کسب کنیم. هرچند متأسفانه در برخی موارد آنطور که انتظار میرود، نتیجه نمیگیریم.
در این میان رسانه ملی نقش مهمی در آگاهیبخشی درباره این ورزش محبوب و همچنین روایت فرازوفرودهای تیمهای فوتبال کشور دارد و میتواند درگاهی برای تشویق مستعدان برای ورود آگاهانه نوجوانان و جوانان به این ورزش باشد. وی تأکید کرد: در کنار برنامههای تخصصی فوتبال، شبکه ورزش تلاش کرده است به اتفاقات و حوزههای مختلف ورزشی نیز توجه داشته باشد.
در این دوره توازن خوبی در پوشش اخبار همه رشتههای ورزشی در صداوسیما وجود دارد. برای مثال، برنامه «قهرمان ایران» که شبکه ورزش در دورههای مختلف تولید کرده، اتفاق مهمیبوده است.
تهیهکننده «شبهای فوتبالی» گفت: هر سال بسیاری از علاقهمندان ورزش، چه در رشته فوتبال و چه در رشتههای دیگر، منتظر هستند ببینند چه کسانی بهعنوان نامزدهای «قهرمان ایران» معرفی میشوند و در پایان سال چه افرادی این عنوان را به دست میآورند. در این مراسم، ورزشکاران زن و مرد سال و چهرههای برتر ورزشی معرفی میشوند و برنامه در پایان سال به شکلی ویژه روی آنتن میرود.
خشایارفرد بیان کرد: علاوه بر این، شبکه ورزش برنامههایی دارد که بهصورت تخصصی رشتههای مختلف را پوشش میدهند. برای مثال، برنامه «روی تور» به والیبال میپردازد و رقابتها و لیگ والیبال را بهصورت مفصل پوشش میدهد.
در حوزه فوتسال نیز برنامههای تخصصی وجود دارد و رقابتهای بسکتبال و لیگ بسکتبال هم پیگیری میشوند. همچنین برنامهای با عنوان «رویجلد» به آخرین تحولات رشتههای مختلف ورزشی میپردازد.
به نظر من، این اتفاقات در سالهای اخیر پررنگتر شدهاند. طی چهار تا پنج سال گذشته، توجه به رشتههای مختلف ورزشی افزایش یافته و برنامههای متنوعتری برای پوشش اخبار و رویدادهای ورزشی در نظر گرفته شده است.
برنامههای خبری مانند «دست اول» نیز بهصورت روزانه رویدادهای ورزشی داخلی و خارجی را دنبال میکند و آخرین تحولات را در اختیار مخاطبان قرار میدهد که این تنوع در برنامههای ورزشی دستاورد همین دوره است. این تهیهکننده درزمینه ارتباط با وزارت ورزش و جوانان و فدراسیونها نیز یادآوری کرد: برنامهای که من تهیه میکنم فوتبالی است و بیشتر با فدراسیون فوتبال در ارتباط هستیم، ولی در کل ارتباط مستقیمیبا وزارت ورزش و جوانان نداریم.
البته پیش از تغییراتی که در ساختار و مدیریت ایجاد شد، ارتباط و تعامل بیشتری میان بخشهای مختلف، ازجمله سازمان صداوسیما و وزارت ورزش و جوانان، وجود داشت و تبادل نظر بیشتری انجام میشد، اما الآن نمیتوان گفت که این وزارتخانه بهصورت مستقیم در برنامهسازی فوتبالی دخالت دارد. وی افزود: بااینحال، برنامه «قهرمان ایران» با همراهی و همکاری وزارت ورزش و جوانان پیش میرود و در این زمینه تعاملاتی وجود دارد.
تهیهکننده «شبهای فوتبالی» درباره حضور چهرههای ورزشی در تجمعات مردمیپس از جنگ تحمیلی سوم و شهادت رهبر انقلاب عنوان کرد: در جریان جنگ و همان روزهای نخست، برنامه ویژهای با عنوان «کادر فنی» با حضور مهدی توتونچی و حافظ کاظمزاده از شبکه ورزش پخش شد و دقیقاً به موضوع حضور چهرههای ورزشی در میدانها و کنار مردم میپرداخت؛ یعنی به سراغ ورزشکارانی رفت که شبها همراه با سایر هموطنان در خیابان حاضر میشدند و پرچم کشور را به اهتزاز در میآوردند. وی گفت: ورزشکارانی از رشتههای گوناگون در میدان حضور داشتند و بسیاری از این افراد در «کادر فنی» حاضر شدند و همراهی خود را با مردم نشان دادند.
برخی از آنها نیز مردم را به حضور در تجمعات شبانه تشویق میکردند. برنامه «کادر فنی» تقریباً بهمدت ۳۵ روز، تا زمان برقراری آتشبسی که اعلام شده بود، بهعنوان برنامه ویژه ایام جنگ روی آنتن رفت و این نشاندهنده اهمیت حضور چهرههای ورزشی در کنار مردم و بازنمایی آن توسط صداوسیماست.
نقش برنامهسازی تخصصی در کشف استعدادهای ورزشی مسعود صحبتی، تهیهکننده برنامه تلویزیونی «روی تور» درباره رویکرد رسانه ملی نسبت به سالهای گذشته در حوزه ورزش گفت: به نظرم در این دوره رویکرد صداوسیما بهویژه در عرصه ورزش قهرمانی، بسیار گستردهتر و عادلانهتر شده است. در گذشته تمرکز برنامهسازی سازمان عمدتاً روی فوتبال بود، اما امروز شبکه ورزش به شکلی فراگیر مسابقات معتبر آسیایی و جهانی را در رشتههای مختلف مدالآور پوشش میدهد که این امر نقش مؤثری در ایجاد انگیزه میان جوانان و گرایش جامعه به ورزش ایفا میکند.
وی ادامه داد: ما در برنامه تخصصی «روی تور» تلاش میکنیم در کنار پوشش رویدادها، با ساخت آیتمهای انگیزشی و دعوت از کارشناسان و چهرههای مطرح والیبال، مسیر موفقیت قهرمانان و لژیونرها را برای مخاطبان تبیین کنیم. صحبتی تأکید کرد: وقتی جوانان و نوجوانان مسیر رشد ستارههای ورزشی را از قاب تلویزیون میبینند، آیندهای روشن را پیش روی خود متصور میشوند و این الگوپذیری کمک میکند استعدادهای ورزشی در شهرستانهای مختلف راحتتر کشف و هدایت شوند.
اساساً پرداختن تخصصی به رشتههای مختلف در رسانه به خانوادهها و نوجوانان این فرصت را میدهد که توانمندیهای واقعی خود را شناسایی کنند. این تهیهکننده در ادامه گفت: والیبال پس از فوتبال و کشتی یکی از سه رشته محبوب و پرمخاطب در ایران است و کشور ما ظرفیتها و استعدادهای بیشماری در این عرصه دارد.
با وجود تلاشهای فراوان شبکه ورزش در این دوره برای باز کردن فضا و فراگیرتر شدن این رشته، هنوز ظرفیت واقعی والیبال بر روی آنتن آزاد نشده است. بزرگترین نیاز والیبال در رسانه ملی، اختصاص زمان پخش بیشتر و منظمتر، چه در بخش محتوایی و چه در پوشش زنده مسابقات است.
وی اضافه کرد: هماکنون لیگ برتر والیبال با وجود پراکندگی تیمها در اقصینقاط کشور، مانند لیگ فوتبال بهصورت ثابت و گسترده پخش زنده ندارد، بهطوری که از میان مسابقات هر هفته شاید تنها یک بازی پوشش داده شود. این در حالی است که پخش زنده رقابتهای لیگ شهرستانها، افق روشنی برای جوانان بومی ایجاد میکند تا برای رسیدن به تیمهای استانی و درنهایت تیم ملی تلاش کنند.
تجربه ثابت کرده هر زمان رسانه پای کار رشتههای مدالآور بوده، موفقیتهای بینالمللی چشمگیرتری رقم خورده و کاهش حضور رسانهای نیز مستقیماً آینده و انگیزه قهرمانان را تحتتأثیر قرار داده است؛ بنابراین سازمان صداوسیما باید حمایتهای مالی و آنتنی خود را از شبکه ورزش برای پوشش این ظرفیتها افزایش دهد. صحبتی با بیان اینکه تعامل مستقیم میان وزارت ورزش و جوانان با برنامهسازان تخصصی چندان پررنگ نیست، اظهار کرد: ارتباط ما صرفاً در حد هماهنگیهای معمول با فدراسیون والیبال خلاصه میشود.
حضور برنامهسازان در جلسات سیاستگذاری و کارگروههای مشترک با وزارت ورزش و جوانان، ضرورتی انکارناپذیر است، زیرا رسانه و ورزش ارتباطی دوسویه دارند و برنامهسازان میتوانند با بازتاب دادن نقاط قوت، مطالبات و چالشهای رشتههای ورزشی، نقش مؤثری در برنامهریزی مسابقات و دیدهشدن قهرمانان ایفا کنند. متأسفانه در حال حاضر بهجز فوتبال، تعامل رسانهای سازمانیافتهای میان وزارتخانه و فدراسیونهای مدالآور با برنامهسازان تخصصی شکل نگرفته است، در حالی که تقویت این همکاریها میتواند مسیر پیشرفت ورزش قهرمانی کشور را بسیار هموارتر سازد.
همافزایی رسانه و ورزش برای توسعه همگانی مهدی زندیه، تهیهکننده برنامه «مثبت ورزش» در ارزیابی خود از نگاه رسانه ملی به مقوله ورزش در این دوره و تجربیات خود گفت: برنامهای که ما روی آنتن میبریم، رویکردی فراگیر دارد و تقریباً همه رشتههای ورزشی، بهویژه مسابقات معتبر بینالمللی و رویدادهایی را که نمایندگان کشورمان در آنها حضور دارند، پوشش میدهد. وی افزود: ما در جدول پخش خود مسابقات لیگهای داخلی و رشتههایی مانند فوتبال و والیبال را که برنامههایی اختصاصی و مجزا دارند، پوشش نمیدهیم، بلکه تمرکز ما بر پخش بیش از ۱۰ رشته ورزشی متنوع ازجمله کشتی، تکواندو، وزنهبرداری، ژیمناستیک، دوومیدانی جهانی و حتی مسابقات پرهیجانی مانند فرمول یک و...
است. پخش این مسابقات، بهخصوص رویدادهای مدالآور، ناخودآگاه در میان نوجوانان و خانوادهها انگیزهسازی میکند و برای نسل جوان الگوسازی میکند تا رشتههای مختلف را بشناسند و به سمت ورزش گام بردارند.
زندیه تصریح کرد: یکی از اصول بنیادین ما در برنامه «مثبت ورزش»، دوری از خط بازی، حواشی فدراسیونها و جنجالهای غیرورزشی است. نگاه ما صرفاً فنی و کارشناسی است.
به این معنا که عملکرد ورزشکاران و فدراسیونها را براساس واقعیتهای فنی تحلیل میکنیم و تعارفات معمول را کنار میگذاریم. اگر رشتهای موفق عمل و مدال کسب کرده باشد، صادقانه تشویق میشود و اگر انتظارات را برآورده نکرده باشد، نقاط ضعفش مطرح میشود.
وی ادامه داد: البته در ارزیابیها باید انصاف داشت. برای مثال در رشتههایی مانند تنیس روی میز که امکانات کشورمان بسیار محدودتر است، کسب حتی یک مدال برنز میتواند از منظر ارزشگذاری، همسنگ یا ارزندهتر از مدالهای طلای رشتههای پرامکاناتتر باشد.
زندیه با بیان اینکه یکی از مزیتهای تمرکز بر مسابقات بینالمللی در رسانه ملی و شبکه ورزش این است که فضا از حساسیتها و سوءبرداشتهای رایج در رقابتهای داخلی دور میماند و کارشناسان میتوانند با فراغ بال به مقایسه سطح فنی و زیرساختی ورزش کشور با استانداردهای تراز اول دنیا بپردازند، گفت: واقعیت این است که ورزش ما از نظر امکانات سختافزاری و لجستیکی در قیاس با سطح یک جهان در مضیقه است. اگرچه غیرت و انگیزه ورزشکاران ایرانی بخشی از این کمبودها را جبران میکند، اما این موضوع نباید مانع از ارتقا و بهروزرسانی زیرساختهای فیزیکی و لجستیکی ورزش کشور شود.
در ادامه این تهیهکننده با بیان اینکه نقطه قوت برنامههای ورزشی، استفاده از مجریان، گزارشگران و کارشناسان کاملاً تخصصی در هر رشته است، توضیح داد: در بیشتر رشتههایی که پوشش میدهیم، گزارشگران افرادی هستند که سابقه حضور در فدراسیونها، مدرک مربیگری یا پیشینه حرفهای در همان ورزش را دارند. بهطوری که در رشتههایی نظیر بسکتبال، والیبال، دوچرخهسواری، موتورسواری و اتومبیلرانی، اجرای آنها از نظر تسلط و دانش فنی در سطحی ممتاز قرار دارد و شورواشتیاق واقعی آنها به رشته موردنظر کاملاً به بیننده منتقل میشود.
وی در آستانه روز تربیت بدنی، در توضیح دغدغههای خودش گفت: به نظرم ورزش نیازمند تفکیک از حوزههای سیاسی و نگاههای جناحی است و باید با رویکردی کاملاً فنی و پایهای اداره شود. پیشرفت ورزشی با اقدامات مقطعی و ساختارهای گلخانهای حاصل نمیشود، بلکه باید استعدادیابی از سنین نوجوانی و مدارس شکل بگیرد تا از میان هزاران مستعد، چهرههای برتر شناسایی شوند.
زندیه اضافه کرد: مهمترین رسالت مسئولان در اوضاع دشوار اقتصادی فعلی، ارزانسازی و رایگان کردن امکانات ورزشی برای عموم مردم است. ورزش فعالیتی عملی و مستلزم هزینه است و اگر بستر آن با کمترین هزینه یا به شکل رایگان برای خانوادهها مهیا نشود، مردم با توجه به دغدغههای معیشتی، توان رفتن به سمت آن را نخواهند داشت.
راه اساسی گسترش ورزش و سلامت در جامعه، تسهیل دسترسی ارزان و عمومی مردم به امکانات ورزشی است.