یک زن در صدر رقابت دبیرکلی سازمان ملل؛ چرا هیچ نامزدی از سد وتو عبور نکرده است؟
زیرا دوره دبیرکلی گوترش در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد و شورای امنیت باید پیش از آن به توافق برسد تا فرصت کافی برای بررسی و انتصاب جانشین او در مجمع عمومی فراهم شود.
نتایج ششمین رأی‌گیری آزمایشی شورای امنیت سازمان ملل درباره نامزد‌های دبیرکلی آینده این سازمان نشان می‌دهد که ربکا گرینسپن، اقتصاددان و مقام پیشین دولت کاستاریکا و دبیرکل کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (آنکتاد)، همچنان در جایگاه نخست رقابت قرار دارد. او در رأی‌گیری ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶ توانست ۹ رأی موافق، پنج رأی مخالف و یک رأی بدون اعلام نظر کسب کند؛ نتیجه‌ای که از تداوم برتری نسبی او در میان نامزد‌های حاضر حکایت دارد.
بیشتر بخوانید: - اولین زنی که دبیر کل سازمان ملل می‌شود/ دبیری که خواهان میانجیگری است - نامزد‌های دبیرکلی سازمان ملل؛ چه کسی «غیرممکن‌ترین شغل روی زمین» را می‌خواهد؟ با این حال، مهم‌ترین بخش نتیجه گرینسپن، صرفاً رسیدن به مرز ۹ رأی موافق نیست؛ بلکه ترکیب آرای اوست.
سه رأی موافق و دو رأی مخالف از میان پنج عضو دائم شورای امنیت ثبت شده است. این بدان معناست که او، با وجود برخورداری از حمایت کافی از نظر تعداد کل آرای مثبت، هنوز با مخالفت دو قدرت دارای حق وتو مواجه است.
در جایگاه بعدی، کارولین رودریگز-بیرکت، دیپلمات گویان، هشت رأی موافق، شش رأی مخالف و یک رأی بدون اعلام نظر به دست آورد. از میان آرای موافق او، سه رأی متعلق به اعضای دائم و دو رأی از آرای مخالف نیز متعلق به همین گروه بود.
رافائل گروسی، مدیرکل آرژانتینی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، نیز هشت رأی موافق و شش رأی مخالف کسب کرد؛ اما دو عضو دائم از نامزدی او حمایت کردند و دو عضو دائم نیز با او مخالفت داشتند. این نتایج نشان می‌دهد که رقابت اصلی فعلاً میان این سه نامزد جریان دارد، اما هیچ‌یک از آنها به مرحله اجماع سیاسی نرسیده است.
گرینسپن از نظر تعداد آرای موافق برتری دارد، رودریگز-بیرکت از حمایت سه عضو دائم برخوردار است و گروسی نیز همچنان در جمع گزینه‌های جدی قرار دارد. با این همه، رأی‌گیری آزمایشی هنوز مشخص نکرده است که کدام نامزد می‌تواند در نهایت حمایت لازم را برای معرفی رسمی به مجمع عمومی به دست آورد.
در میان چهار نامزد دیگر، مکی سال، رئیس‌جمهور پیشین سنگال، پنج رأی موافق و ۱۰ رأی مخالف دریافت کرد. اولارا اوتونو، دیپلمات اوگاندایی، چهار رأی موافق، ۱۰ رأی مخالف و یک رأی بدون اعلام نظر داشت.
ماریا فرناندو اسپینوسا، وزیر خارجه پیشین اکوادور، سه رأی موافق، ۹ رأی مخالف و سه رأی بدون اعلام نظر کسب کرد. ایوون آ-باکی، نامزد اکوادوری معرفی‌شده از سوی تونگا، نیز تنها یک رأی موافق در برابر ۱۴ رأی مخالف به دست آورد و هر پنج عضو دائم با نامزدی او مخالفت کردند.
چنین نتایجی نشان می‌دهد که فاصله این چهار نامزد با سه گزینه پیشتاز قابل توجه است؛ هرچند در فرایندی که تصمیم نهایی آن به مذاکرات سیاسی وابسته است، نمی‌توان احتمال تغییر ترکیب نامزد‌ها را به‌طور کامل منتفی دانست. برگه‌های رنگی چگونه معادله حق وتو را آشکار کردند؟
اهمیت ویژه رأی‌گیری ۱۶ اکتبر در آن است که برای نخستین بار در این دوره از رقابت‌ها، از برگه‌های رنگی برای تفکیک آرای پنج عضو دائم شورای امنیت از آرای ۱۰ عضو غیردائم استفاده شد. پیش از این، پنج رأی‌گیری آزمایشی در ۳۰ ژوئیه، ۲۱ اوت، ۱۸ و ۲۹ سپتامبر و ۷ اکتبر برگزار شده بود؛ اما نتایج آنها به‌طور مستقیم نشان نمی‌داد که کدام مخالفت‌ها متعلق به قدرت‌های دارای حق وتو است.
در روش جدید، رنگ برگه‌ها مشخص می‌کند که رأی‌دهنده از اعضای دائم یا غیردائم شورا بوده است. در این رأی‌گیری، اعضای دائم با برگه‌های قرمز و اعضای غیردائم با برگه‌های سفید رأی دادند.
گزینه‌های هر برگه نیز شامل سه انتخاب «موافق»، «مخالف» و «بدون اعلام نظر» بود. این سازوکار به اعضای شورا و نامزد‌ها امکان می‌دهد تصویر روشن‌تری از موانع سیاسی پیش روی هر نامزد داشته باشند.
پنج عضو دائم شورای امنیت عبارت‌اند از آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و بریتانیا. این کشور‌ها از حق وتو برخوردارند؛ حقی که در انتخاب دبیرکل نیز نقشی تعیین‌کننده دارد.
مطابق ماده ۹۷ منشور سازمان ملل، دبیرکل با انتصاب مجمع عمومی و به توصیه شورای امنیت انتخاب می‌شود. در عمل، توصیه شورای امنیت مستلزم دست‌کم ۹ رأی موافق از مجموع ۱۵ عضو و نبود رأی مخالف از سوی هر یک از پنج عضو دائم است.
به همین دلیل، دستیابی به ۹ رأی موافق به‌تنهایی به معنای عبور از مرحله شورای امنیت نیست. گرینسپن به حد نصاب عددی رسیده است، اما دو رأی مخالف از اعضای دائم مانع اصلی او محسوب می‌شود.
وضعیت گروسی و رودریگز-بیرکت نیز از این نظر مشابه است. برگه‌های رنگی در واقع فاصله میان «محبوبیت نسبی یک نامزد» و «امکان انتخاب شدن او» را آشکار کرده‌اند.
البته رأی مخالف در رأی‌گیری آزمایشی به معنای وتوی قطعی در رأی‌گیری رسمی آینده نیست. این رأی‌گیری‌ها غیررسمی‌اند و هدف اصلی آنها سنجش حمایت و شناسایی موانع احتمالی است.
یک عضو دائم می‌تواند در جریان مذاکرات بعدی موضع خود را تغییر دهد؛ بنابراین، مخالفت کنونی به معنای بسته شدن قطعی مسیر یک نامزد نیست. با این حال، تا زمانی که این مخالفت‌ها برطرف نشوند، معرفی رسمی نامزد به مجمع عمومی با مانع جدی روبه‌رو خواهد بود.
چند دور دیگر باقی مانده و شانس کدام نامزد بیشتر است؟ برخلاف انتخابات‌هایی که تعداد دور‌های آنها از پیش مشخص است، رأی‌گیری‌های آزمایشی شورای امنیت برای انتخاب دبیرکل سقف ثابتی ندارند.
بنابراین، نمی‌توان با قطعیت گفت که یک یا دو دور دیگر برگزار خواهد شد یا رقابت دقیقاً در چه مرحله‌ای به نتیجه می‌رسد. در فرایند انتخاب دبیرکل در سال ۲۰۱۶، شش رأی‌گیری آزمایشی برگزار شد و شورای امنیت در نهایت در ماه اکتبر آنتونیو گوترش را برای این سمت توصیه کرد.
اما در رقابت سال ۲۰۲۶، پایان ششمین رأی‌گیری هنوز به توافق بر سر یک نامزد منجر نشده است و ادامه رأی‌گیری‌ها یا تغییر ترکیب نامزد‌ها همچنان محتمل است. نبود نامزدی که بتواند حمایت پنج عضو دائم را جلب کند، احتمال ورود گزینه‌های تازه به رقابت را نیز مطرح کرده است.
نماینده آمریکا در سازمان ملل پس از رأی‌گیری اعلام کرد که کشور‌ها از نظر حاکمیتی حق دارند نامزد‌های دیگری را معرفی کنند. با این حال، هر نامزد تازه‌ای برای جلب حمایت اعضای شورا فرصت محدودی خواهد داشت؛ زیرا دوره دبیرکلی گوترش در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد و شورای امنیت باید پیش از آن به توافق برسد تا فرصت کافی برای بررسی و انتصاب جانشین او در مجمع عمومی فراهم شود.
از نظر شانس انتخاب، گرینسپن در حال حاضر در موقعیت بهتری قرار دارد. او نه‌تنها در ششمین رأی‌گیری با ۹ رأی موافق پیشتاز بوده، بلکه در چهار رأی‌گیری از پنج مرحله پیشین نیز جایگاه نخست را در اختیار داشته است.
این سابقه نشان می‌دهد که حمایت از نامزدی او در طول رقابت نسبتاً پایدار بوده است. با این حال، نتیجه آخر نشان داد که این حمایت هنوز برای عبور از سد اعضای دائم کافی نیست.
گروسی و رودریگز-بیرکت نیز همچنان رقبای جدی او هستند. هر دو هشت رأی موافق دارند و هر دو با مخالفت دو عضو دائم مواجه‌اند.
از این رو، نمی‌توان فاصله یک‌رأیی گرینسپن را به‌تنهایی نشانه برتری قطعی او در مذاکرات نهایی دانست. تغییر موضع یک عضو دائم می‌تواند شرایط را برای هر یک از این سه نامزد تغییر دهد؛ همان‌طور که اختلاف نظر میان قدرت‌های بزرگ می‌تواند راه را برای معرفی نامزدی تازه باز کند.
ربکا گرینسپن (کاستاریکا) او کیست؟ گفته است که فوراً دفتر دبیرکل را بازسازی می‌کند تا نقش میانجیگری آن را برجسته کند و آن را به عنوان میانجی قابل اعتماد که از دیپلماسی محتاطانه بهتر استفاده می‌کند، تقویت کند.
او همچنین می‌خواهد عملیات صلح سازمان ملل با گروه‌های منطقه‌ای در میدان نزدیک‌تر کار کند. گرینسپن می‌گوید سازمان ملل باید مسئولیت‌های همپوشان را کاهش دهد و کارآمدتر باشد؛ از بودجه خود بهتر استفاده کند؛ بحران‌ها را سریع‌تر پیش‌بینی و پاسخ دهد، از جمله از طریق فناوری و هوش مصنوعی؛ و پاسخگوتر باشد، با انتصاب‌هایی بر اساس شایستگی و عدم تحمل صفر برای تخلف.
در مورد توسعه، گرینسپن خواهان شرایط وام‌گیری عادلانه‌تر برای کشور‌های فقیرتر است، از جمله پایان بازپرداخت بدهی‌هایی که پول مورد نیاز برای خدمات ضروری را مصرف می‌کند.