صالحی: فلسطین بخشی از وجدان معاصر ماست

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در پیامی به آیین پاسداشت تمیم برغوثی، شاعر و استاد علوم سیاسی دانشگاه بوستون، با اشاره به جایگاه فلسطین در حافظه تاریخی و فرهنگی جهان اسلام، شعر را بخشی از حافظه و وجدان جمعی ملت‌ها دانست و تأکید کرد ادبیات فلسطین توانسته مرزهای جغرافیایی را پشت سر بگذارد و با وجدان انسان معاصر سخن بگوید. صالحی در متن این‌پیام نوشته است: فلسطین، در حافظه تاریخی و فرهنگی جهان اسلام، تنها نام سرزمینی اشغال‌شده نیست، بخشی از وجدان معاصر ماست.

روایتی است از رنج و ایستادگی مردمانی که در سخت‌ترین فرازهای تاریخ خویش، امید را واننهاده‌اند و از دل این تجربه دشوار، ادبیاتی پدید آورده‌اند که مرزهای جغرافیا را پشت سر گذاشته و با وجدان انسان معاصر سخن گفته است. در این میان، شعر جایگاهی دیگر دارد.

شعر، آنجا که با حافظه یک ملت پیوند می‌خورد، دیگر تنها آرایش کلمات نیست، به سند زمان بدل می‌شود، رنج را از فراموشی می‌رهاند و آنچه را تاریخ در هیاهوی حوادث فرو می‌پوشاند، به زبان انسان بازمی‌گرداند. جناب استاد تمیم برغوثی از چهره‌های شناخته‌شده این قلمرو است.

شاعری که نسبت او با سنت سترگ شعر عرب، نسبتی زنده و خلاق است و کلامش در همان حال که از میراث ادبی و تاریخی خویش سیراب می‌شود، با مسائل و مخاطب روزگار ما نیز پیوند دارد. این هم‌نشینیِ میراث و زمانه، به شعر او امکان داده است که هم حامل حافظه باشد و هم زبان اکنون.

چنانکه شعر معروف او با نام «از نهر تا بحر، فلسطین آزاد می‌شود»، به نماد اتحاد در تجمعات اروپایی تبدیل شد و واکنش های رسانه های غربی را برانگیخت. همچنین سروده او در سوگ «رهبر شهید» نیز از همین منظر درخور تأمل است.

شعری برخاسته از همدلی که نشان داد پیوندهای فرهنگی میان ملت‌ها، بسیار عمیق‌تر از مناسبات رسمی و بسیار ماندگارتر از لحظه‌های سیاسی‌اند. کلمه، هنگامی که صادقانه از دل یک تجربه تاریخی برآید، می‌تواند فاصله زبان‌ها و جغرافیا را کوتاه کند و میان دل‌هایی دور، نسبتی نزدیک پدید آورد.

ترجمه فارسی قصیده 200 بیتی برغوثی در وصف پیامبر مکرم اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص)، نیز مجال ارزشمندی برای آشنایی مخاطب ایرانی با ساحتی دیگر از جهان فکری و ادبی این شاعر معاصر است. پاسداشت استاد تمیم برغوثی، یادآور پیوندهای دیرینه‌ای است که میان فرهنگ ایرانی و جهان عرب، در گستره دین، ادب، اندیشه و هنر، قرن‌ها دوام آورده و همچنان از ظرفیت‌های ناشناخته و گرانبهایی برای گفت‌وگو برخوردار است.

برگزاری آیین پاسداشت ایشان در «روز جهانی حماسه فلسطین» را ارج می‌نهم و امید دارم چنین مجال‌هایی، به شناخت عمیق‌تر ادبیات معاصر عرب و به گفت‌وگویی ثمربخش‌تر میان اهل فرهنگ ایران و جهان عرب بینجامد.